امام حسن عسکری (ع) در کتاب احتجاج می فرمایند: « أَشَدُّ مِنْ يُتْمِ الْيَتِيمِ الَّذِي انْقَطَعَ عَنْ أُمِّهِ وَ أَبِيهِ يُتْمُ يَتِيمٍ انْقَطَعَ عَنْ إِمَامِهِ وَ لَا يَقْدِرُ عَلَى الْوُصُولِ إِلَيْهِ وَ لَا يَدْرِي كَيْفَ حُكْمُهُ فِيمَا يُبْتَلَى بِهِ مِنْ شَرَائِعِ دِينِهِ أَلَا فَمَنْ كَانَ مِنْ شِيعَتِنَا عَالِماً بِعُلُومِنَا وَ هَذَا الْجَاهِلُ بِشَرِيعَتِنَا- الْمُنْقَطِعُ عَنْ مُشَاهَدَتِنَا يَتِيمٌ فِي حَجْرِهِ أَلَا فَمَنْ هَدَاهُ وَ أَرْشَدَهُ وَ عَلَّمَهُ شَرِيعَتَنَا كَانَ مَعَنَا فِي الرَّفِيقِ الْأَعْلَى‌»[1] : «ناگوارتر از يتيمى فرد بى‌مادر و پدر، يتيمى آن كسى است كه از امامش دور افتاده، و توان وصول به او را ندارد، و پاسخ مسائل مورد نيازش را نمى‌داند، پس بدانيد كه شيعه ما داناى به علوم ماست، و افرادى كه- به دليل عدم ديدار- از علم ما بى‌خبر مانده‌اند همچون يتيمى در كنف حمايت ايشانند. بدانيد جايگاه كسى كه هدايت و ارشاد نموده و دستورات و شرائع ما را تعليم مى‌كند همراه ما در گروه انبياء در اعلى علّيين خواهد بود.

موضوع بحث بررسی اشکالاتی بود که برخی علمان اهل سنت نسبت به سند این روایت وارد کرده اند. تعدادی از این اشکالات در جلسه گذشته بیان و بررسی شد.

اشکال دیگری که مطرح شده چنین است که در صحیح بخاری[2] ، باب مناقب قریش این روایت آمده است که پیامبر اکرم (ص) فرمودند: غیر از خدا و من هیچ کس مولای قریش نیست و ولایت بر آنان ندارد. گفته شده این روایت با حدیث غدیر در تعارض است.

معنای این روایت آن است که ولایت پیامبر، تا وقتی که ایشان در میان قریش هستند باقی است و کسی در عرض ایشان ولایت بر قریش ندارد. بعد از نبی مساله دیگری است و ولایتی که شیعه سخن از آن می زند مربوط به ولایت امیرالمومنین (ع) بعد از نبی (ص) است.

اگر این وجه جمع را نگویید، شما هم راجع به ابوبکر و عمر و عثمان دچار مشکل می شوید، زیرا به عقیده شما آنها هم صاحب ولایت، یعنی واجب الاطاعه بودند. خب شیعیان نیز چیزی غیر از این نمی گویند که امیرالمومنین (ع) خلیفه و امام مسلمین بعد از رسول الله (ص) بودند.

امام شرف الدین برای اینکه بیان کند در تواتر حدیث غدیر نباید تردید داشت، قرائن و شواهدی را بیان کردند که یکی از آنها جریان حارث بن نعمان فهری بود که عذاب بر او نازل شد. علمای شیعه از این جریان دو استفاده کرده اند: یکی اثبات مشهور بودن قضیه غدیر است و دیگری به لحاظ مدلول است که دلالت می کند کلمه مولی به معنای دوست و محب نبوده است، زیرا حارث بن نعمان گفت پسر عمویت را بر ما مسلط کرده ای .

ابن تیمه در کتاب منهاج السنه[4] این جریان را نقد کرده و چند اشکال بر آن گرفته است.

ابن تیمیه شخصیت عجیبی داشتند و چیزهای واضحی را به ضرس قاطع رد می کند. صائب عبد الحمید کتابی جالبی را درباره ابن تیمه نوشته و نام آن را «ابن تیمیه، حیاته – عقائده» گذاشته است. وی در این کتاب می گوید:

ابن تیمه آدم جسوری است و با حدیث نبوی به گونه ای رفتار کرده است که کسی تا کنون این گونه رفتار نکرده است . روش او این بوده که به جای روشن گری، بر ابهام در ذهن مخاطب افزوده است. اگر عبارات وی را بخوانید خودتان به مطلب من پی می برید. این نویسنده بعد نمونه هایی را ذکر می کند.

ادامه بحث انشاءالله در جلسه آینده بیان می شود.