بررسی فواید پیاز در روایات ها وپیشگیری از بیماری ها/فواید پیاز /طب المعصومین

موضوع: طب المعصومین/فواید پیاز /بررسی فواید پیاز در روایات ها وپیشگیری از بیماری ها

این متن توسط هوش مصنوعی پیاده‌سازی و سپس توسط انسان برای مستندسازی و تطبیق با فایل صوتی استاد، بازبینی و تأیید شده است.

بخش اول: سلسله اسناد روایات مأثوره در فضیلت پیاز (البصل)

مبحث ما، در باب طب المعصومین (علیهم السلام) برگرفته از کتاب «جامع احادیث الشیعه»، پیرامون فواید پیاز [البصل] می‌باشد.

در کتاب «الكافی» شیخ کلینی، چاپ اسلامی تهران، آمده است: «عدة من اصحابنا عن سهل بن زیاد عن منصور بن العباس»؛ و نیز در کتاب «المحاسن» برقی ، مندرج است: «البرقیعَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ حَسَّانَ الْبَغْدَادِيِّ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْجُعْفِيِّ قَالَ: ذَكَرَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع الْبَصَلَ فَقَالَ يُطَيِّبُ النَّكْهَةَ وَ يَذْهَبُ بِالْبَلْغَمِ وَ يَزِيدُ فِي الْجِمَاعِ‌ وَ فِي حَدِيثٍ آخَرَ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع‌ كُلُوا الْبَصَلَ فَإِنَّ فِيهِ ثَلَاثَ خِصَالٍ يُطَيِّبُ النَّكْهَةَ وَ يَشُدُّ اللِّثَةَ وَ يَزِيدُ فِي الْمَاءِ »؛[1] [2] [3]

که مقصود از آن، پیاز رسیده، تازه و سالمی است که بر سر سفره شکسته و به همراه غذا تناول می‌نمایید.

بخش دوم: خواص پیاز در پاکسازی دهان، تعدیل اخلاط بلغم و سودا

حضرت در این روایت فرمودند: این ماده، فضای دهان شما را پاکسازی می‌کند (که پیش‌تر معروض داشتم یعنی بستر دهان را از باکتری‌های مضر پاک می‌گرداند) و «و یذهب بالبلغم»؛ یعنی بلغم سفید و بلغم سیاه، هر دو خلط را کاهش می‌دهد؛ بدین معنا که هم تجمع مایعات زائد را در ناحیه حلق و ملاز (لهاة) تقلیل می‌دهد و هم خلط سودا یا همان بلغم سیاه (که در اصطلاح جدید معادل اسید اوریک خون است) را کاهش می‌دهد. از این روی، پیاز کاهنده فشار خون، کاهنده قند خون، کاهنده چربی‌های مضر خون و ضد تصلب شرایین نیز می‌باشد.

عبارت شریف حدیث چنین است: «البصل فَقَالَ يُطَيِّبُ النَّكْهَةَ و یذهب بالبلغم، و یزید فی الجماع». اثر دیگر آن افزایش قوه باه و مرافقت زناشویی است؛ بدین ترتیب که توانایی آمیزش ارتقا می‌یابد. چنانچه در سنین جوانی به سر می‌برید، میزان آن می‌تواند هفته‌ای دو بار یا هر سه روز یک‌بار باشد؛ اما اگر سن فرد فراتر از سی و پنج سال باشد، هفته‌ای یک‌بار در شب‌های جمعه کفایت می‌کند. در سنین بالاتر، هر دو هفته یک‌بار مناسب است؛ مشروط بر آن‌که به همراه غذا، سیاه‌دانه نیز تناول نمایید، چنان‌که پیش‌تر تبیین داشتم.

بخش سوم: تقویت ستون فقرات (ظهر) و لطیف ساختن ظاهر پوست (رقت بشره)

روایت بعدی در کتاب «الكافی» شیخ کلینی، و در کتاب «جامع احادیث الشیعه»،آمده است: «علی بن محمد بن بندار عن السیاری»؛ و از کتاب «المحاسن»: «البرقی عن السیاری عن احمد بن محمد بن خالد» (شایان ذکر است که نام «محمد بن خالد» بنا بر نسخه کافی ذکر گردیده و در محاسن ثبت نشده است) «عن احمد بن خالد عن احمد بن المبارک الدینوری عن ابی عثمان عن ابی عبدالله علیه السلام قال: البصل یطیّب الفم و يشد الظهر و يرق البشرة»؛ [4] [5] [6] یعنی موجب پاکسازی دهان می‌گردد، «و یشدّ الظهر»؛ یعنی ستون فقرات و ناحیه کمر شما را مستحکم می‌سازد، «و یرقّ البشر».

منظور از ظهر، ستون فقرات پشتی است که در میان دو کتف واقع شده و از آخرین مهره گردنی آغاز گشته و تا آخرین مهره سینه و دنده‌های پشتی امتداد می‌یابد .این بخش از کمر که «وهره» نام دارد، محکم و استوار می‌گردد؛ چنان‌که فرمودند: «يطيب الفم و يشد الظهر و يرق البشرة». با مصرف پیاز، پوست انسان دیگر ضخیم، خشن و کرگدنی (یا فیل‌مانند) نخواهد بود؛ یعنی پوست از حالت زمختی خارج گشته و رقیق، لطیف و نرم می‌گردد.

بگذارید مثالی بی‌آلایش و صمیمانه محضر شما عرض کنم؛ شما مردان محترم همگی دارای حلیله و همسر هستید. چنانچه اراده نمایید همسر خویش را مورد ملاطفت قرار دهید، شایسته نیست که دست شما زبر و همانند سنباده نجاری، آهنگری یا سنباده خمیری مخصوص آب‌بندی سوپاپ‌های مکانیکی باشد؛ چرا که لمس پوست با دست زبر موجب خراشیدگی می‌گردد و شخص گمان می‌برد با رزمی‌کارانی چون بروسلی، جکی چان یا زورو مواجه است! این مزاح محض رفع خستگی شما بود. باری، اگر مایل به ملاطفت همسر خویش هستید، دستان شما نباید همانند سنباده و سوهان زبر باشد. بنده از جهت علاقه‌ای که به شما دارم این نکات را معروض داشتم؛ زیرا همسران شما گاه از این زبری رنج می‌برند لکن نجابت به خرج داده و ابراز نمی‌کنند. شما به عنوان یک مؤمن عاقل باید التفات تام داشته باشید و توصیه‌های بنده را فراموش نکنید. سلام بنده را نیز به همسر خویش ابلاغ نموده و بگویید که همسر شما صاحب عاطفه است و شایسته است به آراستگی خود توجه کند. این نکته را درباره پیاز به یادگار داشته باشید.

بخش چهارم: تدابیر رفع بوی دهان و مصلحات پیاز و سیر

با بوی پیاز چه باید کرد؟ معروض داشتم که مصرف کاهو برای از بین بردن بوی نامطبوع پیاز و سیر بسیار سودمند است؛ تناول چند برگ سبز کاهو بدون سس یا یک مشت سبزی جعفری، بوی بد دهان را زائل می‌سازد. حتی در روایات مربوط به سیر آمده است که می‌توان آن را به صورت آب‌پز مصرف نمود؛

برای نمونه، در حین طبخ خورش بادمجان، چند حبه سیر کامل در آن افکنده تا پخته شود. سپس هنگام تناول غذا، پوست آن را جدا نموده و پنج دقیقه تأمل نمایید؛ زیرا موادی نظیر سیب‌زمینی، پیاز یا پیاز کاملی که در آبگوشت طبخ شده است، حرارت درونی بسیار بالایی دارند. مقتضی است پنج دقیقه صبوری کنید تا حرارت آن کاهش یابد؛ چرا که در غذای بسیار گرم برکت نیست و نباید داغ تناول شود.

با رعایت این فاصله زمانی، تندی پیاز تقلیل یافته و بوی نامطبوع آن نیز زائل می‌گردد؛ مضافاً بر اینکه تناول چند برگ سبز کاهو بدون سس یا مقداری سبزی جعفری اثرگذار خواهد بود. اثر دیگر پیاز «و یرقّ البشرة» است؛ یعنی پوست را نازک و لطیف ساخته و از حالت خشن و کرگدنی خارج می‌سازد و مانع بروز اگزما (به‌ویژه اگزمای خشک سوداوی) می‌گردد. همچنین شایسته است بامدادان به همراه شیر، عسل مصرف نمایید؛ چنان‌که وارد شده است: «الحلیب مع العسل»[7] . تقارن مصرف عسل و شیر به همراه پیاز، به عنوان دو مصلح و داروی هم‌زمان، همواره پوست شما را نرم و لطیف نگه می‌دارد. اگر خواهان پوستی بسیار نرم و لطیف همانند کره و خامه هستید، این تدبیر را هم خودتان و هم همسرانتان بکار بندید.

افزون بر این، در میان‌روز یا به عنوان عصرانه، تناول میوه طالبی رسیده و شیرین بسیار نافع است. به قیود بنده توجه فرمایید؛ بنده واژه «گرمک»، «مگسی نیشابور» یا «کمبیزه بلوچستان» را به کار نبردم؛ غرض بنده منحصراً «میوه طالبی رسیده، شیرین و معطر» است که مصرف آن در عصرگاه، پوست شما را فوق‌العاده نرم و لطیف می‌سازد. این تدابیر مرتبط با محصولات جالیزی و میوه‌ها بسیار شگفت‌انگیز است. حتی اگر سخن بنده را نپذیرید، دکتر غیاث‌الدین جزایری در کتاب «اعجاز خوراکی‌ها» (یا اسرار خوراکی‌ها) آورده است که: «اگر بانوان بدانند این میوه طالبی رسیده چقدر در لطافت پوست آنان مؤثر است، حتی اگر حیاط منزلشان به اندازه یک موزاییک باشد، همسران خود را مکلف به کاشت طالبی می‌نمایند.» این بخش از مبحث نیز تا به اینجا مکتوب گردید.

بخش پنجم: سیره معصومین (ع) در تناول سبزی‌های تند و مراعات بهداشت دهان

در کتاب «مکارم الاخلاق» مشابه این روایت از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است. همچنین در همان منبع، از امام باقر (علیه الصلاة و السلام) نقل است که فرمودند: «انّا لَنأکُلُ الثّومَ والبصل والكراث...»[8] ؛

این واژه بر وزن فُعل است و ضمه حرف ثاء باید اشباع گردد؛ یعنی «الثُّوم» و در زبان فصیح عربی «الثوم و البصل» قرائت می‌گردد. بنده به جهت سهولت، گاه تعابیر ساده را به کار می‌برم لکن زبان فصیح عربی «الثّوم» است.

از امام باقر (علیه الصلاة و السلام) روایت است که فرمودند: ما خاندان عصمت از سیر [الثوم]، پیاز [البصل] و تره [الکراث] تناول می‌نماییم. حال ممکن است پرسش شود که چرا علیرغم مصرف این اقلام، دهان معصومین همواره معطر است؟ علت آن است که ایشان پس از غذا مبادرت به خلال نمودن دندان‌ها، قبل از وضومسواک میزنند و مصلحات این مواد (نظیر سیر، پیاز و تره) را نیز مصرف می‌کنند. پیش‌تر عرض کردم مصلحاتی چون کاهو تصفیه‌کننده خون بوده و بی‌قراری شبانه، بی‌تابی روزانه و حرارت زائد عروق و دستگاه گردش خون را کاهش می‌دهد؛ چنان‌که وارد شده است: «الخسّ یصفّی الدم و یطفئ الحرارة الدم». سبزی جعفری نیز چنین اثری دارد. کاهو که در روایات کثیری بر آن تأکید شده، مصلحی بی‌نظیر است.

حضرات معصومین تمامی این آداب را مراعات می‌فرمایند؛ لکن چنانچه فردی بدون مسواک، خلال دندان و مصرف مصلحات، این اقلام را تناول نموده و وارد اماکن شریفه نظیر حرم، مسجد یا حسینیه شود، موجب آزار دیگران می‌گردد. باری، اسلام فی‌ذاته فاقد هرگونه کاستی است و معصومین (علیهم السلام) مبرّا از خطا و نقص می‌باشند؛ عیب و نقص در مسلمانی ماست که یا معرفت کافی به فرامین ایشان نداریم یا در صورت دارا بودن دانش، به علم خویش عمل نمی‌کنیم که هر دو حالت ناپسند است؛ بنابراین شایسته است رفتارهای نادرست خویش را اصلاح نماییم. این بخش از مبحث نیز روشن گردید.

بخش ششم: تدابیر پیشگیری از بیماری وبا در سفر به بلاد غریب

در کتاب «الكافی» شیخ کلینی، (عدة من اصحابنا عن المحاسن) و در کتاب «المحاسن»، آمده است: «عن احمد بن محمد بن خالد عن محمد بن علی عن محمد بن الفضیل» (نام محمد بن الفضیل در نسخه کافی وجود ندارد لکن در نسخه محاسن مضبوط است) «عن عبدالرحمن بن یزید بن اسلم» (که در کتاب محاسن، عبدالرحمن بن یزید بن اسلم قید گردیده است) «عن ابی عبدالله علیه السلام قال رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم: اذا دخلتم بلاداً فَكُلُوا مِنْ بَصَلِهَا يَطْرُدْ عَنْكُمْ وَبَاءَهَا....»؛[9] [10] یعنی چنانچه از شهری به شهر دیگر یا از کشوری به کشور دیگر مسافرت نمودید (که این امر به‌ویژه برای زوار بیت‌الله الحرام و ایام مناسک حج و عمره نافع است)؛ اگر اراده دارید از ابتلا به وبا در بلاد بیگانه مصون بمانید، از پیاز بومی همان بلاد تناول نمایید.

امام صادق (علیه الصلاة و السلام) از قول رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل می‌فرمایند:« اذا دخلتم بلاداً فَكُلُوا مِنْ بَصَلِهَا يَطْرُدْ عَنْكُمْ وَبَاءَهَا....»؛[11] [12] که چون به بلادی غریب وارد شدید، از پیاز آن ناحیه تناول کنید؛ زیرا این کار ابتلا به وبا را از شما دور می‌سازد. وبا بیماری عفونی، مسری و مهلکی است که از علائم اولیه آن بروز اسهال‌های شدید و آبکی (شبیه به آب برنج آبکش‌شده) ناشی از عفونت‌های باکتریایی است؛ از این رو رعایت تدابیر پیشگیرانه ضرورت دارد.

برای درمان و قطع اسهال وبایی، انار رسیده را به همراه پوست بیرونی و پرده‌های نازک درونی و بخش‌های تلخ آن (شحم انار) به طور کامل تناول نمایید تا عارضه اسهال مرتفع گردد. این درمان ظرف مدت دو الی سه روز، اسهال حاد وبایی را بهبود می‌بخشد. چنانچه انار تازه در دسترس نبود، پودر پوست خشک‌شده انار به میزان حداکثر یک قاشق چای‌خوری (زیرا مقادیر بیشتر آن به علت سمی بودن مجاز نیست) را در یک استکان آب جوش به مدت ده الی پانزده دقیقه دم نموده و به همراه محتویات آن تناول نمایند تا اسهال وبایی تسکین یابد. درمان دیگر، جویدن و تناول یک حبه سیر به همراه نان است.

این مباحث از باب پیشگیری از ابتلا به وبا در جریان سفرهای زیارتی، سیاحتی یا مناسک حج در اقصی نقاط جهان مطرح گردید. پیاز رسیده و تازه‌ای که بر سر سفره شکسته و به همراه غذا تناول شود، دافع وبا خواهد بود؛ چنان‌که پیامبر (ص) فرمودند: «اذا دخلتم بلاداً فکلوا من بصلها، یدفع عنکم وباءها»[13] . در کتاب «مکارم الاخلاق » از امام باقر (علیه الصلاة و السلام) - که مصادف با سالروز شهادت ایشان است - از قول پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) روایتی مشابه نقل گردیده است.

بخش هفتم: تفوق معارف وحیانی بر اقوال سست و خرافات عامه

شایسته است فرمایش دیگری از امام باقر (علیه السلام) قرائت نمایم و در ادامه، سخنی بی‌اساس از برخی منابع عامه مطرح سازم تا تفاوت آشکار معارف وحیانی و سخنان عامیانه آشکار گردد. تفکر در این اقوال سست، انسان را میان خنده و اندوه سرگردان می‌سازد؛ صبوری فرمایید تا بدون ذکر نام اشخاص، مطلب را بازگو نمایم.

امام باقر (علیه الصلاة و السلام) در کتاب «دعائم الاسلام»، می‌فرمایند :عن ابی جعفر محمد بن علی علیهما السلام، فرزند امام سجاد علیه السلام: « إِذَا دَخَلْتُمْ أَرْضاً وَبِيئَةً فَكُلُوا مِنْ بَصَلِهَا فَإِنَّهُ يُذْهِبُ عَنْكُمْ وَبَاءَهَا.»[14] ؛ یعنی هرگاه به سرزمینی وارد شدید که دارای آب و هوای نامساعد و وبا خیز بوده و ابتلای به این بیماری عفونی و مسری به صورت اپیدمی در آن شایع است؛ «اذا دخلتم ارضاً وبئة فکلوا من بصلها»؛ از پیاز رسیده، خام، تازه و سالم آن شهر بر سر سفره شکسته و تناول نمایید، «فإنه یذهب عنکم وباءها»؛ زیرا پیاز واجد خواص ضدعفونی‌کننده بوده و مانع از ابتلا به وبا می‌گردد.

حال بنگرید که با دوری از مکتب ولایت چهارده معصوم (علیهم السلام)، چه سخنان سست و موهومی ترویج می‌گردد؛ برای نمونه آورده‌اند که جهت امان از وبا، شخص باید ده مرتبه همانند الاغ عرعر نماید تا مصون بماند! این مطلب شوخی نبوده و عیناً در کتب عامه مندرج است که با حفظ اصول وحدت اسلامی آن را قرائت می‌نمایم: «فی الحدیث: کانو یقولون اذا قدم الرجل ارضاً وبئة و وضع یده خلف اذنه و نهق نهیق الحمار عشراً لم یصبه وباءها».[15] مأخذ این مطلب کتاب «النهایه فی غریب الحدیث»، است.

این رفتارهای دلقک‌مآبانه انسان را به یاد رئیس‌جمهور سابق آمریکا، ترامپ می‌اندازد که در انظار عمومی حرکات مضحک انجام می‌داد. حقیقت آن است که دوری از مسیر ولایت، خسران دنیا و آخرت را در پی دارد.