/ ادامه بررسی دومین آیه اصالت البراءة/اصول عملیه

موضوع: اصول عملیه/ ادامه بررسی دومین آیه اصالت البراءة/

پاسخ سوم به اشکال اول:(دیدگاه محقق اصفهانی)

محقق اصفهانی بر اساس ساختارهای ادبی و قالب‌های بیانی قرآن به این اشکال پاسخ داده است:

تفاوت قالب‌های نفی:

۱. «مَا نُعَذِّبُ» (جمله فعلیه): یعنی الان عذاب نمی‌کنیم.

۲. «الْعَذابُ مَنْفِیٌّ» (جمله اسمیه): یعنی عذابی موجود نیست.

۳. «مَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ» (فعل ناقصه منفی): به معنای «ما این‌گونه نیستیم که عذاب کنیم» است.

دلالت بر سنت و سیره الهی:

تعبیر «مَا كُنَّا...» ناظر به ظرف زمانی خاص یا امت‌های گذشته نیست، بلکه دلالت بر «سنت و سیره دائمی خداوند» دارد و شأن الهی را در عدم تعذیب پیش از اتمام حجت تبیین می‌کند؛ بنابراین تمامی زمان‌ها (گذشته، حال و آینده) و هر دو عذاب دنیوی و اخروی را شامل می‌شود.

حاشیه تحلیلی استاد بر تأییدات آیت‌الله خویی:

آیت‌الله خویی با پذیرش دیدگاه استاد خود (محقق اصفهانی)، شواهدی از قرآن (نظیر «وَمَا كُنتُ مُتَّخِذَ الْمُضِلِّينَ عَضُداً» و «مَّا كَانَ اللَّهُ لِيَذَرَ الْمُؤْمِنِينَ...») ارائه کرده است.

اما استاد میان این دو ساختار تفکیک ادبی دقیقی قائل می‌شوند:

اگر خبرِ «کانَ منفی»، فعل مضارع باشد («مَّا كَانَ اللَّهُ لِيَذَرَ...»)، دلالت آن بر استمرار است(ماضی استمراری).

اگر خبرِ «کانَ منفی»، اسم فاعل باشد («مَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ»)، دلالت آن بر نفی سنت است. یعنی سنت الهی بر این نیست که خدای متعال بخواهد قبل از اتمام حجت عذاب نماید

پاسخ چهارم محقق اصفهانی (تمسک به اولویت)

تقریب اولویت: محقق اصفهانی می‌فرماید حتی اگر فرض کنیم آیه ناظر به عذاب دنیوی است، اگر خداوند عذاب دنیویِ منقطع و کوچک را بدون اتمام حجت انجام ندهد، به طریق اولی عذاب شدید و مخلّد اخروی را نیز بدون اتمام حجت انجام نخواهد داد.

نقد و ردّ اولویت توسط استاد:

استاد این اولویت‌گیری را مخدوش می‌دانند؛ زیرا شرط صحت قیاس اولویت، «وحدت موضوع» است. در حالی که در اینجا موضوعات متکثرند:

موضوع در آیه (عذاب دنیوی)، عذاب جمعی و استیصالی یک امت است.

موضوع در اصالة البراءة، عذاب فردی و شخصی اخروی است.

به دلیل عدم وحدت موضوع، تمسک به اولویت جایز نیست.