1405/06/24
بسم الله الرحمن الرحیم
بررسی شرطیت رضایت و اذن والدین در حضور فرزند برای جهاد ابتدایی/ حقوق و حدود اختیارات والدین در افعال فرزند /کتاب الجهاد
موضوع: کتاب الجهاد/ حقوق و حدود اختیارات والدین در افعال فرزند / بررسی شرطیت رضایت و اذن والدین در حضور فرزند برای جهاد ابتدایی
طرح مسئله و قلمرو موضوعی
بحث عنوان اولیه مسئله: بررسی شرطیت رضایت و اذن والدین در حضور فرزند برای جهاد ابتدایی
توسعه و تعمیم قلمرو:
اگرچه مسئله به مناسبت جهاد مطرح گردیده، اما حکم آن عام بوده و شامل تمام افعال اختیاری فرزند در حوزه «مباحات» و «مستحبات» (نظیر سفر زیارتی، امر تبلیغ و ارتباطات خانوادگی) می‌شود
خروج موضوعی واجبات و محرمات: واجبات شرعی و نهی از معصیت تخصّصاً از محل بحث خارج هستند؛ زیرا بر اساس قاعده «لا طاعة لمخلوق فی معصیة الخالق»، نهی یا عدم رضایت والدین در ترک واجب یا ارتکاب گناه هیچ‌گونه نفوذ و اعتباری ندارد.
تحریر محل نزاع و ثمرات فقهی آن در تبیین کیفیت نقش والدین در افعال فرزند:
دو مبنا و فرض اساسی مطرح است:
1: شرطیت استیذان (کسب اجازه): آیا رابطه فرزند با والدین همانند رابطه عبد و مولاست که کسب اجازه پیشینی در تمامی افعال مباح و مستحب شرط صحت جواز باشد؟
2: مانعیت مخالفت: آنکه اصل عمل نیاز به کسب اجازه ندارد و تنها مخالفت و نهی صریح والدین مانع از انجام آن می‌گردد؟
ثمرات عملی در تفکیک دو مبنا:
ثمره اول (عدم اطلاع‌رسانی پیشینی):
اگر استیذان شرط باشد، عدم اطلاع به والدین و اقدام بدون اجازه جایز نیست؛ و اما اگر مخالفت مانع باشد، اطلاع‌رسانی الزام‌آور نبوده و اقدام بدون اطلاع (به شرط عدم تحقق مخالفت) جایز است.
ثمره دوم (اطلاع‌رسانی و سکوت والدین): در صورت اطلاع‌رسانی فرزند و سکوت والدین، طبق مبنای شرطیت استیذان، اقدام جایز نیست (چون اذن محقق نشده)؛ اما طبق مبنای مانعیت مخالفت، اقدام جایز خواهد بود (چون مخالفتی صورت نگرفته است.
اقوال سه‌گانه در مسئله:
قول اول: (اعتبار و شرطیت استیذان): فرزند مکلف است برای تمامی افعال مباح و مستحب از والدین اذن بگیرد.
قول دوم: (مانعیت مطلقِ مخالفت): استیذان شرط نیست، بلکه مخالفت و نهی صریح والدین (در صورت وقوع) به طور مطلق مانع از اقدام فرزند خواهد بود.
قول سوم (مانعیت مخالفتی که موجب ایذاء گردد): صرف مخالفت نهی‌آمیز مانع نیست؛ بلکه تنها مخالفتی مانع محسوب می‌شود که انجام عمل بر خلاف آن، موجب آزار و اذیت روحی (ایذاء) والدین گردد
دیدگاه مختار: پذیرش قول دوم (مانعیت مطلق مخالفت)؛ به این معنا که مخالفت و نهی والدین ولو بدون تحقق ایذاء، شرعاً مانع اقدام فرزند در مباحات و مستحبات خواهد بود. بررسی و سنجش ادله تفصیلی اقوال به جلسات آتی موکول شده است.
