/ اعتبارسنجی سندی «حدیث سعه» /اصول عملیه

موضوع: اصول عملیه/ اعتبارسنجی سندی «حدیث سعه» /

دیدگاه‌ها درباره اعتبار سندی حدیث:

1: دیدگاه اول (آیت‌الله خویی): ایشان روایت را به دلیل مرسل بودن در کتاب عوالی اللئالی و عدم ذکر سلسله سند تا پیامبر اکرم، کلاً ضعیف و فاقد اعتبار سندی می‌دانند.

2: دیدگاه دوم (نظر برگزیده استاد): اعتبار سندی حدیث از طریق «وثوق خبری» و تأیید مضمونی قابل اثبات است.

تفاوت وثوق مخبری و وثوق خبری:

در وثوق مخبری، بررسی و احراز وثاقت تک‌تک راویان در سلسله سند مد نظر است. اما در وثوق خبری، ملاک اصلی دستیابی به اطمینان از صدور روایت از معصوم از طریق قرائن، شواهد و تأییدات مضمونی است؛ حتی اگر سند روایت مرسل یا راویان آن ضعیف باشند.

شواهد و روایات مؤیّد (روایات سفره مطروحه):

استاد تبیین می‌کنند که مضمون و تعبیر این حدیث در روایات معتبر دیگری (مانند روایات مربوط به «سفره مطروحه» در کتاب وسائل الشیعة و مستدرک الوسائل) وارد شده است. در این روایات نقل شده که از امام درباره سفره‌ای رهاشده در راه که حاوی گوشت و نان و پنیر بود سؤال شد و امام دستور به قیمت‌گذاری و استفاده دادند. وقتی راوی از احتمال مجوسی بودن صاحب سفره و شک در تذکیه گوشت پرسید، حضرت فرمودند: «هم فی سعة حتی یعلموا». وجود این عبارات هم‌مضمون در روایات معتبر، صدور اصل این کلام از معصوم را ثابت کرده و اطمینان خبری ایجاد می‌کند.

پاسخ به اشکالات سه‌گانه آیت‌الله خویی:

آیت‌الله خویی سه اشکال به مؤیّد بودن روایات سفره مطرح کرده بودند: اختصاص به باب گوشت، ناظر بودن به شبهه موضوعیه، و مبتنی بودن حکم امام بر اماره «سوق المسلمین» نه برائت (که در صورت نبود اماره، اصل عملی «اصالت عدم تزکیه» جاری می‌شد).

استاد در پاسخ می‌فرمایند این اشکالات همگی مربوط به دلالت و محتوای روایت هستند، نه سند آن. در گام اعتبارسنجی سندی، صرفاً اثبات صدور اصل مضمون از معصوم کافی است و تعیین میزان شمول دلالتی مربوط به مرحله نقد دلالتی است.

نتیجه‌گیری نهایی:

حدیث سعه اگرچه از نظر وثوق مخبری مرسل و ضعیف شمرده می‌شود، اما به لحاظ وثوق خبری و تأیید مضمونی، معتبر و صادرشده از معصوم است