بررسی روایات طبی در کتب روایی/ فقه و طب/طب اسلامی

موضوع: طب اسلامی/ فقه و طب/ بررسی روایات طبی در کتب روایی

این متن توسط هوش مصنوعی پیاده‌سازی و سپس توسط انسان برای مستندسازی و تطبیق با فایل صوتی استاد، بازبینی و تأیید شده است.

مباحثه‌مان در طب المعصومین بر اساس کتاب «جامع احادیث الشیعة» تألیف محقق خبیر مرحوم آیت‌الله میرزا مسیح ملایری (أعلی الله مقامه)، تحت اشراف ولایت و فقیه صالح، مرجع عالی‌قدر حضرت آیت‌الله العظمی بروجردی قمی (أعلی‌الله‌مقامه) است.

رسیدیم به این روایت؛ از کتاب شریف «کافی» شیخ کلینی:

«أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْکُوفِیُّ، عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ فَضَّالٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْحَمِیدِ، عَنِ الْحَکَمِ بْنِ مِسْکِینٍ، عَنْ حَمْزَةَ بْنِ طَیَّارٍ، قَالَ: کُنْتُ عِنْدَ أَبِی الْحَسَنِ الْأَوَّلِ عَلَیْهِ السَّلَامُ فَرَآنِی أَتَأَوَّهُ، فَقَالَ: مَا لَکَ؟ قُلْتُ: ضِرْسِی. فَقَالَ: لَوِ احْتَجَمْتَ؟ فَاحْتَجَمْتُ فَسَکَنَ»[1] .

حمزة بن طیار می‌گوید: در محضر حضرت ابوالحسن اول، امام کاظم (علیه‌السلام) بودم. حضرت به من نگریستند و دیدند که در حال آه و ناله کردن هستم.

فرمودند: چه شده است و تو را چه می‌شود؟ عرض کردم: دندانم درد می‌کند؛ این دندان‌های آسیا، اعم از آسیای کوچک یا آسیای بزرگ بوده است.

حضرت فرمودند: اگر یک حجامت تر از این قسمت انجام دهی چطور؟ من هم کلام حضرت را اطاعت کردم و رفتم یک حجامت تر از همین موضع انجام دادم، پس دردم آرام گرفت و دندان‌دردم برطرف شد.

علت این تسکین آن است که گاهی درد دندان به سبب آبسه دندان است، گاهی ناشی از پیله دندان است، گاهی به دلیل دانه‌های چرکی پدیدآمده بر روی لثه‌ها است، و گاهی شخص دچار افتادگی لثه یا خون‌رَوِش و خونریزی لثه شده است. چنانچه فرد محلول آب و سرکه را هر هشت ساعت یک‌بار در دهان بگرداند و بیرون بریزد، افتادگی لثه، خون‌روش لثه و دانه‌های چرکی آن بهبود می‌یابد.

مقصودم این است که ضرورت ندارد برای هر دردی سریعاً چرک‌خشک‌کن شیمیایی مصرف کنیم؛ نظیر آموکسی‌سیلین یا آموکسی‌کلاو یا سفالکسین یا سفیکسیم، تا جایی که به نارسایی‌های کلیه یا نارسایی‌های کبدی مبتلا شویم؛ چرا که حتی اگر وجود عفونت داخلی نیز اثبات شده باشد، این چرک‌خشک‌کن‌های شیمیایی این دو نارسایی را به همراه می‌آورند.

باید به سلطنت‌طلب‌ها پیام رساند و گفت: ای سلطنت‌طلب‌ها، اگر اسلام را قبول ندارید و هیچ شیخ و مسجدی را نمی‌پذیرید، و صرفاً همین خارجی‌ها را قبول دارید و خودتان را در دامن ترامپ یا نتانیاهو می‌اندازید، قابل عرض فرزند شاه که مردم پدرت را قبول نداشتند، حال بیایند فردی قمارباز را قبول کنند؟!

حال کتب خودِ غربی‌ها را ملاحظه فرمایید؛ به عنوان نمونه کتاب «مسمومیت ناشی از داروهای شیمیایی» تألیف پروفسور پیتر کوپر، ترجمه دکتر محمد خویی و دکتر فرخ سَیَر (سال ترجمه ۱۳۶۱) را بنگرید.

عوارض مصرف آسپرین

این پروفسور پیرامون داروی آسپرین می‌گوید این دارو منشأ هفت نوع بیماری است. پزشکان محترم در اینجا تنها به ترجمه اکتفا می‌کنند و اهل تحقیق و پژوهش نیستند؛ می‌گویند شب پیش از خواب یک عدد آسپرین مصرف کنید و هیچ عارضه‌ای هم ندارد، در حالی که به دلیل فقدان تحقیق و پژوهش، هفت بیماری پدید می‌آید.

بنده به عنوان یک طلبه گوینده، در علوم پزشکی تحقیق کرده‌ام و دیده‌ام که آسپرین یازده بیماری به همراه می‌آورد. هر کس این کتاب را در اختیار ندارد، بنده در منزل دارم؛ در همان صفحه بیست و پنج آن در حاشیه یادداشت کرده‌ام و می‌توانید با تلفن همراه عکس بگیرید و سپس ارسال کنید برای دوستان و برای این پزشکان محترم نیز بفرستید تا بدون بررسی سخن نگویند.

نام نویسنده خارجی است: پروفسور پیتر کوپر؛ و مترجمان آن، دکتر محمد خویی و دکتر فرخ سَیَر، دو متخصص داروهای شیمیایی و عضو هیئت علمی داروهای طرح ژنریک ایران هستند.

سخنان بی‌پایه بسیار مطرح می‌شود. خدا نیاورد روزی را که فردی دچار سکته ناقص شود؛ فوراً می‌گویند هر شب یک عدد وارفارین مصرف کن تا سکته تکرار نشود، در حالی که این دارو چهارده بیماری به دنبال دارد. یکی از این عوارض چیست؟ عفونت‌های سبزرنگ در زیر پوست تجمع می‌یابد؛ به گونه‌ای که اگر کسی فرد را نشناسد، می‌پندارد او به ماده افیونی کراک اعتیاد دارد که دچار عفونت زیرپوستی شده است.

صفحه صد و بیست و پنج، بخش مربوط به وارفارین را ملاحظه فرمایید. برای نمونه در اروپای غربی، این دارو در زمره سموم موش‌کش ثبت شده است؛ اگر به مردم صراحتاً بگویند به شما موش‌کش می‌دهیم به شدت اعتراض می‌کنند، ولی این دارو را به آنان می‌دهند؛ یعنی هم خود فرد نسبت به مسئله ناآگاه است و هم مردم را در بی‌خبری نگاه داشته‌اند. این عیوب و کاستی‌های موجود است.

عوارض مصرف هپارین

ما انسان هستیم؛ حال برای تجویز دارویی قوی‌تر، داروی هپارین می‌دهند. هپارین از پلاسمای گاو تهیه می‌شود. توجه بفرمایید، ما انسان هستیم؛ مانند غرب و شرق مادی نیستیم، یا مانند صهیونیست‌ها که سایر انسان‌ها را حیوان می‌انگارند و می‌گویند اینان انسان‌نما و در خدمت یهود هستند.

خیر، ما در مکتب اسلام ولایی همه را انسان می‌دانیم؛ بحث انسانیت در حکم فونداسیون است، سپس اسلامیت، و پس از آن ایمانیت مطرح می‌شود. یک نسخه‌برداری کورکورانه از غرب انجام می‌گیرد و داروی هپارین تجویز می‌شود که برگرفته از پلاسمای گاو است.

به این نکته دقت بفرمایید: فرد به جای داروی آسپرین می‌تواند آب مصرف کند؛ می‌تواند هر شش ساعت یک‌بار آب جوشیده ولرم را به صورت مکیدنی بنوشد. همچنین می‌تواند این آب را همراه با یک عدد آلوی سیاه خشک مصرف کند که از آسپرین نیز اثربخش‌تر است. برای اینکه هم خون رقیق شود، هم ضد لخته خون باشد و هم مانع از آمبولی و جابه‌جایی لخته خون گردد، می‌تواند این یک لیوان آب را همراه با زرشک خام میل کند و آن را بمکد؛ این تدبیر هم ضد غلظت خون است، هم مانع از تشکیل لخته است، و هم جلوی جابه‌جایی لخته و بروز عارضه آمبولی را می‌گیرد.

آمبولی مغزی، ریوی یا قلبی در بسیاری از اوقات به مرگ بیمار منجر می‌شود، اما انسان می‌تواند همان لخته‌های خون را بدون نیاز به جراحی باز پاکسازی نماید.

ملاحظه می‌کنید که اگر همراه با معصوم (علیه‌السلام) باشیم، هم‌عصر با زمان، بر لبه مرز دانش و حتی پیش‌تر از مرز دانش حرکت می‌کنیم؟ پس چرا از غرب و شرق تکدی علمی می‌کنید؟

چرا در دانش پزشکی همواره درگیر ترجمه محض هستید و در مهندسی مدام در بند مهندسی معکوس مانده‌اید؟ دست از تکدی بردارید؛ در اسلام تکدی وجود ندارد، اهل تحقیق و پژوهش باشید و گدایی علمی نکنید.

    • برای درمان گرفتگی عروق کرونر، چهار جزء مؤثر وجود دارد:

• یک: ماء الفطر (قارچ جوشانده)؛

• دو: البصل الاحمر (پیاز قرمز خام)؛

• سه: الثوم (سیر)؛

• چهار: ساقه کرفس.

این ترکیب طبق قاعده «یَفْتَحُ السُّدَدَ» عمل می‌کند و تمام رگ‌های گرفته را باز می‌نماید؛ از جمله رگ‌های کرونر قلب را که سه رگ اصلی خون‌رسان به عضله قلب هستند، می‌گشاید. دعایش را به روح مطهر امام صادق (علیه‌السلام) نثار کنید؛ ساقه کرفس را برای این منظور مصرف نمایید و برگ آن را برای قورمه‌سبزی قرار دهید.

نقش حجامت در پیشگیری و درمان بیماری‌ها

آن راوی می‌گوید: طبق رهنمود امام کاظم (علیه‌السلام) یک حجامت تر خاص انجام دادم و دندان‌دردم از همین موضع برطرف شد. سپس خدمت حضرت رفتم و نتیجه را گزارش دادم: «فَاحْتَجَمْتُ فَسَکَنَ، فَأَعْلَمْتُهُ».

آن‌گاه حضرت به من فرمودند (نام راوی حمزة بن طیار بود): «فَقَالَ لِی: مَا تَدَاوَى النَّاسُ بِشَیْءٍ خَیْرٍ مِنْ مَصَّةِ دَمٍ»؛ یعنی مردم به دارویی برتر از خون‌گیری (حجامت) مداوا نکرده‌اند.

در مبحث درمان‌های یداوی و طبیعی نظیر فشاردرمانی، ماساژدرمانی و حرکت‌درمانی، قواعد مشخصی حاکم است. در مباحث آناتومی و تشریح حرکت، برای اخذ مدرک دکترای ورزش، فرد باید آناتومی حرکت را بداند؛ تشریح حرکت صرفاً فیزیک محض نیست که تنها شتاب، سرعت، بردار جهتی، حرکت خطی، موجی، زیگزاگی یا امواج سینوسی را ارزیابی کنیم. مقصود این است که حضرت می‌فرمایند برترین داروی یداوی، حجامت تر است؛ مشروط بر آنکه متخصصی که عهده‌دار این امر است، تجربه کاری لازم را دارا بوده و تمامی مسائل بهداشتی از جمله استریل بودن تیغ را رعایت نماید.

حضرت فرمودند: «مَا تَدَاوَى النَّاسُ بِشَیْءٍ خَیْرٍ مِنْ مَصَّةِ دَمٍ». خون‌گیری بهداشتی صور مختلفی دارد: یک مرتبه فرد به سازمان انتقال خون مراجعه می‌کند تا از خون او فرآورده‌های خونی نظیر پلاسما، مایعات خونی، پلاکت و آلبومین تهیه کنند؛ فرد یک واحد خون اهدا می‌کند و کارتی نیز دریافت می‌نماید تا در صورت بروز سانحه به صورت رایگان خون دریافت کند، و از همان خون چهارده نوع فرآورده استحصال می‌شود. وجه دیگر، فصد است که از سیاهرگ‌ها و وریدهای سطحی یا عمیق صورت می‌گیرد. وجه دیگر نیز حجامت تر است. بهترین موضع برای حجامت تر، ناحیه ملاج سر، پس از آن میان دو کتف، و سپس نقاط خاص متناسب با نوع بیماری است.

برای دندان‌درد، حجامت دقیقاً از همان موضع درد در صورت انجام می‌شود؛ نباید به سراغ ناحیه نقره رفت، زیرا نقره همان گودی پس گردن است و حجامت از گودی گردن موجب بروز نسیان و کندی حافظه می‌گردد. بلی، در این واقعه حجامت تر از همان موضع درد صورت گرفت و خون آلوده خارج شد، به جای آنکه چرک‌خشک‌کن به بیمار داده شود تا در سراسر بدن گردش کند و تمام اعضا و دستگاه‌ها را متأثر سازد و نارسایی کلیوی و کبدی ایجاد کند.

امروزه متأسفانه همین شیوه اتخاذ می‌شود؛ قرص‌های آنتی‌بیوتیک صورتی‌رنگ بسیار قوی تجویز می‌کنند و می‌گویند یک دوره از آن را مصرف کنید و سپس برای اقدامات اساسی دندان یا درمان ریشه مراجعه نمایید.

درمان ریشه یا جراحی لثه در جایگاه تخصصی خود صحیح است، سخن ما در نقد تجویز بی‌رویه آنتی‌بیوتیک‌های شیمیایی است؛ چرا که بیمار با مصرف آن تمام اعضا و دستگاه‌های بدنش درگیر می‌شود تا سرانجام عفونت این موضع بهبود یابد.

عوارض مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک

مقصود من تبیین این خطای رایج در پزشکی جدید است: بهترین درمان، درمان موضعی است. برای نمونه هنگامی که گفته می‌شود سینوس‌های فوقانی یا سینوس‌های فکی عفونی شده‌اند، نیازی به مصرف آنتی‌بیوتیک‌های عمومی نیست. به بیمار می‌گویند یک سرم نمکی (کلرید سدیم) از داروخانه تهیه کن و پودر ویال پنی‌سیلین هشتصدهزار را با آن مخلوط نما، و پیش از هر وضو بینی و حلق را با این محلول شست‌وشو بده؛ با این روش عفونت‌ها در همان موضع برطرف می‌شود. هر انسان بالغ ده تا دوازده سینوس دارد؛ دو موضع در اینجا، و چهار الی پنج موضع در طرفین که در مباحث تخصصی فک و صورت یا تروماتولوژی مورد بررسی قرار می‌گیرد.

بهترین روش درمان، درمان موضعی است؛ به چه دلیل به بیمار توصیه به بلعیدن آنتی‌بیوتیک‌های عمومی می‌شود؟ این رویه خطاست؛ چه متخصص گوش و حلق و بینی بگوید و چه متخصص فک و صورت مطرح نماید، ناصواب است. فرد یک بطری نیم‌لیتری سرم نمکی نرمال سالین تهیه می‌کند، محتوای پودر پنی‌سیلین هشتصدهزار را درون آن می‌ریزد، تکان می‌دهد و درب آن را می‌بندد؛ از آنجا که وزن مخصوص پنی‌سیلین بالاتر است و ته‌نشین می‌شود، پیش از هر وضو بطری را مجدداً تکان داده تا مخلوط گردد، سپس مجاری بینی و حلق را با آن شست‌وشو می‌دهد تا تمامی عفونت‌های سینوس‌های فوقانی و فکی بهبود یابد.

بهترین درمان، درمان موضعی است. این اصول را به یکدیگر و به پزشکان محترم یادآور شوید؛ بسیاری به واسطه اتکا بر ترجمه‌ها غافل شده‌اند و ناخواسته سبب زحمت خود و دیگران می‌شوند و این آیه بر آنان صدق می‌کند که: ﴿یَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ یُحْسِنُونَ صُنْعاً﴾[2] .

آسیب‌شناسی در پژوهش و لزوم دقت در تجویز دارو

تحقیقات و پژوهش باید آسیب‌شناسی فردی و اجتماعی داشته باشد. آسیب‌شناسی تنها منحصر به حوزه جرم و جنایت و وظایف پلیس قضایی یا پلیس آگاهی نیست، بلکه در عرصه تجویز دارو نیز جاری است؛ چرا که تجویز نادرست دارو، هم به خود فرد و هم به دیگران آسیب می‌رساند در حالی که خود شخص نیز نسبت به آن ناآگاه است.

تدابیر درمانی در عفونت‌های دهان، حلق، سرماخوردگی و خلط سینه

پیرامون پرسش از قرقره کردن محلول و بیرون ریختن آن: چنانچه عفونت‌های باکتریایی در لوزه‌های جانبی دو طرف حلق یا لوزه سوم وجود داشته باشد (که در اصطلاح پزشکی در واقع تورم سلول‌ها و بافت انتهایی سقف دهان است)، اگر ناشی از باکتری‌های مضر باشد، با غرغره کردن از بین می‌رود.

در سرماخوردگی شدید، فرد باید محلول آب‌نمک را قرقره کند و بیرون بریزد، و پس از هر وعده غذا مخلوط آب و سیب و عسل میل نماید؛ با این شیوه سرماخوردگی شدید درمان می‌شود.

برای رفع گرفتگی و کیپ شدن بینی، استنشاق آب معمولی کفایت می‌کند و گرفتگی بینی را مرتفع می‌سازد؛ البته گرفتگی ساده بینی با پولیپ بینی متفاوت است.

همچنین برای فردی که خلط اضافی دارد و هنگام تکلم ناچار به صاف کردن مکرر سینه است، یا فردی که دچار خلط چسبنده است، مصرف محلول مرکب از یک‌پنجم سرکه طبیعی سیب و چهارپنجم آب توصیه می‌شود؛ و چنانچه بخواهد دهانش خوشبو گردد، از ترکیب یک‌پنجم سرکه طبیعی سیب و چهارپنجم گلاب سبک طبیعی استفاده نماید.

شرح عبارت «مَزْعَةُ عَسَلٍ» و خواص آن

در ادامه روایت، حضرت فرمودند: «مَا تَدَاوَى النَّاسُ بِشَیْءٍ خَیْرٍ مِنْ مَصَّةِ دَمٍ أَوْ [أَمْ] مَزْعَةِ عَسَلٍ»[3] . در برخی کتب واژه «أو» ثبت شده که اشتباه چاپخانه است و در اصل روایت «أَمْ مَزْعَةِ عَسَلٍ» آمده است.

مزعه با حروف «میم»، «زاء»، «عین» و «تاء گرد» نگاشته می‌شود. در طب سنتی ایران به آن «انگشت‌پیچ عسلی» می‌گویند، یا معادل یک قاشق مرباخوری عسل در نظر گرفته می‌شود.

کیفیت مصرف انگشت‌پیچ عسلی بدین‌گونه است: فردی که ناخن‌هایش کوتاه است، دست خود را می‌شوید و می‌تکاند، بدون آنکه با دستمال یا پارچه‌ای آن را خشک کند؛ سپس انگشت خود را درون عسل قرار می‌دهد و می‌چرخاند که حاصل آن انگشت‌پیچ عسلی می‌شود.

این شیوه برخلاف آب‌نبات‌ها و لیسک‌های نامرغوب صنعتی است که کودکان مصرف می‌کنند و از دوران ابتدایی موجب تخریب عاج و مینای دندان‌هایشان می‌شود.

مصرف این انگشت‌پیچ عسلی به صورت مکیدنی، موجب تقویت عاج و مینای دندان می‌گردد، طول عمر را افزایش می‌دهد و دارای خواص آنتی‌باکتریال، آنتی‌ویروس، آنتی‌آمیب و آنتی‌قارچ است؛ یعنی ماده‌ای ضد آمیب، ضد ویروس، ضد باکتری و ضد قارچ به شمار می‌رود.

برخی افراد به قارچ دهان مبتلا هستند؛ همانند کودکانی که تا دو سالگی تمایز را تشخیص نمی‌دهند و دست به هر موضع آلوده‌ای می‌زنند و سپس دست خود را در دهان یا بینی فرو می‌برند و والدین را به زحمت و اندوه دچار می‌سازند.

در تمثیل معنوی نیز والدین روحانی ما، حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) و مولایمان صاحب‌الزمان (ارواحنافداه)، جان و روح ما را پاکیزه می‌دارند، اما ما خویشتن را به انواع معاصی و گناهان نظیر ربا، معاملات باطل، گران‌فروشی، صدور چک بی‌محل و سکه تقلبی آلوده می‌سازیم؛ یعنی حقیقت اعمال را باطل و آلوده می‌کنیم با اینکه خداوند نهی فرموده است که صدقات خود را با منت نهادن بر فقیر باطل مسازید، یا نهی فرموده از اینکه اکل مال به باطل صورت گیرد مگر آنکه تجارتی با رضایت طرفین باشد: ﴿إِلَّا أَنْ تَکُونَ تِجَارَةً عَنْ تَرَاضٍ﴾[4] .

خداوند زمین و زمان را با باران رحمت و هادیان راستین خویش که چهارده معصوم علیهم‌السلام هستند پاک ساخته است، اما انسان با بازیگوشی، سرکشی، احساسات تند و هیجان، گمان می‌کند همه‌کاره عالم است و هم دنیا و هم جان خود را به تباهی می‌کشاند و این آیه شریفه مصداق می‌یابد: ﴿ظَهَرَ الْفَسَادُ فِی الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ بِمَا کَسَبَتْ أَیْدِی النَّاسِ﴾[5] .

معصوم (علیه‌السلام) می‌فرماید انگشت‌پیچ عسلی را به همان ترتیب میل کنید؛ ناخن‌ها کوتاه باشد، دست شسته شود، با چیزی خشک نگردد، تکانده شود و با چرخاندن انگشت در عسل، به صورت مکیدنی مصرف شود که مانند یک لیسک طبیعی است، موجب طول عمر می‌شود و عاج و مینای دندان را تقویت می‌کند؛ همچنین ضد آمیب، ضد ویروس، ضد باکتری و ضد قارچ است.

انطباق کلام معصوم با مباحث میکروبیولوژی و کتب مرجع عسل‌درمانی

در مباحث میکروب‌شناسی، آثاری نظیر کتب جاوتز یا سادلبرگ وجود دارد که توسط چندین دانشمند خارجی تألیف و متخصصانی چون جناب آقای دکتر اطهری در ایران آن را ترجمه کرده‌اند؛ اما این مبانی پیش‌تر توسط امام صادق و امام کاظم (علیهماالسلام) بیان گردیده است؛ چنان‌که ذکر ابوالحسن اول (امام کاظم علیه‌السلام) در کافی شیخ کلینی جلد دوم، جلد هشتم چاپ اسلامی و جلد پانزدهم چاپ دارالحدیث آمده است.

این گزاره‌های میکروبیولوژی را معصوم فرموده است؛ بنابراین لزومی ندارد صرفاً در قید ترجمه بمانید، بلکه با عمل به فرمایش معصوم، همگام با زمان، بر لبه مرز دانش و فراتر از آن حرکت خواهید کرد.

در باب عسل‌درمانی، آثار متعددی نگاشته شده است: کتاب «عسل‌درمانی» تألیف آقای دکتر محمد دریایی متخصص علوم زیستی و گیاهی؛ کتاب مرحومه محققه سرکار خانم فاطمه اکبری با موضوع عسل‌درمانی؛ کتاب «زندگی زنبورها» تألیف پروفسور کارل فون فریش برنده جایزه نوبل در سال ۱۹۷۳ با ترجمه مهندس شهرستانی؛ و کتاب «عسل‌درمانی» در قطع بزرگ تألیف جناب آقای احمد حاجی‌شریفی معروف به عطار اصفهانی که مؤسسه‌ای در اصفهان دارند.

تفسیر لعقة عسل و رد وسایل غیربهداشتی

راوی می‌گوید: «قَالَ: قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ، مَا مَزْعَةُ عَسَلٍ؟ قَالَ: لَعْقَةُ عَسَلٍ»[6] . راوی می‌پرسد فدایتان شوم، مزعة عسل چیست؟ حضرت فرمودند: لعقة عسل؛ یعنی لیسیدن و مکیدن عسل با انگشت که به فارسی انگشت‌پیچ عسلی گفته می‌شود.

برخی برای برداشتن عسل از قاشق‌های برنجی یا رویی استفاده می‌کنند، یا در طب سنتی جدید چوب‌های معاینه زبان را به کار می‌گیرند. در حالی که دین بر استفاده از دست خود فرد تأکید دارد؛ دستی که ناخنش کوتاه شده، شسته شده، با چیزی خشک نشده و تکانده شده است، سپس انگشت در عسل چرخانده و مکیده می‌شود.

قاشق‌های پلاستیکی یا چوب‌های معاینه که برای بررسی زبان کودک به کار می‌رود، حتی استریل و هموژنیزه هم نیستند و ممکن است آلودگی داشته باشند؛ در صورتی که اگر فرد دست خود را پاکیزه بشوید و خشک نکند و با آن زبان کودک را پایین ببرد، بسیار بهداشتی‌تر است.

درمان انواع دیابت

در خصوص درمان بیماری دیابت: مصرف آب، آب جوشیده ولرم، پیاز قرمز، سیر و از میان سبزیجات مصرف خُرفه، دیابت نوع دو را بهبود می‌بخشد.

بیماری دیابت چهار گونه است:

    • دیابت نوع یک

    • دیابت نوع دو

    • دیابت ناشی از استرس

    • و دیابت دوران بارداری بانوان.

•

اصول هفت‌گانه در طب عربی

در کتاب «طب الأئمة علیهم‌السلام»، روایتی با نه سند در کتب شیعه نقل شده است:

«عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ الْبَاقِرِ عَلَیْهِ السَّلَامُ قَالَ: الطِّبُّ فِی سَبْعَةٍ»[7] .

مکاتب طبی مختلفی چون طب عرب، طب یونان، طب چین، طب هند، و طب ایران باستان تا دوره دانشگاه جندی‌شاپور ساسانیان در عصر خسروپرویز وجود دارد؛ این روایت ناظر به اصول طب عربی است فارغ از جنبه‌های مذهبی.

امام باقر (علیه‌السلام) فرمودند طبابت عربی در هفت امر استوار است:

• یک: «شرطة الحجامة»؛ یعنی تیغ زدن در حجامت تر[8] .

• دو: «الحقنة»؛ یعنی تنقیه، که امروزه در مراکز درمانی با کف و صابون یا شیاف‌های روغنی صورت می‌گیرد. باید توجه داشت که در مباحث فوق‌تخصصی رکتوم و مقعد، این ناحیه محیطی قلیایی دارد و نباید از صابون، شامپو، کیسه یا لیف زبر در آن موضع استفاده کرد؛ زیرا موجب آسیب، عفونت و ابتلا به شقاق مقعدی (آنال فیشر) می‌شود.

•

سه: «الحمّام»؛ یعنی استحمام منظم؛ برای نمونه در تابستان دو تا سه بار در هفته و در زمستان هفته‌ای یک‌بار.

• چهار: «السَّعوط»؛ یعنی چکاندن یا کشیدن داروی مایع به مجاری داخلی بینی. در اقلیم‌های گرم و خشک نظیر منطقه حجاز، به منظور جلوگیری از شکنندگی مویرگ‌های ظریف مخاط بینی و ممانعت از بروز رعاف الدم (خون‌دماغ شدید)، پیش از خروج، سعوطِ دُهن السّمسم (روغن مایع کنجد) انجام می‌دادند.

•

• این روغن همان روغنی است که بر روی ارده مایع جمع می‌شود؛ مانند ارده مایع اردکان یزد که اگر چند روز در سایه قرار گیرد، روغنی خالص بر سطح آن پدید می‌آید. این روغن بهترین ماده برای سعوط سمسم است؛ چنانچه فرد در گرمای شدید آفتاب نیز حرکت کند، به دلیل نرم و لطیف شدن مخاط بینی، دچار خون‌دماغ نخواهد شد.

•

• علاوه بر این، این روغن کنجد برترین پماد ضدآفتاب طبیعی به شمار می‌رود و بر ضدآفتاب‌های شیمیایی با شاخص‌های چهل، هشتاد و صد و بیست ترجیح دارد؛ زیرا آن کرم‌ها تنها دو ساعت پایداری دارند و باید لایه‌ای به ضخامت یک میلی‌متر از آن‌ها تجدید شود، در حالی که این روغن طبیعی از صبح تا پایان روز مانع از آفتاب‌سوختگی پوست می‌گردد.

تدابیر پیشگیری از خون‌دماغ و خواص روغن کنجد

باید به بازار ناصرخسرو اشاره کرد که تقلب در آن فراوان است؛ اگر روغن کنجد خالص باشد، همان روغن خوراکی است که با دستگاه پرس سرد استخراج شده است.

از منظر پزشکی، مویرگ‌های داخل بینی بسیار ظریف هستند؛ به گونه‌ای که گاه با اصابت دست یا حتی در هنگام خواب بر اثر برخورد بینی با متکای نرم، خونریزی رخ می‌دهد که همان «رُعاف الدَّم» است. از میان سبزیجات، عصاره سبزی تره، عصاره سبزی خُرفه و یا جوشانده غلیظ اسفند، خونریزی را به سرعت قطع می‌کند.

کنجد با دو نامِ «سِمْسِم» و «جُلْجُلان» شناخته می‌شود که شامل کنجد معمولی و کنجد سیاه است. استعمال سعوطِ روغن کنجد (دُهن السِّمسم) برای فردی که قصد حضور در کویر، بیابان یا کار در هوای بسیار گرم را دارد، بسیار مجرب است؛ چنان‌که در سیره و روایات پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله نیز سعوط سمسم وارد شده است.

علاوه بر این، روغن کنجد یک ضدآفتاب طبیعی است که از کرم‌های شیمیایی نیز اثرگذاری بیشتری دارد. برخی افراد هنگام رانندگی شیشه خودرو را پایین می‌کشند و دستشان در معرض تابش مستقیم آفتاب قرار می‌گیرد، به گونه‌ای که یک دستشان کاملاً سفید و دست دیگرشان تیره می‌شود؛ این افراد برای رفع رنگدانه‌های اضافی ناشی از آفتاب، می‌توانند هر هشت ساعت یک‌بار موضع را با جوشانده سبزی آویشن شست‌وشو دهند.

همچنین باید همواره پیش از تابش آفتاب از روغن کنجد استفاده کنند تا دچار آفتاب‌سوختگی نشوند؛ چرا که آفتاب‌سوختگی‌های مکرر در صورت تداوم ممکن است به سرطان پوست منتهی شود؛ همان‌گونه که زخم معده در صورت اهمال و گذشت ده تا پانزده سال به سرطان معده، و زخم دهانه رحم در صورت عدم درمان به سرطان دهانه رحم تبدیل می‌شود. بنابراین، همان‌طور که در تهذیب نفس و عرفان عملی به مراقبت نیاز است، جسم نیز به مراقبت و مواظبت احتیاج دارد.

درمان ضعف بویایی ناشی از کرونا با سعوط

در خصوص ابتلای به ویروس کرونا (کووید ۱۹) و سویه‌های آن نظیر دلتای هندی یا اِریس، گاه پس از بهبودی، حس چشایی یا حس بویایی فرد بسیار تضعیف شده یا از میان می‌رود. برای درمان ضعف بویایی، فرد باید هر شب در هر یک از مجاری بینی چند قطره روغن گل بنفشه کوهی با پایه روغن زیتون خوراکی بچکاند تا به تدریج حس بویایی او بازگردد.

استفراغ عمدی در مسمومیت‌ها

بنابراین، اصول طب عرب عبارت بودند از:

    • یک: شرطة الحجامة؛

    • دو: الحقنة؛

    • سه: الحمام؛

    • چهار: السعوط.

    • پنجمین اصل، «الْقَیْءُ» یا استفراغ عمدی است؛ به‌ویژه قی ناشی از مسمومیت، تا ماده سمی پیش از جذب در معده و انتشار در سراسر بدن تخلیه گردد.

در چنین حالتی باید سرِ فرد به سمت پایین و میان دو پا قرار گیرد (خمیده‌تر از حالت رکوع) تا مواد مسموم وارد نای و ریه‌ها نشود. برای مثال، اگر کودکی اشتباهاً مایع ظرفشوییِ رقیق‌شده را به جای نوشیدنی سر کشید، پیش از رساندن وی به اورژانس جهت شست‌وشوی معده، بلافاصله یک لیوان شیر تازه گاو به او بنوشانید؛ کمتر از پنج دقیقه بعد، سر کودک را بیش از حد رکوع خم کنید تا به طور خودبه‌خود قی کند و مواد سمّی خارج شود و آسیبی به ریه نرسد؛ سپس دهان را شست‌وشو داده و برای احتیاط به اورژانس مراجعه شود تا لوله‌گذاری و شست‌وشوی معده انجام گیرد.

حالت قی در عوارض دیگری چون میگرن‌های شدید یا ویار بارداری نیز رخ می‌دهد که درمان‌های خاص خود را دارد؛ اما در بحث سموم، نوشاندن یک لیوان شیر تازه و خم کردن سر به پایین موجب تخلیه سموم می‌شود؛ همان‌گونه که در مجروحان شیمیاییِ گاز خردل در جبهه‌ها، به دلیل ترشحات و آب آوردن ریه، عمل شست‌وشوی مجاری تنفسی و ساکشن صورت می‌پذیرد تا مانع از خفگی گردد.

شربت عسل و کاربردهای درمانی آن

    • ششمین اصل، «شَرْبَةُ عَسَلٍ»[9] یا نوشیدنی عسل است؛ مانند حل کردن یک قاشق مرباخوری عسل طبیعی در یک لیوان آب. عسل طبیعی با رقیق شدن، خاصیت میکروب‌کشی‌اش دوچندان می‌گردد. همچنین می‌توان عسل را در آب سیب رسیده شیرین یا در شیر رقیق نمود.

• برای نمونه، در بیماری تب مالت که در پزشکی معاصر درمان آن مستلزم مصرف هجده‌ماهه داروهای تب‌بر و آنتی‌بیوتیک‌های پرعارضه است، مصرف منظم آب سیب رسیده شیرینِ مخلوط با عسل، نقش تب‌بر و چرک‌خشک‌کن طبیعی را بدون هرگونه عارضه‌ای ایفا می‌کند.

• یا در بیماری سل ریوی، بیمار شب‌ها همراه با شام یک مشت سبزی شنبلیله (حُلبَه) میل کند و هر هشت ساعت، یا صبح‌ها پیش از خروج از منزل، یک لیوان شیر تازه گاو مخلوط با عسل بنوشد تا بهبودی یابد.

• همچنین برای تقویت مایع منی و درمان ناباروری ناشی از خشکی نطفه: چنانچه حرکت و هدایت اسپرم‌ها به سمت لوله‌های فالوپ به دلیل کمبود مایع منی مختل باشد، طبق مضمون روایت: «ِاذَا تَغَیَّرَ مَاءُ الظَّهْرِ، الْحَلِیبُ مَعَ الْعَسَلِ»، صبح‌ها یک لیوان شیر تازه و عسل مصرف شود، و شب‌ها پیش از خواب، یک قاشق غذاخوری آب پیاز سفید تازه (بصل ابیض) با دو قاشق غذاخوری عسل مخلوط شده و میل گردد.

•

• با مداومت بر این دستور ظرف یک هفته، مایع منی به مقدار لازم تولید شده و مشکل ناباروری بدون نیاز به هزینه‌های سنگین مراکز درمانی مرتفع می‌شود.

• این مباحث هم برای حیات دنیوی و هم برای ارتقای روحی مؤمنان سودمند است. پدر مرحومم سفارش می‌کرد که کلام را سنگین بیان نکن تا مخاطبان خسته نشوند و گاه با مزاح نشاط جمع حفظ شود.

• کارکنانی که در معرض پرتوهای خطرناک نظیر اشعه ایکس، گاما، بتا، رادیوم یا دستگاه‌های تصویربرداری سی‌تی‌اسکن، ام‌آر‌آی و پت‌اسکن فعالیت می‌کنند، به دلیل خطر ابتلا به عوارضی چون سل ریوی و عقیمی، لازم است هر روز پیش از آغاز کار یک لیوان شیر و عسل میل کنند تا از بافت ریه و سیستم باروری آنان محافظت شود.

داغ کردن موضع و فواید نوره

    • هفتمین اصل، «وَ آخِرُ الدَّوَاءِ الْکَیُّ» یعنی داغ کردن است. امروزه کاربردهای لیزر در پزشکی نظیر برطرف کردن کک‌ومک در سه جلسه یا پرتوهای متمرکز پس از جراحی تومورهای بدخیم سرطانی برای جلوگیری از عود و متاستاز، صورتی مدرن از سوزاندن موضعی است؛ چنان‌که در گذشته با آهن گداخته موضع را داغ می‌کردند.

•

• در پایان روایت آمده است: «وَ رُبَّمَا یُزَادُ فِیهِ النُّورَةُ». استعمال نوره (واجبی) حداقل هر دو هفته یک‌بار مستحب است و تأخیر آن بیش از چهل روز خلاف سنت نبوی و ناپسند شمرده شده است؛ زیرا زدودن موهای زائد بدن در نواحی زیر بغل و کشاله ران ضروری است؛ این نواحی محل تجمع باکتری‌های مضر و قارچ‌های پوستی است که در تعابیر روایی به عنوان «لانه شیطان» یاد شده است.

• همچنین برای بانوان در درمان عفونت‌های واژینال (واژینیت)، ترشحات غیرطبیعی یا چسبندگی لوله‌های رحمی، نشستن در جوشانده سبزی آویشن بسیار سودمند است صلوات.