تاثیر کدو وعدس بر رقت قلب واشک چشم/فواید مصرف کدوبا عدس /طب وتغذیه در روایات

موضوع: طب وتغذیه در روایات/فواید مصرف کدوبا عدس /تاثیر کدو وعدس بر رقت قلب واشک چشم

این متن توسط هوش مصنوعی پیاده‌سازی و سپس توسط انسان برای مستندسازی و تطبیق با فایل صوتی استاد، بازبینی و تأیید شده است.

بحث امروز از کتاب «جام احادیث الشیعه»، در موضوع خوردن میوه کدوی رسیده و خواص آن است. روایت بیست‌ودوم با شماره مسلسل ۴۳۱۳۳۲، از کتاب «مکارم الأخلاق»، از امام صادق علیه‌السلام نقل شده است:

«قال رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم: من أکل الدباء بالعدس رقّ قلبه و کثر ذکره لله.»[1] [2]

هر کسی کدو را همراه با عدس مصرف کند، قلبش رقیق می‌شود و ذکر خدا در او افزایش پیدا می‌کند.

منظور از «دباء»، کدو سبز خیاری و همان کدوی خورشتی یا کدو مسما است. اگر این کدو را به‌صورت خورش همراه با عدس تهیه و مصرف کنند، یکی از آثارش رقت قلب است؛ یعنی انسان را از سنگدلی خارج می‌کند و زمینه توجه بیشتر به خداوند را فراهم می‌سازد.

قرآن کریم نیز می‌فرماید:

﴿وَبَشِّرِ الْمُخْبِتِينَ * الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ.﴾[3]

رسیدن به حالت اخبات و رقت قلب، ابزار و مقدماتی می‌خواهد؛ از جمله:

- توجه به خداوند،

- ذکر حقیقی،

- توبه نصوح،

- انابه الی الله،

- و حتی بعضی خوراکی‌ها.

یکی از این خوراکی‌ها همین خورش کدو سبز همراه با عدس است. بنابراین، اگر کدو سبز خیاری را به‌صورت خورش با عدس تهیه کنند، این اثر را خواهد داشت.

در ادامه سؤال شد که آیا عدسیِ معمولی نیز همین اثر را دارد یا نه؟ پاسخ این بود که روایت، ناظر به خورش کدو همراه با عدس است و باید این دو با هم مصرف شوند. یعنی عدس و کدو در یک غذا جمع شوند؛ فرقی نمی‌کند کدام غالب باشد، اما هر دو باید حضور داشته باشند.

اما اگر عدس به ‌تنهایی مصرف شود، اثر دیگری دارد و آن، افزایش تولید اشک چشم است. به‌جای استفاده از اشک مصنوعی، عدس می‌تواند به تولید اشک طبیعی کمک کند. حتی اشاره شد که برخی پزشکان متخصص و فوق‌تخصص چشم، برای افرادی که عمل آب مروارید یا کاتاراکت انجام داده‌اند، به‌جای اشک مصنوعی از روش‌های تولید اشک طبیعی استفاده می‌کنند.

از جمله موادی که به تولید اشک طبیعی کمک می‌کند:

- عدس،

- و پیاز قرمز خام تازه.

البته درباره مصرف عدس، شرطی نیز مطرح شد و آن این‌ که افرادی که بیماری بواسیر یا هموروئید دارند، باید ملاحظات لازم را رعایت کنند.

در نتیجه، درباره خورش کدو سبز همراه با عدس، دو فایده مهم بیان شد:

- رقت قلب و افزایش توجه و ذکر الهی،

- و برخی آثار جسمی و طبیعی مرتبط با بدن، از جمله کمک به برخی عملکردهای طبیعی مانند تولید اشک چشم.

گاهی انسان به مرحله‌ای می‌رسد که اشک به‌جا می‌آورد. این اشک، آثار تربیتی مهمی دارد: نه می‌گذارد انسان دچار خشکی چشم و بی‌احساسی شود و نه اجازه می‌دهد سنگدل گردد. چنین حالتی «رقت قلب» ایجاد می‌کند؛ یعنی دل نرم می‌شود و آمادگی پذیرش حق و تأثر معنوی پیدا می‌کند.

مقدمه این حالت «شوق» است؛ شوقی که انسان را به حرکت وادار می‌کند. در کنار آن، یکی از زمینه‌های طبیعی و حلال در زندگی انسان «عشق حلال» است. این محبت و علاقه در چارچوب ازدواج، امری طبیعی و مشروع است و در زندگی انسان نقش دارد.

یکی از آثار این رابطه حلال آن است که میل طبیعی انسان در مسیر صحیح قرار می‌گیرد. در روایات نیز به اصل آمیزش و آثار آن اشاره شده است و بیان می‌شود که در چارچوب حلال، این امر باعث افزایش آمیزش مشروع میان زن و شوهر می‌شود. مقصود این است که زن و شوهر با یکدیگر رابطه خصوصی و مشروع داشته باشند و زندگی مشترکشان از این جهت سرد و بی‌روح نباشد.

البته این موضوع باید همراه با اعتدال باشد. مقصود این نیست که انسان دچار افراط شود و هر شب چند بار به‌گونه‌ای رفتار کند که بدن و قوای او به هم بریزد و دچار ضعف و آشفتگی گردد؛ زیرا در این صورت بسیاری از امور جسمی و روحی انسان به هم می‌ریزد. بنابراین، همان‌گونه که ترک کامل این امر درست نیست، افراط در آن نیز صحیح نخواهد بود.

در عین حال، انسان باید به وظیفه شرعی خود در برابر همسر توجه داشته باشد. برای نمونه، اگر کسی در جوانی ازدواج کرده است و ازدواج او نیز شرعی است، می‌تواند در حدّ متعارف با همسر خود رابطه خصوصی داشته باشد؛ مثلاً در دوره جوانی هر سه روز یک‌بار یا حدود هفته‌ای دو بار. در روایات نیز درباره اصل این روابط و رعایت حقوق همسر تأکید شده است.

با افزایش سن، فاصله این روابط می‌تواند بیشتر شود. برای مثال، در اواخر دوره جوانی—حدود سنین ۲۵ تا ۳۵ سالگی—ممکن است این فاصله به حدود هفته‌ای یک‌بار برسد. اما حتی در سنین بالاتر نیز انسان نباید همسر خود را رها کند. در فقه نیز مطرح شده است که مرد نباید همسرش را به‌گونه‌ای معطل بگذارد که حق او ضایع شود؛ بلکه حداقل در هر چهار ماه قمری یک‌بار باید این حق ادا شود تا همسر دچار تضییع حق نگردد.

نکته دیگر تفاوت میان «رقت قلب» و «دل‌نازکی» است. رقت قلب به این معناست که قساوت و سختی دل از بین می‌رود و انسان دارای قلبی نرم و متأثر می‌شود؛ این حالت ارزشمند است. اما دل ‌نازکیِ افراطی چیز دیگری است و گاه می‌تواند نشانه افسردگی یا برخی اختلالات روانی باشد. بنابراین، این دو مفهوم نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند. رقت قلب یک حالت معنوی مثبت است، در حالی که دل ‌نازکیِ ناشی از ضعف روحی یا افسردگی، مسئله‌ای متفاوت و در حوزه بیماری‌های روانی قرار می‌گیرد.

در نتیجه، در روابط زناشویی اصل بر اعتدال است: نه افراطی که بدن و روح انسان را دچار اختلال کند و نه تفریطی که حق همسر ضایع شود. انسان باید به اندازه‌ای رفتار کند که هم وظیفه شرعی خود را انجام دهد و هم سلامت جسم و روح او حفظ گردد.

در روایت آمده است:

« وقال صلى الله عليه وآله لامير المؤمنين عليه السلام : كل اليقطين فانه من أکلها حسن خلقه و نوّر وجهه»[4]

یعنی هر کس از آن بخورد، اخلاقش نیکو می‌شود و چهره‌اش نورانی می‌گردد.

ساز‌و‌کار و زمینه‌سازی برای دارا شدن اخلاق حسنه و رفتارهای مثبت چیست؟ در جیره و سبد غذایی خانوار، کدوحلوایی باید حضور داشته باشد. کدوحلوایی را می‌توان به شکل‌های مختلف مصرف کرد؛ برای مثال، خورشت کدوحلوایی را می‌توان با رب انار تهیه کرد، یا آن را به‌صورت بخارپز و حتی خام مصرف نمود؛ البته به شرط آن‌که رسیده باشد و با آب سالم، مانند آب چشمه، آبیاری شده باشد. در این صورت، کدوحلوایی واقعی و سالم خواهد بود؛ کدوحلوایی‌ای که شیرین و عسلی است و جلوه‌ای از قدرت خداوند را نشان می‌دهد.

در ادامه روایت آمده است:

«من أکلها حسن خلقه و نضر وجهه، وهى طعام الانبياء قبلى»[5]

چهره انسان سبز، خرم و شاداب می‌شود و حالت خمودگی، کسالت و افسردگی کاهش پیدا می‌کند؛ زیرا دفع سموم بدن، چه از طریق تعریق و چه از طریق ادرار، آسان‌تر می‌شود. التهاب و تورم پروستات نیز بهبود می‌یابد و زمینه برای سرطان پروستات کاهش پیدا می‌کند. در نتیجه، پوست بدن شاداب و خرم می‌شود.

و این غذا، خوراک پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله و غذای پیامبران پیشین بوده است. امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام نیز به آن سفارش فرموده‌اند.

این روایت در:

«صحیفة الرضا علیه‌السلام، آمده است.به اسناد خود نقل می‌کند که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم فرمودند:

«إذا طبختم فأکثروا القرع»[6] [7]

هرگاه غذایی پختید، کدو را در آن بیشتر قرار دهید.

یعنی در آبگوشت، خورشت یا غذاهای پختنی، از کدوی رسیده بیشتر استفاده کنید:

« فَإِنَّهُ يَسُلُّ الْقَلْبَ الْحَزِينَ‌ »[8]

زیرا قلب اندوهگین را تقویت می‌کند.

قلبی که محزون و غمگین است، با این غذا آرامش پیدا می‌کند. یکی از عواملی که واقعاً در رفع غم مؤثر است، توکل به خداوند و توسل به پروردگار است. در کنار آن، برخی خوراکی‌ها نیز در ایجاد نشاط، رفع اندوه و افزایش اعتمادبه‌نفس نقش دارند.

از جمله این خوراکی‌ها:

    • انگور قرمز رسیده و شیرین؛

    • و کدوی رسیده.

این‌ها در رفع غم و اندوه اثر دارند. در روایت آمده است:

« فَإِنَّهُ يَسُلُّ الْقَلْبَ الْحَزِينَ‌ »

همچنین این مطالب در:«عیون أخبار الرضا علیه‌السلام، آمده است.

و نیز در: المحاسن برقی، نقل شده است.در روایتی نقل شده است عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَرَفَةَ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا (ع)« قَالَ: شَجَرَةُ الْيَقْطِينِ هِيَ الدُّبَّاءُ وَ هِيَ الْقَرْعُ‌»[9] که همان الدُّبّاع است و به آن القرع نیز گفته می‌شود.

همچنین در مرسلة فقیه، روایت سیزدهم از باب هفتاد و یکم: ما ورد فی فضل اللَّحم آمده است:

«الدُّبّاع یزید فی الدماغ».

نیز در روایت الجعفریات، روایت هفتم از باب هشتاد و یکم: ما ورد فی فضل اللحم چنین نقل شده است:

«الدُّبّاع یزید فی الدماغ».[10]

در روایت دیگری آمده است:

«اکلوا السِّکْباج».[11]

«سِکباج» نوعی خورش است که در گذشته توضیح داده شد؛ خورشی که با گوشت و سرکه تهیه می‌شود. بنابراین عبارت «اکلوا السکباج» یعنی از این نوع غذا استفاده کنید.

در ادامه روایت آمده است:

«اکلوا الدُّبّاع یزید فی الدماغ».

یعنی خوردن کدو سبب افزایش توان دماغ و قدرت ذهنی می‌شود. به تعبیر دیگر، توانایی‌های ذهنی افزایش پیدا می‌کند و از پیری مغز جلوگیری می‌شود.

در دعائم الإسلام، روایت ۲۲ از باب ۱۲۹ در بیان فواید الهِندباء (برگ کاسنی) نیز آمده است:

«علیکم بالدُّبّاع فإنّه یذکّی العقل و یزید فی الدماغ».[12]

یعنی بر شما باد خوردن کدو؛ زیرا عقل را تذکیه می‌کند و دماغ را افزایش می‌دهد.

مراد از «تذکیه عقل» این است که عقل به صورت عقل فعال و کاربردی عمل کند؛ عقلی که از خیالات و اوهام جدا شده باشد. به بیان دیگر، عقل خالص و پالایش‌یافته از توهّمات و خیالات باشد. بنابراین کدو موجب تقویت چنین عقلی می‌شود و همچنین توان عملیاتی مغز را افزایش می‌دهد. در نتیجه قدرت حافظه و بازبینی اطلاعات نیز بهتر می‌شود.

در مصرف کدو چند شیوه غذایی توصیه شده است. برای مثال می‌توان خورشت کدو حلوایی را با آب‌غوره طبیعی تهیه کرد، یا آن را به صورت بخارپز مصرف نمود. همچنین می‌توان خورشت کدو حلوایی را با آب انار شیرین یا ربّ انار طبیعی پخت. این غذا فواید متعددی دارد.

نکته دیگری نیز مطرح شد: اگر خورشت کدو با عدس تهیه شود، حتی می‌تواند در بدن اشک طبیعی تولید کند و آثار مفیدی داشته باشد.

در ادامه درباره نوعی خورش دیگر توضیح داده شد: خورشی که با سرکه تهیه می‌شود؛ یعنی به جای آب، محلول سرکه طبیعی در غذا استفاده می‌شود. در این خورش از گوشت گاو استفاده می‌شود؛ اما باید توجه داشت که گوشت گاو تازه باشد. اگر گوشت گاو کهنه یا مانده باشد، ممکن است موجب بیماری‌هایی مانند جرب یا گری (گال) شود.

بنابراین برای پیشگیری و حتی کمک به درمان برخی بیماری‌ها، توصیه شده است از گوشت گاو تازه و سالم استفاده شود؛ گوشتی که دچار بیماری‌هایی مانند تب برفکی یا جنون گاوی نباشد.

همچنین می‌توان این غذا را با برگ چغندر تهیه کرد. ترکیب گوشت گاو تازه با برگ چغندر در قالب خورش، علاوه بر آن‌که توان ذهنی را افزایش می‌دهد، دارای آثار درمانی نیز هست و حتی به عنوان ضدّ جذام نیز مطرح شده است.

در بخش دیگری از بحث، به اهمیت چشم و بینایی اشاره شد. چشم و بینایی وسیله‌ای است که ارتباط میان دنیای درون انسان و دنیای بیرون را برقرار می‌کند. بینایی خوب یکی از اساسی‌ترین نیازهای انسان است.

در همین زمینه از استاد ممتاز چشم‌پزشکی، پروفسور محمدعلی جوادی یاد شد که فردی متدیّن نیز هست. ایشان در توصیه‌ای ویژه می‌گوید همان‌گونه که امیرالمؤمنین علیه‌السلام سفارش کرده‌اند و همان‌گونه که در نامه ۳۱ نهج‌البلاغه خطاب به امام حسن مجتبی علیه‌السلام آمده است، انسان باید همواره به این توصیه‌های معنوی توجه داشته باشد.[13]

ایشان همچنین به کلمات قصار امیرالمؤمنین علیه‌السلام تمسک می‌کند و بیان می‌کند که کار خوب نوعی تفریح سالم است. سپس به فرمایش امام خمینی رحمه‌الله اشاره می‌کند که فرمودند: معلمی شغل انبیاست.

در ادامه خطاب به پزشکان می‌گوید: نباید از مراجعه مکرر بیماران خسته و ملول شوید. درست نیست که پزشکی بگوید: «من روزی فقط بیست بیمار می‌بینم و بیشتر از آن نمی‌پذیرم.» بلکه باید با روحیه خدمت به مردم به کار خود ادامه دهد.

در همین راستا، این پزشک به فرمایش امام حسین علیه‌السلام نیز استناد می‌کند و سخن ایشان را برای تأکید بر روحیه خدمت و مسئولیت‌پذیری در حرفه پزشکی نقل می‌کند.

در روایت آمده است:

«إنَّ مِن حوائجِنا حوائجَ الناس».[14]

یعنی برآورده کردن نیازهای مردم از نعمت‌های الهی برای انسان است. بنابراین انسان نباید از مراجعه مردم و نیازهای آنان ملول و خسته شود.

در ادامه، از پروفسور محمدعلی جوادی، استاد ممتاز چشم‌پزشکی، یاد شد. ایشان فردی متدیّن است و حدود یازده سال شاگرد دکتر سجادی بوده است. دکتر سجادی از استادان برجسته چشم‌پزشکی ایران بود و دوره تخصص خود را نیز در آمریکا گذرانده بود. سپس به تهران بازگشت و بعدها در سال ۱۳۷ به دبی رفت.

پروفسور محمدعلی جوادی می‌فرماید:

«من در تمام عمرم حتی یک بار هم از اشک مصنوعی استفاده نکرده‌ام؛ با اینکه عمل آب‌مروارید (کاتاراکت) انجام داده‌ام.»

ایشان همچنین در بحث «قوز قرنیه» توضیح می‌دهد که این بیماری گاهی منشأ ژنتیکی دارد و گاهی در اثر رفتارهای نادرست ایجاد می‌شود؛ برای مثال فرد مرتب چشم خود را با دست، حوله یا دستمال می‌مالد و به چشم فشار وارد می‌کند. این رفتار می‌تواند موجب بروز قوز قرنیه عارضی شود.

این متخصص متعهد و جراح ممتاز تأکید می‌کند که نباید هزینه اضافی بر اقتصاد خانواده یا نظام سلامت تحمیل شود. به همین دلیل می‌گوید در بسیاری از مواردِ قوز قرنیه، لازم نیست هر دو چشم جراحی شوند؛ بلکه اگر یک چشم جراحی شود و دید مناسبی پیدا کند، برای ادامه زندگی فرد کفایت می‌کند.

ایشان همچنین بیان می‌کند که بسیاری از بیماری‌های بدن در چشم ظاهر می‌شوند و با معاینه دقیق چشم می‌توان به وجود آن‌ها پی برد. پیش از ایشان نیز ابوعلی سینا فرموده بود که ده‌ها بیماری را می‌توان از طریق معاینه چشم تشخیص داد.

سپس درباره ساختمان چشم توضیح داده شد. در چشم، بخشی به نام «عنبیه» وجود دارد که در پزشکی جدید از آن با عنوان «مردمک» یاد می‌شود. عملکرد آن شبیه دیافراگم دوربین عکاسی است؛ در نور شدید جمع می‌شود و در نور کم باز می‌شود تا میزان نور تنظیم گردد و از آسیب به چشم جلوگیری شود.

بنابراین:

- عنبیه یا مردمک در نور کم باز می‌شود.

- در نور شدید بسته و کوچک می‌شود.

نکته بسیار مهم این است که:

- قرنیه چشم و عدسی چشم، اگر دچار آسیب یا ضربه شوند، با جراحی قابل ترمیم هستند.

- اما عصب بینایی و شبکیه چشم اهمیت بسیار بیشتری دارند و آسیب به آن‌ها مسئله‌ای جدی‌تر محسوب می‌شود.

اگر عصب بینایی یا شبکیه چشم آسیب ببیند، برخلاف قرنیه و عدسی، معمولاً قابل ترمیم نیست. بنابراین باید دانست چه عواملی می‌توانند به عصب بینایی یا شبکیه آسیب وارد کنند.

از جمله عوامل آسیب‌رسان:

    • فشار خون بالا؛

    • قند خون بالا؛

    • برخی بیماری‌های عصبی؛

    • مصرف مشروبات الکلی.

بیان شد که مصرف الکل می‌تواند قدرت بینایی را از بین ببرد و همچنین موجب تولد کودکان ناقص‌الخلقه، ناهنجاری‌های رفتاری، خشونت‌های بی‌جا و شهوت‌های حرام شود.

در ادامه تأکید شد که گاهی عمل جراحی برای بیمار ضروری است و باید انجام شود؛ اما بسیاری از جراحی‌ها واقعاً ضرورت ندارند و گاهی انگیزه‌های مالی و روحیه پول‌پرستی در آن دخالت دارد. توصیه شد که پزشکان با الگوگیری از افراد صالح، متخصص و متعهد، از طمع و پول ‌پرستی فاصله بگیرند.

همچنین گفته شد که پزشک باید دوره‌های تکمیلی و مهارتی، مانند فلوشیپ، را بگذراند تا مهارت علمی و عملی او افزایش یابد.

در ادامه به آثار علمی و اخلاقی پروفسور دکتر محمدعلی جوادی اشاره شد. ایشان در حوزه اخلاق پزشکی کتابی با عنوان «انتظار بیمار از پزشک» تألیف کرده‌اند. همچنین درباره آثار سوء گاز خردل بر جانبازان شیمیایی، به‌ویژه آسیب‌های چشمی، ریوی و پوستی آنان، کتاب‌هایی نوشته‌اند.

از دیگر موضوعاتی که در آثار ایشان مطرح شده، بیماری‌های چشمی مانند:

    • شب‌کوری؛

    • کاتاراکت (آب‌مروارید)؛

    • گلوکوم (آب‌سیاه)؛

است. همچنین مقالات علمی متعددی دارند که برخی از آن‌ها در سطح جهانی مطرح شده است.

ایشان تأکید می‌کند که وقتی انسان مسئولیتی را می‌پذیرد، باید آن را به بهترین شکل انجام دهد. از همین رو، با استناد به آیه شریفه:

﴿وَقِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْئُولُونَ﴾[15]

می‌گوید انسان در قیامت نسبت به عملکرد خود مورد سؤال قرار می‌گیرد؛ اینکه آیا کار را درست انجام داده یا نادرست، کم‌کاری کرده یا پرتلاش و مسئولانه عمل کرده است.

تأکید ایشان بر این است که انسان باید با تلاش مستمر، سازنده و خالصانه کار کند، نه با روحیه «بساز و بنداز» و کار سطحی و غیرمتعهدانه.

سپس دعایی را نقل می‌کند تا دیگران نیز از آن درس بگیرند:

«خدایا عاقبت ما را ختم به خیر کن، ما را وظیفه ‌شناس قرار بده و توفیق ده که وظایف خود را به بهترین شکل انجام دهیم.»

در پایان نیز اشاره شد که پروفسور دکتر محمدعلی جوادی، استاد ممتاز چشم‌پزشکی، در حال حاضر مسئولیت «بانک قرنیه ایران» را برعهده دارند. پیش از ایشان این مسئولیت بر عهده دکتر سجادی بود؛ در دوران وزارت دکتر مرندی. گفته شد که بانک قرنیه ایران در خاورمیانه و غرب آسیا نمونه و ممتاز است.