ادله قائلین به وجوب تخییری/صلاة الجمعة /كتاب الصلاة

موضوع: كتاب الصلاة/صلاة الجمعة /ادله قائلین به وجوب تخییری

ادله قائلین به وجوب تخییری در عصر حضور و غیبت را بررسی کردیم، مهمترین دلیل آنها جمع بین اخبار و وجود قرائن (لفظی / حالی) ، چنانکه اگر این قرائن نبود حکم به وجوب تعیینی میدادیم. یعنی این حضرات یک مانعی ترسیم میکنند که مانع از اقتضاء مقتضی است. یکی از این موانع تسالم بود که نقد آن گذشت ، اکنون به بررسی اخبار و روات میپردازیم ، صحیحه زرارة ، موثقه فضل بن عبدالملک که اما آنها را به حضور در نماز جمعه تحثیث میکردند و از فهوای متن مشهود است که آنها در نماز جمعه شرکت نمیکردند با عباراتی همچون « مثلک یهلک» اگر واجب بود اینها شرکت می کرند و نیازی به این تاکید امام نبود، اگر واجب تعیینی بود امام توبیخ میکردند آنها را نه تحثیث.بنابراین واجب تخییری بوده است حتی در زمان حضور .

استدلال بر تخییری بودن نماز جمعه با قرائن فعلی و قولی

1- روایت کتاب «مصباح»: «وَ رَوَى ابْنُ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنِّي لَأُحِبُّ لِلرَّجُلِ أَنْ لَا يَخْرُجَ مِنَ الدُّنْيَا حَتَّى يَتَمَتَّعَ وَ لَوْ مَرَّةً وَاحِدَةً وَ أَنْ يُصَلِّيَ الْجُمُعَةَ فِي جَمَاعَةٍ[1] ‌»[2] . امام ترغیب میکنند که حتی اگر شده یکبار در عمر خود در نماز جمعه شرکت کنید .

2-« مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ: لَا بَأْسَ أَنْ تَدَعَ الْجُمُعَةَ فِي الْمَطَرِ.»[3]

زمانی که باران می آید اشکالی ندارد که نماز جمعه را تعطیل کنید، اگر وجوب تعیینی داشت که نمیشد آن را ترک کرد.

این روایات و طائفه ای دیگر که برخی به اطلاق و برخی به ذات و منطوق خود دلالت بر وجوب تعییینی میکند و روایت «تحثیث» و نوع رفتار صحابی و خود امام نشان میدهد که وجوب تعیینی ندارد و این موارد مانع از وجوب تعییین هستند.

مرحوم خوئی می فرمایند انعقاد تخییری است اما وقتی منعقد شد تعیینی است ولی حضرت امام خمینی (ره) علی الاطلاق قائل به تخییر هستند و الّا اگر این موانع نبودند خودشان تصریح دارند که قائل به وجوب تعیینی میشدند. توجه کنید، حضرات میفرمایند این موانع نوع وجوب را تغییر میدهد از تعیینی به تخییری نه اینکه اصل وجوب را بردارد.

نقد استدلال به «قرائن فعلی»

مرحوم صدر نیز میفرمایند این قرائن بماهوهو مانع نیستند ؛ بلکه اگر امام معصوم یا اصحاب ایشان در نماز جمعه شرکت نمی کردند بخاطر «عدم عدالت امام جمعه » بود که حداقل شرایط صحت نماز جمعه است و غیر از «عدالـت» نصب از قِبَل امام نیز شرط است در حالیکه خلفای غاصب یا منصوبین آنها امام جماعت می ایستادند ! آیا میشود پشت سر مغیرة بن شعبه یا ضحاک بن قیس یا شرحبیل یا عبیدالله بن زیاد یا مروان بن حکم نماز خواند !؟ . بنابریان عدم حضور امام و صحابی واعلام و روات معتبر دلیل بر تخییری بودن نماز جمعه نیست بلکه بخاطر عدم شرایط وجوب فعلی است. کما اینکه اگر 4 نفر باشند نیز نماز جمعه فعلیت پیدا نمیکند، چون شرایط نیست.