نظریه محقق نائینی / بیان سوم در مجاری اصول عملیه /أصول عملية

موضوع: أصول عملية/ بیان سوم در مجاری اصول عملیه / نظریه محقق نائینی

تکمیل مقدمه پنجم (بیان سوم در مجاری اصول عملیه - نظریه محقق نائینی)

دسته‌بندی مجاری بر اساس نظریه محقق نائینی به شرح زیر است:

1. وجود حالت سابقه ملحوظه (معتبر): مجرای اصالة الاستصحاب

2. عدم وجود حالت سابقه ملحوظه: در اینصورت،

یا علم به جنس یا نوع یا فصل تکلیف ندارد: مجرای اصالةالبرائه

یا علم به جنس یا... دارد: در اینصورت،

یا احتیاط امکان ندارد: مجرای أصالة التخییر

یا احتیاط امکان دارد: مجرای اصالة الاشتغال

مقصود از علم به جنس، نوع و فصل

علم به جنس تکلیف:

مربوط به موارد «دوران امر بین الوجوب و الحرمة» است؛ چرا که اصل الزام (جنس) معلوم است اما نوع آن (وجوب یا حرمت) مشخص نیست

علم به نوع تکلیف:

مربوط به موارد «شک در مکلف‌به» است؛ جایی که نوع تکلیف (وجوب یا حرمت) معلوم بوده اما متعلق آن مردد است (مانند شک در قبله میان ۴ جهت یا تردید شراب میان دو ظرف).

علم به فصل تکلیف:

ناظر به تحلیل مقوم و فصل انتزاعی تکلیف است (مانند «المنع من الترک» در وجوب یا «المنع من الفعل» در حرمت)

ورود به مبحث اصلی «اصالت البراءة» (تقسیم مباحث برائت)

با اتمام مقدمات پنج‌گانه، ورود به اصل مبحث برائت با بررسی ساختار و نحوه تقسیم‌بندی مباحث آن آغاز شد

دیدگاه شیخ انصاری (تقسیم هشت‌گانه):

نوع شبهه

تحریمیه است (دوران بین حرمت و غیر وجوب)

وجوبیه (دوران بین وجوب و غیر حرمت)

منشأ شبهه (۴ مورد): ۱. فقدان نص ۲. اجمال نص ۳. تعارض نصین ۴. اشتباه امور خارجیه.

نتیجه:

از ضرب ۲ نوع شبهه در ۴ منشأ، ۸ باب مستقل برای مباحث برائت در کتاب رسائل تشکیل شده است.

دیدگاه صاحب کفایه (آخوند خراسانی - دیدگاه مختار):

اشکال اول : (لزوم ایجاز و تهذیب): نیازی به تفکیک مباحث در ۸ باب مجزا نیست، بلکه تدوین تمامی مباحث برائت در یک باب جامع برای جلوگیری از تطویل بی‌دلیل علم اصول ضروری است

اشکال دوم: نقد بر درج «تعارض نصین» ذیل مناشئ شبهه در برائت.

نتیجه:

اشکالات صاحب کفایه بر شیخ انصاری وارد بوده و مباحث برائت باید به نحو یکپارچه منقح گردد.