نسبیت و اطلاق در ارزش های اخلاقی

موضوع: نسبیت و اطلاق در ارزش های اخلاقی

نکته ای در شبهه نام گذاری به نام عمر و عثمان

درباره شبهه نام گذاری به اسم خلفا، در جلسه گذشته نکاتی بیان شد. نکته دیگر این است که این مساله در میان اصحاب ائمه (ع) نیز رواج داشته و تعداد زیادی از اصحاب ائمه (ع) به نام عمر، ابوبکر و عثمان بوده است. شیعیان با اینکه نسبت به ائمه (ع) ارادت داشته و نسبت به دشمنان آنان بغض داشته اند، با این حال از نام خلفا استفاده کرده اند و این نشان می دهد که این اسامی در آن زمان رایج بوده و ربطی به مساله حب و بغض نداشته است. همین مساله در مورد نام «یزید» هم وجود دارد. یزید بن معاویه منفورترین فرد نزد شیعه و اهل سنت است، با این حال نام وی در میان شیعیان زیاد به کار رفته است و این نشان می دهد که این نام از اختصاصات آن فرد نبوده است.

شبهه 15: حضور اسماء بنت عمیس (همسر ابوبکر) در خانه حضرت زهرا (س)

مجری شبکه کلمه می گوید: به اجماع مورخین شیعه و سنی، اسماء بنت عمیس، فاطمه زهرا (س) را غسل داده است. او همسر ابوبکر بود و علی القاعده باید به رضایت ابوبکر به خانه امیرالمومنین (ع) آمده باشد، پس قطعا امیرالمومنین (ع) و فاطمه زهرا (س) از این رضایت آگاه بودند. اگر بگوییم اسماء به رضایت شوهرش نبوده است، نتیجه این می شود که غسل وی اشکال پیدا می کند. و اگر بگوییم به رضایت بوده است، در این صورت نشان از رضایت حضرت زهرا (س) از ابوبکر دارد و این مطلبی که گفته می شود فاطمه زهرا (س) از ابوبکر ناراضی بوده است، درست نیست.

نقد و بررسی

1. این سخن که به اجماع مورخین اسماء حضرت زهرا (س) را غسل داده است، اشتباه است. آنچه در گزارش ها آمده این است که وی به امیرالمومنین (ع) در غسل کمک داده است. طبق نظر شیعه، معصوم را جز معصوم غسل نمی دهد.

2. فرض کنیم که اسماء بنت عمیس با رضایت ابوبکر نیامده باشد، در این صورت عدم رضایت او باعث بطلان غسل نمی شود. این مانند آن است که زنی بدون اجازه شوهر به سفر برود. در عین حالی که سفر او معصیت و باطل است اما نمازی که در سفر می خواند صحیح است. اگر در سفر غسل و تکفین کسی را انجام دهد، این عمل او نیز صحیح است.

3. اسماء بنت عمیس، ابتدا همسر جعفر ابی طالب (ع) بود که به حبشه هجرت کرد و بعد از شهادت جعفر (ع) با ابوبکر ازدواج کرد و محمد بن ابی بکر را به دنیا آورد. بعد از ابوبکر با امیرالمومنین (ع) ازدواج کرد.

اسماء، طبق نقل تاریخ، هر چند در خانه ابوبکر بود، اما شیعه امیرالمومنین (ع) و عاشق اهل بیت و حضرت زهرا (س) بود (مانند آسیه که در خانه فرعون بود اما موحد بود). سید محسن امین در «اعیان الشیعه» درباره وی می فرماید:

« ومما يدل على اختصاص، أسماء باهل البيت ع وشدة حبها لهم وللزهراء ع انها كانت موضع سرها ومحل حوائجها ولما مرضت أرسلت خلفها وشكت إليها ان المرأة إذا وضعت على سريرها تكون بارزة للناظرين لا يسترها الا ثوب فذكرت لها أسماء النعش المغطى الذي رأته بأرض الحبشة فاستحسنته الزهراء ع حتى ضحكت بعد ان لم تكن ضحكت بعد أبيها غير تلك المرة ودعت لها. وحضرت وفاتها وأعانت عليا ع على غسلها ولم تدع أحدا يدخل عليها من أمهات المؤمنين ولا غيرهن سواها.

فقد ذكر جماعة ان فاطمة الزهراء ع لما مرضت دعت أم أيمن وأسماء بنت عميس وعليا ع. وفي رواية ان أسماء بنت عميس قالت للزهراء ع اني إذ كنت بأرض الحبشة رأيتهم يصنعون شيئا فان أعجبك اصنعه لك فدعت بسرير فاكبته لوجهه ثم دعت بجرائد فشدتها على قوائمه وجعلت عليه نعشا ثم جللته ثوبا فقالت فاطمة ع اصنعي لي مثله استريني سترك الله من النار»[1] . اسماء بنت عمیس در هنگام وفات حضرت زهرا (س) حضور داشت و به امیرالمومنین ع کمک کرد و حضرت فاطمه (س) اجازه نداد غیر از اسماء، کسی از زنان دیگر در هنگام وفات نزد او باشد.

4. در مورد رضایت هم اولا: چه ملازمه ای است که بگوییم چون حضرت زهرا (س) از اسماء راضی بودند، پس از ابوبکر هم راضی بوده اند؟! ثانیا: شما کتاب صحیح بخاری و مسلم را نمی توانید انکار کنید. این روایت در آنها آمده است:

«عن عایشه؛ ان فاطمة بنت النبی ارسلت الی ابی بکر تساله میراثها من رسول الله مما افاء الله علیه بالمدینه و فدک و ما بقی من خمس خیبر فقال ابوبکر ان رسول الله قال: لا نورث ما ترکنا صدقة انما یاکل آل محمد فی هذا المال و انی و الله لا اغیر شیئا من صدقة رسول الله من حالها التی کان علیها فی عهد رسول الله و لاعملن فیها بماعمل رسول الله فابی ابوبکر ان یدفع الی فاطمه منها شیئا فوجدت فاطمه علی ابی بکر فی ذالک فهجرته فلم تکلمه حتی توفیت و عاشت بعدالنبی ستة اشهر فلما توفیت دفنها زوجها علی لیلا و لم یؤذن بها ابابکر و صلی علیها»[2] ؛ عایشه نقل می‌کند که فاطمه شخصی را نزد ابوبکر فرستاد و ارث خود را که از رسول الله برایش بود از فیء و فدک و مابقی خمس خیبر از ابوبکر طلب کرد. ابوبکر گفت پیامبر فرموده است ما ارث نمی‌گذاریم هر آنچه از اموالمان باقی بماند صدقه است! آل پیامبر هم از آن سهم دارند سایر مسلمین و به خدا قسم صدقه پیامبر را تغییر نخواهم داد و به همانگونه که در زمان حیات پیامبر عمل می‌شده عمل خواهم کرد، بنابراین ابوبکر از دادن چیزی از آن ارثیه به فاطمه امتناع ورزید. پس فاطمه بر ابوبکر غضب کرد و از او دوری کرد و با ابوبکر دیگر تکلم نکرد تا زمانی که از دنیا رفت و فاطمه بعد از پیامبر شش ماه زندگی کرد و زمانی که از دنیا رفت نیز همسرش علی او را شبانه دفن کرد و برای تدفین و نماز ابوبکر را خبر نکرد.

این روایت نشان از وجود اختلاف و نزاع میان حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) و ابوبکر داشته و غضب آن حضرت را نسبت به ابوبکر نشان داده و این غضب تا زمان شهادت وی ادامه داشته است.

شبهه 17: علم غیب امیرالمومنین (ع) و مساله شهادت حضرت زهرا (س)

در این شبهه گفته شده طبق مبانی شیعه که معتقد به علم غیب امام هستند، اگر می گویید حضرت فاطمه (س) توسط دستگاه خلافت به شهادت رسیده، به این معنا است که امیرالمومنین (ع) و امام حسن (ع) و امام حسین (ع) هم در قتل ایشان شریک هستند، زیرا چرا با اینکه می دانستند وی قرار است پشت در کشته شود، او را از این کار منع نکردند؟ این علم برای آنان تکلیف شرعی ایجاد می کرده است و اگر اقدامی نکرده اند به معنای این است که قتلی هم در کار نبوده است.

نقد و بررسی اجمالی

کسی که اهل علم و دانش است نباید به صورت فله ای سخن بگوید. اولا: عالمان بزرگ شیعه مانند شیخ مفید و سید مرتضی و شیخ طوسی مساله علم غیب امام را بیان و توضیح دادند اند. ثانیا: علم غیب دو گونه کلی و فی الجمله دارد که در این شبهه نوع آن بیان نشده است. ثالثا: عجیب است که در این شبهه به آیه ای استناد شده است که خود دلالت بر علم غیب معصومین دارد. سلیمانی اردستانی در نفی علم غیب امام به این آیه استناد کرده است: « عالِمُ الْغَيْبِ فَلا يُظْهِرُ عَلى‌ غَيْبِهِ أَحَداً»[3] . در حالی که در آیه بعد می فرماید: « إِلاَّ مَنِ ارْتَضى‌ مِنْ رَسُولٍ فَإِنَّهُ يَسْلُكُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ رَصَداً ». این آیه دلالت بر علم غیب معصومین (ع) دارد.

برای مطالعه بیشتر مساله علم امام به این دو منبع مراجعه شود:

1. کتاب «براهین و نصوص امامت»، بحث دلالت معجزه بر امامت امیرالمومنین (ع)

2. مقاله بررسی و تحلیل برهان معجزه بر امامت ولی عصر (عج)، فصلنامه انتظار موعود، شماره 34.

ادامه پاسخ به این شبهه انشاء الله در جلسه آینده بیان می شود.