1405/07/11
بسم الله الرحمن الرحیم
غرر في تكلمه تعالى/الفريدة الثانية في أحكام صفاته علت آياته /المقصد الثالث في الإلهيات بالمعنى الأخص
موضوع: المقصد الثالث في الإلهيات بالمعنى الأخص/الفريدة الثانية في أحكام صفاته علت آياته /غرر في تكلمه تعالى
این متن توسط هوش مصنوعی پیاده سازی و سپس توسط انسان برای مستند سازی تطبیق با فایل صوتی استاد باز بینی و تایید شده است.
۱. مراتب کلمات الهی و دلالت آنها
سخنان ما در تحلیل و شناخت صفت کلام بود. گفتیم کلام در عرف ما صوتِ غیرِ قاری است که به وضع و قرارداد، حاکی از معنایی است. چون گوینده نمیتواند مستقیماً این معنا را به ذهن مخاطب القا کند، میآید از یک واسطهای استفاده میکند تا آن معنا به ذهن مخاطب بیاید. این واسطهها برای احضار معنا به ذهن مخاطب با یکدیگر متفاوتند؛ ممکن است کسی با شکلک این معنا را القا کند، ممکن است با حاضر کردن اشیایی و اوضاعی این معنا را حاضر کند، اما بین اینها آنچه که از همه راحتتر است صوتِ غیرِ قاری است که فقط در همان حینی که شنیده میشود، این صوت مرور میکند در موج هوا و دیگر بعد از آن ظاهراً زائل میشود و قابل شنیدن نیست.
حالا اگر ما در این امر قراردادی، هر چیز دیگری را که همین اثر را داشته باشد و باز هم قراردادی باشد، آن را هم دوباره به آن «کلام» میگوییم. به جای اینکه از صوتِ غیرِ قاری استفاده کنید، از نقوش کتبی استفاده کنید، همین معنا را دوباره به ذهن مخاطب میآورد. اگر از امور تکوینی باشد، مثل نقشی که مثلاً شما بر یک سنگ یا صفحهای نقاشی گذاشتهاید، باز هم این معنا به ذهن مخاطب میآید. این امور را میبینیم که در کل نظام وجود صادق است؛ چون مرتبهای از این مراتب، کلمهای از کلمات الهی است، آن معنایی را که ما در کلمه مدّ نظر داشتیم، یعنی دلالت کند بر حقیقتی در ذهن گوینده بر این اشیا صادق است ، همه این ها حکایت از علم و سایر کمالات الهی میکند.
بر اساس نقشه علمی الهی در خارج ایجاد شده است، که تفاوت فاحشی با کلام لفظی و صوتی دارند، در کلمات صوتی یا نوشتاری، ما باید یک قرارداد داشته باشیم، وضع داشته باشیم، و در این وضع باید آن گوینده و شنونده عالم به این وضع باشند، اما ممکن است زائل هم بشود، مثلاً شما یک کلمهای را وضع کردید، یک صوتی را وضع کردید برای یک معنایی، بعداً که این لغت مهجور و زائل شد، آن وضعش هم زائل شده است، حالا همین لفظ را بیاییم برای یک معنای دیگری وضع کنیم، اشکالی پیش نمیآید، بارها و بارها این وضع زائل بشود، باز به معنای دیگری وضع بشود، یا اصلاً کلاً این صوت مهجور قرار بگیرد، اصلاً کسی دیگر به این صوت تکلم نکند، چون این دلالتها دلالتهای بالعرضاند، دلالت به ذات نیست.
الف) دلالت تکوینی موجودات بر کمالات علت
اما این که هر موجودی در نظام تکوین به وضع الهی، نه به وضع قراردادی بشری، به وضع الهی، یعنی آن وضع تکوینش که رابطه علی و معلولی است، به حسب نحوه وجودش حاکی از کمالات علتش است و هرگز در این نحوه حاکیتگری از کمالات، اختلالی پیش نخواهد آمد، هیچ موجود معلولی از آن نحوه آیه بودن و حکایتگری خارج نمیشود، یعنی مادامی که او هست، همینطور است، پس این دلالت به معنایی که از دال به مدلول برسیم، اینجا هم صادقه، کلمات، یعنی موجودات خارجی، اینها دال و دلالتکننده بر مقصود الهی هستند.
دلالتکننده بر ما فیالضمیر الهی و دال بر علم الهی و آن نقشه علمی هستند، پس دال داریم و مدلول، امکان زوال هم ندارد، قابل زوال نیست، برخلاف دلالتهای بالعرض که در سلسله عرضی زمانی توسط بشر برای یک شیء خاصی مثل یک صوتی غیر قاری یا یک علامت خاص نوشتاری وضع شده است برای یک معنایی که هم به قرارداد ذاتی نیست و هم قابل زوال است.
ب) صدق کلام در موجودات خارجی
بنابراین صدق معنای کلام در اشیای خارجی، اینها کلمات الهی هستند، صدقش اشدّ و اولیاست از اینکه بر کلمات لفظی و صوتی و نوشتاری ما عنوان کلام اطلاق کنیم، بله، به آنها هم البته میگوییم، هر کجا دال و مدلول باشد، همینطور است، اما بعضی مدلولها بالعرض است، قابل زوال است، به قرارداد است، اما یک جا هم دال و مدلول به حسب نظام تکوین و سلسله علل، غیر قابل زوال و ذاتی است، پس اینجا صدق عنوان کلام اولی است، بنابراین تمام موجودات مراتب کلام الهی هستند.
اسماء الهی
اسم چیزی است که دال بر مسماست، مثلاً شما در همین اسم وضعی اعتباری برای یک انسانی میآید، اسمی وضع میکنید، پدر و مادرش، متولد شد، میگویند این علی است، الان اسم علی یک مسمایی دارد، مسمای آن شخص است، این اسم آیه و نشانه اوست، هر وقت ما گفتیم علی یعنی این شخص، اسماء الهی تجلیاتی هستند که حکایتگر از خداوند و کمالات اوست، این اسماء مراتبش مختلف است، گاهی میگوییم اسماء، اسماء الهی، مقصودمان الفاظی است در قالب صوت یا نوشتار که دال بر این حقیقتند، به اینها هم میتوانی بگویی اسم، و احکامی هم دارد.
شما اگر نوشتید مثلاً الله در صفحه کاغذی، نوشتید الله، نوشتید العالم و مقصودتان از این العالم الله باشد، الرحمان، بعد دیگر به اثر، حکم فقهی میگن، مثلاً بدون وضو، ما حق مس و لمس نداریم، یا اگر بر زبان جاری کردی، اسماع لفظی صوتی را بر زبان جاری کردی، این اثری بر جسم و بدن انسان دارد و بر هر جسمی که این موجی که در هوا منتشر شد بهش بخورد، اثر دارد.
حالا ما بر حسب تجربه حسی متعارف نمیتوانیم اثرش را بفهمیم و ادراک کنیم، ولی اثر تکوینی دارد، چرا، چون این لفظ حکایت از معنا و معنا حکایت از حقیقتی میکند که شرافت آن ذات به نحوی در این معنای ذهنی و از طریق او در این لفظ صوتی یا نوشتاری هم ظاهر میشود، به دست ما هم نیست که بگوییم چرا اینطوری، اینها که قرارداد بوده، مثلاً همانچنانی که اگر کسی اسماء اشقیا را بر زبان جاری کند، توجه به آنها زیاد داشته باشد، به عنوان اینکه مثلاً صاحب فضیلتاند، همان اثر منفی در او هم هست، اینها هم اسم است.
الف) مراتب اسماء و ظهور تفصیلی در مرتبه واحدیت
هر موجودی از موجودات عالم دقیقاً همین اثر را و نقش را دارد، یعنی حقیقتی است با همان توضیحی که گفتیم که دلالت میکند بر کمالات علتش، پس حاکی از کمالات الهیه، مراتب این اشیا متفاوتند، شما به موجودات عالم طبیعت بنگرید، بعد اینها را مقایسه کنید با عقل مجردی که مفیض وجود اینهاست، هر دو دال بر کمال الهی هستند، ولی نحوه وجود آن مجرد قابل قیاس با نحوه وجود این مادیات و ضعفی که اینها دارند نیست، بین آن مجردات هم مراتبه، هرچه که شما این مراتب بالاتر بنگرید، میبینید این کلمه اوسع و اشرف و اکمل شد، در چه اوسع شد، در ارائه و نشان دادن کمالات الهی، بحث به همان نحوه وجود و تکوین خودش، تا میرسیم به مرتبه واحدیت که ظهور تفصیلی اسماء الهی است.
به معنای خاصش، وقتی میگوییم اسم الله، اسم الرحمن، اسم الرحیم، اشاره به یک نحوهای از نورهای معنوی غیبی است در مرتبه واحدیت، انواری است که نشأت گرفته از ذات الهیه، اینها میشود اسماء کلیه خداوند، پس از همین مرتبه تجلیات علمی غیبی و نورهای معنوی که با الفاظی مثل رحمان و رحیم و الله بهش اشاره میکنیم، تا مرتبه عقول و مراتبش، تا مرتبه موجودات پایینتر، عالم مثال و عالم طبیعت، همه و همه اسماء الهیاند.
چون گفتیم اسم چیزی است که دلالت بر مسمی میکند، اسم چیزی است که دلالت بر چیز دیگری بکند، خب تمام اینها همین کار را میکنند، آن اسم لفظی یا نوشتاری دلالت بر الهی خداوند و کمالات او دارد، موجودات خارجی هم دلالت دارند، همینطور مراتب موجودات را بنگرید تا برسیم به آن اعظم تجلیات که به آنها میگوییم اسم الله و اسم الرحمن و اسم الرحیم و امثال اینها، همه همین کار را میکنند، همه همین عمل را دارد که دلالت میکند بر ذات و کمالات ذاتی الهی، ولی مراتبش متفاوت بود.
بعضی از این دلالتها وسیع، یعنی ایه ای وسیع، بعضیها کوچکتر و کمتر، نحوه دلالتش کمتر، پس میتوانیم اسماء را تقسیم کنیم، بگوییم اسماء جزئی، اسماء کلی، وقتی نحوه دلالت و نشان دادن کمال محدود است، اسماء جزئی به حساب میآید، اگر نحوه نشان دادن کمال بیشتر بود، اسماء کلیه، تا برسیم به اسم اعظم و امهات. . بنابراین به تمام اشیاى عالم در هر مرتبه که باشند، اطلاق عنوان اسم به این معنا که او حاکىگر و دال بر کمالات مصداق هست صحیح است. ولی مراتب اسماء مختلف است. همان طور که میگوییم مراتب موجودات مختلف است.
نظم
اللفظ موضوعا لدى الأنام مما هو المعروف بالكلام
فهو وجود معه وجود ذهنا له بجعلنا شهود
فحيث في تأدية ذا أيسر من غيره لاسم الكلام آثروا
و لو فرضت غيره بديله إذ ذاك حاله يكون حاله
فالكل بالذات له دلالة حاكية جماله جلاله
و كل جزئي من الأسما وضع وضعا إلهيا لمعنى ما صنع
إذ عرض الدلالة العرضية تزول لا الذاتية الطولية[1]
متن کتاب
(اللفظ موضوعا لدى الأنام مما هو المعروف بالكلام)[2]
توضیح: لفظ در حالی که وضع شده است در نزد مردم که به کلام معروف است.
(فهو) أي ذلك اللفظ نحو (وجود معه وجود) آخر مدلوله و هو الصورة الذهنية (ذهنا) أي في الذهن له أي للوجود الثاني (بجعلنا) و مواضعتنا (شهود) و حضور[3]
توضیح: این لفظ یک نحو وجودی است که با او یک وجود دیگری هست، یک معنایی هست،، ولی همراهیش و حکایتگریش به قرارداد و جعل ماست. ما قرارداد کردیم که این دو تا همراه باشند، صوت با آن معنا باشد این لفظ نحوه وجودی است که با او یک وجود دیگری است که آن وجودیت مدلولش به همان صورت ذهنی است در ذهن ،این وجود دوم در ذهن، شهود ما، چیزی که ما خواستیم، به قرارداد و مواضعه ما، ما قرارداد کردیم که این صوت که گفته شد، آن معنا را در ذهن حاضر کند، با هم باشند.
لا بالطبع
توضیح: این امر تکوینی به طور طبیعی نیست.
كما في الكلمات الوجودية الدالة على المدلولات الإلهية
توضیح: مثل کلمات وجودی که دلالت بر مقاصد و مظاهر الهی و ما فیالضمیر الهی است.
و لا كالموجودات الذهنية الدالة على الوجودات العينية
توضیح: وجودات ذهنی که هر انسانی، هر حیوانی از یک چیزی دارد، به طور طبیعی حاکی از آن امر خارجی است. مثلاً حیوان یا انسان بعد از تجربه، صورتی از آتش در ذهنش دارد. کاری هم نداریم که با لفظ میخواهد از او حکایت کند یا نکند. حیوانات لفظی ندارند مثل ما، ولی معنای آتش در ذهنش هست و از ارزش فرار میکند. کودکی که هنوز نمیشود تکلم کند، یک بار دو بار تجربه کند آتش را، بعد دیگر میفهمد. لفظ هم ندارد، ولی یک صورتی و معنایی در ذهنش هست.
آن معنا دلالت میکند و خبر میدهد به او از آن وجود خارجی، و اگر نباشد، هر دفعه دوباره تجربهاش میکند. پس آن رابطه آن صورت ذهنی نه لفاظ با آن امر خارجی، یک رابطه تکوینی است، ولی رابطه وضعی تعیینی است. اما رابطه کلمات الهی و مدلولش در علم الهی، محققاً رابطه وضع و مفاد است، قابل قیاس با اینها نیست. ولی به هر حال دو از قبیل امور تکوینی است، برخلاف الفاظ صوتی که معانیش که صرف قرارداد و اعتبار بشری است.
(فحيث في تأدية) أي تأدية المتكلم إياه (ذا) أي اللفظ (أيسر) و أسهل
توضیح: در اداء کردن متکلم، این معنا را، این لفظ آسانتر بود. یعنی برای اینکه معانی را بخواهند به ذهن مخاطب ارائه کنند، به کارگیری لفظ آسانتر بود.
لكونه صوتا غير قار
توضیح: چون صوت غیر قار است.
و لا تحتاج في أدائه إلى مئونة زائدة لضرورة التنفس (من غيره)
توضیح: تا آن لحظهای که این صوت در این فضا هست، شنیده میشود، بعد هم دیگر جایی، ظاهراً شنیده نمیشود. دیگر در ادا کردنش نیاز به سختی نیست. یک نفسی باید باشد، این تارهای صوتی و حنجره هم کار کند، دیگر کار دیگری نمیخواهد. پس در ادا کردن این معنا، به کارگیری این لفظ از غیر این لفظ آسانتر است. مثل اشاره، بخواهد کسی اشاره کند، میتواند با سرش، یا بدنش، یا حرکات صورت، مثل اندامهایی که در صورتند، یک معنایی را اشاره کند. ولی خب صوت خیلی راحتتر است.
الإشارة فضلا عن غيرها كإحداث أوضاع متفننة كل لمدلول (لاسم الكلام آثروا)
توضیح: حالا گاهی اوقات با اشاره میشود، گاهی اوقات نه با اشاره هم نمیشود، یک جسم دیگری باید حاضر کنی. گاهی اوقات هم اصلاً با حاضر کردن جسم، فایده معنا میسر نیست، وقتی از قبیل امور معنوی باشد، اصلاً نمیشود با حرکات بدن و اشارات بدنی یا اجسام، مثلاً این معنا را القا کرد. پس چون در ادا کردن این لفظ بر ادا کردن این معنا و حاضر کردنش، این لفظ سادهتر از غیرش حالا غیرش مثلاً اشاره، حالا چه رسد به غیر اشاره مثل چی است غیر اشاره که احداث اوضاع متفننه، این وضعیتهای متفننه مختلف کسی ایجاد کند که میخواهد یک معنایی را به ذهن مخاطب بیاورد، که هر کدام از این احداث اوضاع و هر وضعیتی یک مدلولی باشد، یک معنایی باشد. خب اینها سختاست . چون این طور است که در ادا کردن و حاضر کردن معنا، لفظ آسانتر است.
يعني اختاروا اللفظ أن يكون مسمى لاسم الكلام
توضیح: اینگونه مردم اختیار کردند که کلام بر آن صوت غیر قار اطلاق بشود.
(و لو فرضت غیره) ای غیر اللفظ (بدیله)
توضیح: و اگر غیر لفظ را بدل لفظ فرض کنیم.
حتی یکون به اعتبار الوضع حضور خصوصية من خصوصيات ذلك الغير
توضیح: که مثلاً به جای لفظ، صوتى، نقش و نگارى کتبی باشد، که به اعتبار وضع، حضور این غیر، حضور همين مثل نقش و نگارهاست.
منشأ لحضور خصوصیه من خصویات ذلک الوجود الثاني في الذهن
توضیح: منشأ باشد براى حضور آن وجود دوم در ذهن. باز هم همان مطلب هم بود، بار هم همین کار انتقال معنا رخ میداد.
(إذ ذاك) أي حينئذ (حاله) أي حال ذلك الغير (يكون حاله) أي حال اللفظ
توضیح: اگر چنین میشد، باز هم حال آن غیر که به جای لفظ آمده مثلاً یک چیزى به جاى لفظ صوتى اى را که قرار بگیرد که یک شکلهایى هم نداشت، نقش و نگاره آمده، شکل آمده، نمیدانم امروز چیزیها که توى موبایلها میریزند، یک شکلهایى میریزند، یک معنايى را مىخواهند برساند، هر چى اگر به جاى آن لفظ صوتى اینها را بگذارند که باز هم طرف منتقل بشود، حالش یا حال لفظ در افاده معنا فرقى نمیکند.
أو حال اللفظ يكون حال الغير في عدم الدلالة على معنى
توضیح: یا به نحو عکسش معنا کنید،اگر آگاه به وضع نباشى، اینجوریه. شمایک صوتی به زبانى بشنوید که هیچ آگاهى ندارید. الان ما اینطورى معنا کردیم، یعنى گفتیم آن غیر هم همین اثر را دارد. میتوانیم عکسش هم معنا کنیم؛ بگوییم اگر مثلاً شما اشکال مختلفى، حالات مختلفى ببینید، از آنها منتقل به معنا نشوید، خب اگر کسى آگاه به وضع نباشد در لغت، حال آن صوت غیر قارى در عدم افاده معنا مثل حال بقیه امور است. چطور شما مثلاً دیوار مىبینید، اشیاى مختلف مىبینید، چیزى به ذهنتان نمىآید؟ خب حالا یک صوت غیر قار ببینید، مىشنوید، صدا باد میشنوید معنایى به ذهن نمىآید.
فيكون ذلك الكيف المسموع حينئذ كالكيف المبصر أو المذوق أو غيرهما.
توضیح: پس این کیف مسموع که یک صوتى است، مثل صدا باد مىشود، مثل دیدنها مىشود. پس این که مسموع که یک صوتى است، مثل دیدنها مىشود، که چرا همان معناى خودش را فقط در یک گزارش حسى فقط براى شما دارد، اما آن بعدش که دلالتش مىکنى به عنوان یک معناى دیگر، بگوییم معناى او این است، چنین چیز دیگر ندارد.
الآن إذا علمت ذلك علمت أن الموجودات لا تفقد ما هو المعتبر في الكلام إلا ما لا مدخلية له على سبيل الاتفاق ككونه صوتا و
توضیح: این معنی را که دانستی، متوجه مىشوید که نحوهای مختلف وجود، فاقد آن شرط کلام نیست. در کلام چه معتبر است؟ معتبر این است که از یک دالى شما به یک مدلولى برسید. شرط اینکه به وضعی باشد، این موجودات هم همین کار را مىکنند. پس فاقد آن چیزى که شرط کلام است، نیست، مگر بله، آن چیزهایى که مدخلیت در اصل معنا ندارد. مثلاً صوت بودن، غیر قار بودن دلالت در اصل آن معنا انتقال به اصطلاح معنایى که ما بین گوینده و شنونده مىخواهیم دلالت ندارد. شاید از راه دیگر هم همین کار میکند. پس صوت بودن شرط نیست. اینها امور اتفاقیهاند. پس فاقد آن شرط کلام نیست، مگر فاقد چیزهایى که شرط در کلام نیست.
لا يزداد على اللفظ إلا ما هو مؤكد لكونه كلاما معربا عن المعنى[4]
توضیح: نه تنها کم ندارد، بلکه بیشتر هم دارد، اضافه ندارد بر لفظ مگر چیزى که مؤكد است، این نفی اول با اون الا یعنی اضافه دارد و اشتباه متوجه نشوید و تاکیدش بشتر استچون معرب از معناى الهى است، معرب از علم الهى است.
(فالكل) أي كل الوجودات (بالذات له دلالة) على مدلولات إلهية
توضیح: بنابراین تمام مراتب موجودات ذاتاً دلالت مىکند بر مدلولات الهى، بر نقشه علمى که عندالله است و اراده خدا به او تعلق گرفته که اینگونه اظهار کند.
(و حاکية جماله و جلاله)
توضیح: و همه آنها قدرت او هستند، آیه کمال او هستند. بنابراین حاکى جلال و جمال الهىاند در هر مرتبه که باشند.
كما قیل: جمالك في كل الحقائق سائر و ليس له إلا جلالك ساتر
توضیح: جمال تو در تمام حقایق موجود سریان دارد، پردهاى این که این زیبایی دیده نمیشود نمىشود او جلال توست یعنى از فرط عظمت و نامحدود بودن، چون نامحدود شده، دیده نمىشود.
(و کل جزئی من الاسماء)
توضیح: مقصود از اسماء جزئى چیست؟
المراد بها الموجودات
توضیح: یعنى موجودات خارجى. چرا به اینها گفتیم اسماء؟
إذ کل منها علامة و آية و سمة و حكاية من صفة من صفاته[5]
توضیح: چون این ها نشانه هایی از خداوند هستند
كما قال: ﴿سنریهم آیاتنا في الآفاق و في أنفسهم حتی یتبین لهم أنه الحق﴾[6]
توضیح: هم خارج از وجود انسان، هم داخل وجود انسان، آیات الهى است.
این اسماء جزئى به وضع الهى وضع شده است. یعنى به حسب نظام تکوین، یک تعمیم در مراتب وضع میدهیم، که شامل وضع و تکوین و تشریع هر دو بشود. یعنى هم به حسب قرارداد عرفی لفظی را بر چیزی وضع کردیم ولی خیلی ضعیف است و وضع تکوینى آن است که به علت برمىگردد، که معلوم حاکی از کمال علتش باشد. پس یک تعمیم این طوری میدهیم میگوییم وضع الهی. معناى وضع الهى مقصود قرارداد به معناى عرفى نیست. هر چیزى که نشانه چیزى باشد چه به قرارداد ما، چه به حسب نظام علت و معلول به این «وضع» مىگوییم.
(وضع وضعا إلهيا لمعنى ما) نافية (صنع)
توضیح: هر اسم جزئى وضع شده است به وضع الهى تکوینى براى یک حقیقتى که مصنوعی نیست، قراردادى نیست.
بخلاف المعانی الذهنیة للکلمات اللفظیة
توضیح: به خلاف معانى ذهنى و کلمات لفظى. معانى ذهنى و صور ذهنى اگر مدلول کلمات لفظى صوتی هستند، این صنعه است، یعنى مصنوعیه، یعنى قراردادى است.
(اذ عرض الدلالة العرضية) أي لما عرض الدلالة العرضية التي هي باعتبار وضع موجود عرضي بسكون الراء لآخر مثله في السلسلة العرضية الزمانية
توضیح: دلالتهاى عرضى آن که ذاتى نیست. حالا به چه اعتبار وضع شده؟ یک موجودى که در عرض موجود دیگر است، این دو با هم دال و مدلول قرار داده شدند. کلمه صوتى در عرض آن معناست. وقتى در عرض یعنى نسبت به هم علت و معلول نیستند، ولی ما قرارداد کردیم این صوت دال بر او باشد. پس در عرض او. برخلاف آن جایى که در سلسله طولی است. این دلالت عرضى به اعتبار وضع و قرارداد، یک موجود عرضى براى آن مثلش یعنى به موجود عرضى دیگرى که مثل خودشه در سلسله زمانى عرضى است.
و ما بالعرض تزول
توضیح: این دلالتهاى عرضى قابل زوال است.
فتلك الدلالة (تزول لا) الدلالة الوضعية الإلهية (الذاتية الطولية) لأن ما بالذات لا يختلف و لا يتخلف.
توضیح: اما آن دلالت تکوینى وضعى الهى ذاتى طولى که به نظام تکوین و علت و معلول برمىگردد، آن زائل شدنى نیست. چون چیزى که ذاتى باشد، نه مختلف مىشود که عوض بشه یک جایى ذاتى تغییر کنه و نه تخلف پیدا مىکند که یک موقعى باشد یا موقعى نباشد. این طور نیست که معلول گاهى داللت بر کمال علت بکند، گاهى هم دلالت نکند. تخلف ندارد.