نظریّه دوّم: نظریّه محقّق اصفهانی «رحمة الله علیه»/مطلب سیزدهم: اقوال در اعتبار سنجی سیره /طریق پنجم: سیره

موضوع: طریق پنجم: سیره/مطلب سیزدهم: اقوال در اعتبار سنجی سیره /نظریّه دوّم: نظریّه محقّق اصفهانی «رحمة الله علیه»

ادامه مطلب سیزدهم: اقوال در اعتبار سنجی سیره

بیان شد در رابطه با اعتبار سنجی طریقیّت سیره عقلائیّه یا متشرّعه، دیدگاه های مختلفی مطرح شده است که باید به صورت جداگانه مطرح گردیده و مورد نقد و بررسی قرار گیرد. نظریّه اوّل یعنی ذاتی بودن اعتبار طریقیّت سیره عقلاء، بیان گردیده و مورد نقد قرار گرفت. در ادامه به بیان نظریّه دوّم یعنی نظریّه محقّق اصفهانی «رحمة الله علیه» خواهیم پرداخت.

نظریّه دوّم: نظریّه محقّق اصفهانی «رحمة الله علیه»

این دیدگاه نیز همچون دیدگاه اوّل در خصوص سیره عقلائیّه می باشد. حاصل این نظریّه آن است که اعتبار طریقیّت سیره عقلائیّه بدون شک جعلی بوده و نیازمند جعل اعتبار می باشد، ولی این جعل اعتبار تنها در صورتی برای طریقیّت سیره عقلائیّه ثابت است که ردعی از آن صورت نگرفته باشد، بدین معنا که ردع و منع شارع از آن سیره احراز نشده باشد، نه آنکه لزوماً عدم ردع شارع از آن سیره احراز شده باشد.

بر اساس این نظریّه، تفاوتی ندارد که معاصرت سیره با زمان معصوم (ع) احراز شده باشد یا آنکه معاصرت آن احراز نشده و بلکه عدم معاصرت آن احراز شده باشد.

این نظریّه از فرمایشات محقّق اصفهانی[1] «رحمة الله علیه» در حاشیه کفایه استفاده می شود.

حاصل فرمایش ایشان آن است که شارع مقدّس نسبت به آنچه عقلاء، مبنا و سیره عملی خود قرار داده اند دو حیثیّت دارد: حیثیّت اول آنکه شارع نیز یکی از عقلاء و بلکه رئیس عقلاء می باشد و از این حیث طبعاً شخصی همچون سائر عقلاء بوده و باید هم مسلک، هم رأی و هم عمل با عقلاء باشد و حیثیّت دوّم، حیثیّت تشریع است که شارع را از سائر عقلاء ممتاز می نماید و از این حیث این احتمال وجود دارد که شارع، هم مسلک با عقلاء نبوده و عمل آنها را تخطئه نماید.

در نتیجه در رابطه با نظر شارع نسبت به سیره عقلاء، دو احتمال وجود دارد: اوّل آنکه حیث شارعیّت شارع با حیث عاقل بودن او همسو بوده و منعی از سیره عقلاء ننماید و دوّم آنکه حیث شارعیّت شارع با حیث عاقل بودن او همسو نبوده و از سیره عقلاء، ردع نماید؛ در نتیجه اگر با مراجعه به ادلّه در مورد سیره ای خاصّ، ردع شارع از سیره عقلاء به لحاظ حیثیّت شارعیّت او احراز شود، سیره عقلاء، اعتبار نخواهد داشت امّا در صورتی که ردع شارع از سیره عقلاء به لحاظ حیثیّت شارعیّت او احراز نشود، حیثیّت عاقل بودن شارع مقتضی امضاء سیره عقلاء خواهد بود و لذا احراز عدم ردع شارع لازم نبوده و صرف عدم احراز ردع شارع برای جعل اعتبار برای طریقیّت سیره کافی می باشد.