بررسی خواص سبزی خرفه درکتب علمی جدید/بررسی خواص سبزی خرفه /طب اسلامی

موضوع: طب اسلامی/بررسی خواص سبزی خرفه /بررسی خواص سبزی خرفه درکتب علمی جدید

این متن توسط هوش مصنوعی پیاده‌سازی و سپس توسط انسان برای مستندسازی و تطبیق با فایل صوتی استاد، بازبینی و تأیید شده است.

سبزی خرفه درکتب علمی جدید

مباحثه ما در موضوع طب المعصومین (علیهم الصلاة و السلام) پیرامون گیاه خرفه منعقد است.

دشمنان، یعنی بنی‌امیه (لعنة الله علیهم اجمعین) به املای یهود نژادپرست، سبزی خرفه را «بقلة الحمقاء» (سبزی ابلهان) نامیده‌اند؛ این امر به سبب عناد، خشم و دشمنی است که با حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها) دارند.

باید دانست که سبزی خرفه دارای اسامی متعددی است؛ این تعدد اسم در روایات و احادیث اسلامی، در زبان عربی، فارسی، زبان‌های خارجی و نیز در اصطلاح علمی مشاهده می‌شود.

از حیث روایی، سند این مطلب در «جامع احادیث الشیعه»[1] ، آمده است. همچنین در «طبّ الأئمه» [2] و در کتاب «طبّ المعصومین» [3] تألیف دکتر لبیب بیون ـ استاد تمام فیزیک دانشگاه دمشق ـ که حدود هشتاد سال قبل تألیف شده، ذکرشده است.

۱. در روایات و احادیث اسلامی: «الفرَفَخ»، «الرِجله» و «بقلة الزهراء».

۲. در زبان عربی: «بقلة اللین»، «بقلة اللینة»[4] و «بقلة المبارکة».

پرسش: مأخذ این مطلب کجاست؟ در کتاب «معارف گیاهی»[5] همچنین علامه مجلسی (اعلی الله مقامه) در کتاب «بحارالانوار»[6] در بیان علامه مجلسی آورده‌اند: «بقلة المبارکة» که همان سبزی خرفه است.

3.زبان فارسی نیز نام‌های «تورَک»، «خُرفه»، «پرپنه» و «پرپهن» بر آن اطلاق می‌شود. در عربیِ مُعرّب (که نه عربی خالص و نه فارسی خالص است) آن را «عریض الجناح» (با حروف عین و صاد و ضاد) می‌نامند.

در ادامه مبحث، به اسامی این گیاه در زبان‌های فرنگی و خارجی اشاره می‌شود:

4. زبان فرنگی آن را «پُرپیه» (Pourpier) و «پوتاژ» (Potage) می‌گویند.

5. در زبان خارجیِ اروپایی «کامِن پارسلان» (Common Purslane) .

6. در زبان علمی دنیا «پورتولاکا اولراسیه» (Portulaca oleracea) نامیده می‌شود.

دکتر محمد ضیایی، فوق تخصص بیماری‌های خون، اظهار می‌دارند که فیتوکمیکالِ خرفه ۱۱۰ است؛ بدین معنا که این گیاه واجد ۱۱۰ ماده شیمیایی طبیعیِ مؤثره جهت پیشگیری، درمان و شفای بیماری‌هاست.

سازمان بهداشت جهانی سبزی خرفه را «اکسیر جهانی» نامیده است. میلیاردها دلار، مارک و یورو صرف تحقیقات و پژوهش در رابطه با سبزی خرفه و خواص گوناگون آن، از جمله خاصیت‌های ضد سرطانی در مبحث فلاونوئیدها و...شده است.

مقصود آن است که قدر و منزلت حضرت محمد رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) را بازشناسید که فرمودند: «چنانچه این سبزی تناول شود و در سبد و جیره غذایی خانواده قرار گیرد، ۹۹ بیماری را شفا می‌دهد.» این کلام را تصور نمایید. در حالی که کشورهایی نظیر آلمان غربی، آمریکا و ژاپن بودجه‌های تحقیقاتی کلانی را به این امر اختصاص می‌دهند، برخی افراد از روی ناآگاهی، غفلت و نسیان، نسبت به داشته‌های خود بی‌توجه بوده و گمان می‌کنند این گیاه یک علف هرزِ است و دور میریزند.

(در پاسخ به پرسش شاگرد مبنی بر اینکه آیا این ۹۹ بیماری در زمره آن ۱۱۰ ماده است، عرض شد: بله، در میان آن ۱۱۰ مورد است. ۱۱۰ مورد ناظر به علاج و ۹۹ مورد ناظر به شفاست؛ و شفا برتر از علاج است).

در ادامه مبحث شایان ذکر است: باید دانست که سبزی خرفه در نوع ایرانی آن کوچک‌برگ است، لکن به مراتب از نوع بزرگ‌برگِ اروپایی آن برتر می‌باشد. این سخن بنده نیست، بلکه کلام متخصص پاتولوژی (آسیب‌شناسی بافت انسانی) و استاد نمونه دانشگاه تهران، دکتر محمدصادق رجحان، در کتاب «شفا»، [7] است.

سبزی خرفه، عصاره تازه خرفه و تخم خرفه، مانع از ابتلا به بواسیر (هموروئید) و مانع ازنواسیر می‌گردد. نواسیر عبارت است از مجرای غیرطبیعی خروج مدفوع که همان «فیستول مقعدی» است. (توجه شود که این دو با یکدیگر متفاوت‌اند و تغییر یک نقطه در نگارش، معنا را دگرگون می‌سازد).

بنابراین بواسیر همان هموروئید است که اقسامی دارد: دکمه‌ای، ساچمه‌ای، خونی و بادی. و دیگری نواسیر است؛ یعنی مجرای غیرطبیعی خروج مدفوع که در اصطلاح خارجی به آن فیستول مقعدی می‌گویند، چرا که انواع دیگری از فیستول نظیر فیستول قلبی و صفراوی نیز وجود دارد که مد نظر نیست.

(در پاسخ به پرسش شاگرد که آیا فیستول به معنای سوراخ است، توضیح داده شد: خیر، این مجرا غیر از سوراخ طبیعی خروج مدفوع و محل غائط است؛ در واقع ایجاد یک سوراخ و مجرای مجزا و دردناک است).

بر اساس روایات، این نواسیر یا فیستول مقعدی که منجر به ایجاد مجرای غیرطبیعی و دردناک جهت خروج مدفوع می‌شود، عللی دارد. دو علت اصلی آن بدین شرح است:

نخست در روایات آمده است: کسی که طهارت خویش را با آب داغ انجام دهد و موضع مقعد را با آب داغ بشوید، به ناسور مبتلا می‌گردد.

دوم:کسی که دچار یبوست شدید بوده و در صدد درمان آن برنیاید، متعاقباً دچار نواسیر می‌شود. پیش از بروز نواسیر، ابتدا دانه چرکی در موضع ظاهر گشته، سپس می‌ترکد و یک سو (نَقْب) برای خود ایجاد می‌کند که همان مجرای غیرطبیعی و دردناک خروج مدفوع است.

وجود سبزی خرفه در جیره غذایی، هم از بواسیر و هم از نواسیر پیشگیری می‌کند؛ یعنی مانع از هموروئید و فیستول مقعدی می‌گردد.

(در پاسخ به شاگرد که پرسید آیا از ضماد آن استفاده شود، عرض شد: آفرین، هم به صورت مأکول و هم به صورت ضماد. بدین صورت که له شده تازه آن را شب تا صبح بر موضع قرار دهند و خودِ سبزی را نیز تناول کنند).

(در پاسخ به اینکه آیا در ابتدای بیماری نیز مؤثر است، تأکید شد: بله، هم در درمان و هم در پیشگیری مؤثر است).

موارد دیگری نیز وجود دارد، مانند سبزی تره که پیش‌تر ذکر خیر آن گذشت. (در پاسخ به پرسش درباره زرنیخ، توضیح داده شد: زرنیخ برای دفع عفونت‌هاست و به مبحث کیست مویی مربوط می‌شود. کیست مویی با فیستول مقعدی تفاوت دارد).

در باب کیست مویی عرض کردم که نباید موهای ناحیه تحتانی را با تیغ سترد، بلکه باید با «پاک‌تن»، واجبی یا نوره تطهیر نمود. افرادی که به اقتضای شغل شریفشان (نظیر کارکنان مخابرات، دیسپاچینگ، پدافند غیرعامل، نویسندگان، مدرسان، معلمان، یا کسانی که پاسخگوی سؤالات و استفتائات مردمی هستند) به مدت طولانی در یک مکان جلوس می‌کنند، نباید در ناحیه تحتانی از تیغ استفاده کنند؛ در غیر این صورت به کیست مویی مبتلا می‌شوند. زیرا در اثر جلوس زیاد، نوک موها به زیر پوست نفوذ کرده، دچار عفونت باکتریایی شده و تبدیل به کیست مویی می‌گردد. در صورت جراحی نیز احتمال بازگشت بیماری وجود دارد، نظیر فیستول مقعدی که حتی در پزشکی جدید با جراحی‌های نوین، از جمله بیماری‌هایی است که امکان عود دارد.

جهت پیشگیری از تکرار جراحی و عود بیماری، باید موهای زائد ناحیه تحتانی را با «پاک‌تن»، نوره یا واجبی زدود. این عمل هر ۱۵ روز مستحب و هر ۴ ماه قمری مستحب مؤکد است و تأخیر بیش از آن میمنه ندارد. ستردن موهای زائد زیر بغل و ناحیه تحتانی از «سنن النبی» است که بالغ بر ۳۰۰ کتاب در این موضوع در جهان اسلام نگاشته شده است؛ از جمله کتاب «سنن النبی» علامه طباطبایی و اثری از یکی از فضلای دانشگاه فردوسی مشهد که کتابی با فصاحت و بیان در این باب دارند.

(در پاسخ به پرسش شاگرد درباره کیفیت «پاک‌تن» موجود در داروخانه‌ها، عرض شد: بله، محصولاتی که در داروخانه عرضه می‌شود مناسب است. زیرا پودر است و برخلاف برخی نوره های سنتی که به دلیل عدم سنجش دقیق ترکیبات ممکن بود باعث آسیب و سوختگی پوست شود، در محصولات داروخانه‌ای مقادیر ترکیبات بر حسب گرم و میلی‌گرم سنجیده شده است. ده دقیقه توقف آن بر پوست کفایت می‌کند و بیش از آن نباید بماند تا موجب سوختگی نشود. در پاسخ به اینکه این‌ها زرنیخ ندارند، گفته شد: اشکالی ندارد، فعلاً همین موارد را بیان کنید تا نوره طبی مهیا شود).

خلاصه آنکه همه امور باید بر مدار حساب و کتاب باشد تا دچار آسیب نشوید. چنانچه فردی دچار غفلت شده و نوره بیش از ده دقیقه بر پوست باقی بماند و منجر به التهاب گردد، در روایات شیعه درمان آن ذکر شده است.

در صورتی که پس از استفاده از پاک‌تن، پوست دچار التهاب شد، در روایات شیعه توصیه شده است که آن محل با روغن بادام یا سَویق گندم تدهین شود تا التهاب بهبود یابد. در روایت آمده است که راوی از امام پرسید: «آیا این عمل اسراف نیست؟» و حضرت فرمودند: «اسراف نیست، زیرا به نفع بدن توست.» این روایت در کتاب «منتهی المطلب» علامه حلی ذکر شده است. در چاپ‌های قدیم که سه جلد قطور بود، در جلد اول (بخش عبادات) و در چاپ‌های جدید (انتشارات بنیاد پژوهش‌های اسلامی) در جلد ۲ آمده است. تأکید شده که اگر در اثر غفلت، موضع با پاک‌تن، نوره یا واجبی دچار سوختگی شد، پس از شست‌وشو با آب، از سویق گندم یا روغن بادام استفاده شود تا التهاب زایل گردد و این از مصادیق اسراف نمی‌باشد.

این دو کلامی که در اینجا مکتوب کردم مبنی بر اینکه تناول سبزی خرفه مانع بواسیر و نواسیر (پیشگیری از هموروئید و فیستول مقعدی) است، مستند به دو منبع ذیل است:

نخست: کتاب «تحفه حکیم مؤمن»[8] ، تألیف محمد مؤمن حسینی که از علمای نفوذی شیعه اثنی‌عشری در دربار شاه تهماسب صفوی بودند. مزار ایشان در مشهد مقدس، خیابان آخوند خراسانی (گنبد سبز) واقع است و نسخه خطی اثر نیز در آنجا موجود است. این مطلب در دو موضع از کتاب تحفه حکیم مؤمن، ذکر شده است.

دوم: کتابی از دکتر رجحان؛ ایشان استاد نمونه دانشگاه تهران و صاحب ۱۶۸ جلد کتاب هستند. یکی از آثار ایشان کتاب «گلستان شفا»[9] است (که با کتاب «شفا» که مجموعه‌ای سه جلدی است تفاوت دارد)؛ در این کتاب مطلب مذکور درج شده است.

(استاد در ادامه به خاطره‌ای پیرامون امانت گرفتن این کتاب از یکی از تجار مشهد و بازگرداندن آن اشاره کردند).

مأخذ سوم :دکتر غیاث‌الدین جزایری در کتاب «زبان خوراکی‌ها» [10] (که مجموعه‌ای ۶ جلدی است و ۳ جلد آن اختصاصاً به زبان خوراکی‌ها می‌پردازد)، مرقوم داشته‌اند که سبزی خرفه مانع از نواسیر و بواسیر می‌گردد.