طریق دوم: احراز وجود منشء عقلائی/طریق پنجم: سیره /طرق موصله به امور صادره از شارع در مقام تشریع

موضوع: طرق موصله به امور صادره از شارع در مقام تشریع/طریق پنجم: سیره /طریق دوم: احراز وجود منشء عقلائی

ادامه امر اوّل: احراز وجود سیره

بیان شد در اصل اعتبار احراز وجود سیره در امکان استناد به سیره برای اثبات حکم شرعی، چه در سیره عقلائیّه و چه در سیره متشرّعه هیچ شکّ و شبهه ای وجود ندارد، زیرا حتّی در صورتی که حجّیّت و اعتبار طریقیّت سیره عقلائیّه به تقریر شارع و حجّیّت و اعتبار طریقیّت سیره متشرّعه به بیان و فعل شارع ثابت شده باشد، اگر اصل وجود سیره احراز نشود، استناد به سیره برای اثبات حکم شرعی، سالبه به انتفاء موضوع خواهد بود؛ لذا آنچه در اینجا لازم است مورد بررسی قرار گیرد، طرق احراز وجود سیره عقلائیّه و سیره متشرّعه می باشد. طریق اوّل یعنی استقراء بیان گردید. در ادامه به بیان سایر طرق احراز سیره خواهیم پرداخت.

طریق دوّم: احراز وجود منشء عقلائی

در گذشته روشن شد رواج یک عملکرد در میان عقلاء ریشه در اموری همچون حفظ نظم اجتماعی و جلوگیری از اختلال نظام، جلب مصالح عمومی، دفع مفاسد عامّه و مانند آنها دارد که مقتضی رواج آن عملکرد در میان عامّه افراد جامعه می باشد، زیرا به مجرّد رعایت تعداد کمی از افراد جامعه در یک برهه زمانی خاصّ، حفظ نظم اجتماعی، جلب مصالح عمومی، دفع مفاسد عامّه و مانند آنها محقّق نمی گردد و بر این اساس، در صورتی که عملکردی فی الجمله در جامعه وجود داشته باشد که در جهت تحقّق مثل حفظ نظم اجتماعی، جلب مصالح عمومی، دفع مفاسد عامّه و امثال آنها رایج شده باشد، اطمینان حاصل می شود به اینکه این عملکرد، ناشی از یک نکته عقلائی بوده و در میان تمامی عقلاء جامعه رواج دارد؛ مثلاً اگر ملاحظه شد عقلاء در مقاطعی به مجرّد تسلّط یک فرد بر یک مال، آن شخص را مالک آن مال به حساب آورده و با او معامله می نمایند، از آنجا که حفظ نظام زندگی اجتماعی و تعامل گروهی جامعه می طلبد همه در جامعه این عملکرد را رعایت نمایند، اطمینان حاصل می شود این عملکرد در میان تمامی عقلاء رواج داشته و سیره عقلائیّه می باشد.

طریق سوّم: نقل متواتر

وجود سیره عقلاء یا متشرّعه در یک موضوع می تواند از طریق نقل و إخبار به نحو متواتر احراز شود.

طریق چهارم: شهادت منضمّ به قرائن قطعیّه

اگرچه شهادت افراد به استقرار سیره عقلائیّه یا متشرّعه در موضوعی خاصّ، نهایتاً مفید ظنّ به استقرار سیره در آن موضوع می باشد، ولی گاهی قرائنی به آن شهادت ضمیمه می شود که موجب علم و اطمینان به تحقّق سیره عقلاء یا متشرّعه در آن موضوع می گردد، مخصوصاً اگر تعداد شهادت دهندگان زیاد باشد.

طریق پنجم: خبر واحد محفوف به قرائن قطعیّه

خبر واحد ثقه موجب ظنّ به وجود سیره عقلاء یا متشرّعه شده و در صورتی که قرائن قطعیّه به آن ضمیمه شود، موجب علم و اطمینان به تحقّق سیره عقلائیّه و سیره متشرّعه خواهد گردید.