طریق پنجم: انحصار بدیل سیره به امری بعید/طریق پنجم: سیره /طرق موصله به امور صادره از شارع در مقام تشریع

موضوع: طرق موصله به امور صادره از شارع در مقام تشریع/طریق پنجم: سیره /طریق پنجم: انحصار بدیل سیره به امری بعید

ادامه طرق احراز معاصرت سیره با زمان حضور معصوم (ع)

بیان شد بحث از طرق احراز معاصرت سیره با زمان حضور معصوم (ع)، بحثی نوظهور می باشد و شهید صدر «رحمة الله علیه»، طرق مختلفی را در این زمینه بیان نموده و مورد نقد و بررسی قرار داده اند که لازم است به صورت جداگانه مطرح گردیده و مورد نقد و بررسی قرار گیرد.

طریق اوّل یعنی ملازمه جریان سیره در عصر حاضر با جریان سیره در زمان معصوم (ع)، طریق دوّم یعنی طریق نقل و شهادت، طریق سوّم یعنی استقراء و طریق چهارم یعنی تالی فاسد داشتن عدم اتّصال سیره عصر حاضر به عصر معصوم (ع) بیان گردیده و مورد نقد و بررسی قرار گرفت. در ادامه به بیان طریق پنجم یعنی انحصار بدیل سیره به امری غریب و غیر مألوف با عرف عقلاء خواهیم پرداخت.

طریق پنجم: انحصار بدیل سیره به امری بعید

شهید صدر «رحمة الله علیه» در دروس در مقام بیان طریق دیگری برای احراز معاصرت سیره عقلائیّه و سیره متشرّعه با زمان حضور معصوم (ع) می فرمایند[1] :

«الطريق الرابع: أن يكون للسلوك الذی يراد إثبات كونه سلوكا عامّا للمعاصرين للأئمة، سلوك بديل على نحو لو لم نفترض ذاك، يتعيّن افتراض هذا البديل و يكون هذا السلوك البديل معبّرا عن ظاهرة اجتماعيّة غريبة لو كانت واقعة حقّا لسجّلت و انعكست علينا باعتبارها على خلاف المألوف، و حيث لم تسجّل يعرف أنّ الواقع خارجا كان هو المبدل لا البدل. و مثال ذلك: أن نقول: إنّ السلوك العامّ المعاصر للمعصومين كان منعقدا على اعتبار الظواهر و العمل بها، إذ لو لا ذلك لكان لا بدّ من سلوك بديل يمثّل طريقة اخرى في التفهيم، و لمّا كانت الطريقة البديلة تشكّل ظاهرة غريبة عن المألوف كان من الطبيعيّ أن تنعكس و يشار إليها، و التالي غير واقع فكذلك المقدّم، و بذلك يثبت استقرار السيرة على العمل بالظواهر».

حاصل فرمایش ایشان آن است که سیره در مواردی که مورد نیاز عقلاء می باشد، برای رفع نیاز عقلاء استقرار پیدا می نماید و در برخی از موارد دیده می شود که تنها جایگزین این سیره برای رفع نیاز عقلاء، راهکاری بسیاری عجیب و غریب و غیر مألوف با عرف عقلاء جامعه می باشد و همین که این راهکار غریب، در میان عقلاء عصر حاضر تبدیل به سیره نشده است، نشان از آن دارد که در زمان معصوم (ع) نیز متعلّق سیره نبوده و سیره عقلائیّه در عصر معصوم نیز مطابق با سیره عقلائیّه عصر حاضر بوده است، زیرا اگر در زمان معصوم (ع)، چنین راهکار عجیب و غریبی متعلّق سیره عقلاء بود، به جهت غرابت این سیره قطعاً نقل می شد و به ما می رسید و در اعصار بعدی از جمله عصر حاضر نیز متعلّق سیره عقلاء قرار می گرفت و لذا همین که این راهکار عجیب و غریب در عصر حاضر متعلّق سیره عقلاء قرار نگرفته است کاشف از آن خواهد بود که در عصر معصوم (ع) نیز متعلّق سیره نبوده و سیره عقلاء در عصر معصوم (ع) نیز مطابق با سیره عقلائیّه عصر حاضر بوده است.

مثلاً سیره عقلائیّه در عصر حاضر برای تفهیم و تفهّم، عمل به ظواهر کلام می باشد و تنها جایگزین و بدیل برای این سیره در راستای بر آورده کردن نیاز عقلاء به تفهیم و تفهّم، اقتصار بر نصوص است که امری غریب بوده و نزد جامعه مأنوس نیست و همین غرابت، کاشف از آن خواهد بود که در زمان معصوم (ع) نیز سیره عقلاء بر این امر غریب، استقرار نیافته و سیره عقلاء عصر معصوم (ع) نیز همچون سیره عقلاء عصر حاضر، عمل به ظواهر می باشد، زیرا اگر سیره عقلائیّه در زمان معصوم (ع) بر اقتصار بر نصوص در مقام تفهیم و تفهّم تعلّق گرفته بود، از آنجا که این سیره، امری غریب بود، قطعاً باید در طول تاریخ نقل می شد و در میان عقلاء سائر اعصار و جوامع از جمله عقلاء عصر حاضر نیز تبدیل به سیره می گردید و لذا همین که این بدیل یعنی اقتصار بر نصوص در مقام تفهیم و تفهّم، در میان عقلاء عصر حاضر متعلّق سیره قرار نگرفته است دلیل بر آن خواهد بود که در زمان معصوم (ع) نیز متعلّق سیره نبوده و سیره عقلائیّه در زمان معصوم (ع) نیز بر عمل به ظواهر بوده است و از این طریق، حجّیّت ظواهر به واسطه سیره متّصله به زمان معصوم (ع) ثابت خواهد گردید.

بیان استاد معظّم

به نظر می رسد این طریق، اخصّ از مدّعی بوده و معاصرت سیره با عصر معصوم (ع) را در تمامی موارد سیره اثبات نمی نماید، زیرا این طریق تنها در سیره هایی که در راستای رفع یکی از نیاز های عمومی عقلاء یا متشرّعه در تمامی اعصار مستقرّ شده اند می تواند معاصرت سیره با عصر معصوم (ع) را اثبات نماید، امّا در سیره های عقلائیّه یا متشرّعه ای که برای رفع نیاز عقلاء یا متشرّعه عصری خاصّ مستقرّ شده اند به هیچ وجه دلالت بر معاصرت سیره با عصر معصوم (ع) نخواهد داشت.