تفسیر آیه ۶۲سوره مبارکه نساء

موضوع: تفسیر آیه ۶۲سوره مبارکه نساء

تفسیر آیه ۶۲سوره مبارکه نساء ﴿فَكَيْفَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ ثُمَّ جَاءُوكَ يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ إِنْ أَرَدْنَا إِلَّا إِحْسَانًا وَتَوْفِيقًا﴾ جهت اول: مباحث لغوی:

در این بخش، دو واژه کلیدی آیه بررسی شده است:

﴿يَحْلِفُونَ﴾ از ماده «حَلَف» و به معنای قسم و سوگند خوردن است.

﴿تَوْفِيقاً﴾ واژه توفیق در لغت عرب و قرآن دو معنا دارد.

1: الطاف الهی که موجب موفقیت و برکت انسان می‌شود (در صورتی که به خداوند اسناد داده شود، مانند ﴿وَمَا تَوْفِيقِي إِلَّا بِاللَّهِ﴾ 2:ایجاد توافق و آشتی بین دو فرد یا دو گروه متنازع (در صورتی که به مخلوق اسناد داده شود). در این آیه، چون توفیق به انسان‌ها اسناد داده شده ﴿إِنْ أَرَدْنَا...﴾ ، به معنای دوم یعنی ایجاد توافق و صلح است.

جهت دوم: نکات ادبی و اعرابی

نقش ﴿كَيْفَ﴾ برای استفهام است، اما استفهام حقیقی نیست؛ بلکه استفهام توبیخی است که خداوند منافقان را سرزنش می‌کند که حال آن‌ها پس از بروز پیامد کارهای زشتشان چگونه خواهد بود.

نقش ﴿يَحْلِفُونَ﴾ از نظر اعرابی بعد از ﴿جَاءُوكَ﴾ قرار گرفته و جمله حالیه است (یعنی «نزد تو می‌آیند در حالی که سوگند یاد می‌کنند»)

جهت سوم: نکات بلاغی تنوین در﴿إِحْسَانًا وَتَوْفِيقًا﴾ تنوین در این دو واژه تنوین تعظیم است؛ زیرا منافقان در مقام توجیه و تعریف از اقدام خود بودند و می‌خواستند بگویند قصد ایجاد یک احسان بزرگ و توافقی ارزشمند را داشته‌اند.

جهت چهارم: نکات تفسیری چکیده و خلاصه آیه:

این آیه به بیان دو مطلب اصلی می‌پردازد

1:پیامد شوم اعراض از حاکم اسلامی: روی‌گردانی منافقان از پیامبر (ص) و مراجعه به طاغوت برای قضاوت، موجب بروز مصیبت و گرفتاری برای خودشان شد.

2: عذرتراشی و قسم‌های دروغین منافقان:

منافقان پس از رسوایی و بروز مصیبت، نزد پیامبر (ص) آمدند و با قسم‌های دروغین ادعا کردند که قصد جسارت نداشته و فقط می‌خواستند خیرخواهی و توافق ایجاد کنند. رنج‌های روحی پیامبر (ص) از جریان نفاق: در ذیل این آیه به حدیث معروف پیامبر (ص) اشاره شد: مَا أُوذِيَ نَبِيٌّ مِثْلَ مَا أُوذِيتُ (هیچ پیامبری به اندازه من اذیت نشد)

طبق تحلیل علامه طباطبایی، با وجود اینکه برخی پیامبران شکنجه‌های جسمی بسیار سختی دیدند، اما شکنجه روحی به مراتب سخت‌تر و مداوم‌تر از شکنجه جسمی است. رنج مداوم روحی پیامبر (ص) ناشی از رفتارهای دوگانه، کارشکنی‌ها و توطئه‌های جریان نفاق (اعم از منافقان آشکار و پنهان) بوده است.