/تبیین «بیان دوم» مرحوم شیخ انصاری در مجاری اصول چهارگانه /اصول العملية

موضوع: اصول العملية/ تبیین «بیان دوم» مرحوم شیخ انصاری در مجاری اصول چهارگانه /

تبیین «بیان دوم» مرحوم شیخ انصاری در مجاری اصول چهارگانه

در این بیان، مجاری اصول بر اساس حصر عقلی (دوران بین نفی و اثبات) به ترتیب زیر دسته‌بندی می‌شوند:

1. استصحاب: شک+حالت سابقه ملحوظه

2.اصالت البراءة: شک+عدم حالت سابقه ملحوظه+شک در اصل تکلیف

3.اصالت الاشتغال (احتیاط): شک+عدم حالت سابقه ملحوظه+ شک در مکلف‌به+امکان حتیاط

4. اصالت التخییر: شک+عدم حالت سابقه ملحوظه+شک در مکلف‌به+عدم امکان احتیاط

مقایسه و وجوه تفاوت بیان اول و بیان دوم شیخ انصاری

بین بیان اول و دوم مرحوم شیخ انصاری، دو تفاوت اساسی وجود دارد:

تفاوت اول (ترتیب اصول):

در بیان اول، اصلِ دوم پس از استصحاب «اصالت التخییر» بود؛ اما در بیان دوم، اصلِ دوم «اصالت البراءة» است.

تفاوت دوم (موقعیت ساختاری اصالت التخییر):

در بیان اول، اصالت التخییر هم‌عرض و قسیمِ سایر اصول قرار داشت؛ اما در بیان دوم، اصالت التخییر زیرمجموعه و قسمی از «شک در مکلف‌به» محسوب می‌شود.

اشکال مرحوم آخوند خراسانی به بیان دوم شیخ انصاری اشکال تداخل اقسام:

مرحوم آخوند در حاشیه *درر الفوائد* بر بیان دوم شیخ اشکال کرده که عبارت شیخ دچار ابهام بوده و موجب تداخل میان موارد «برائت» و «تخییر» می‌شود

تحلیل تفکیکی شک در تکلیف:

1. شک در جنس تکلیف (مانند دوران بین حرمت و اباحه که قدر مشترکی ندارند): مجرای اصالت البراءة است.

2. شک در نوع تکلیف (مانند دوران بین وجوب و حرمت در یک عمل مشخص): مجرای اصالت التخییر است.

نتیجه نقد:

به دلیل اطلاق و ابهام عبارت شیخ در به‌کارگیری واژه «شک در تکلیف»، هر دو حالت را شامل شده و مرز میان برائت و تخییر در هم می‌آمیزد.