1405/07/07
بسم الله الرحمن الرحیم
غرر في حياته و بعض ما يتبعها ، غرر في تكلمه تعالى/الفريدة الثانية في أحكام صفاته علت آياته /المقصد الثالث فی الالهیات بالمعنی الاخص
موضوع: المقصد الثالث فی الالهیات بالمعنی الاخص/الفريدة الثانية في أحكام صفاته علت آياته /غرر في حياته و بعض ما يتبعها ، غرر في تكلمه تعالى
این متن توسط هوش مصنوعی پیاده سازی و سپس توسط انسان برای مستند سازی تطبیق با فایل صوتی استاد باز بینی و تایید شده است.
الف) نسبت وجود رابط با وجود مستقل و مسئله شر
وجود رابط، عین وابستگی به وجود مستقل است و قائم به اوست، و در حیطه وجود مستقل قرار دارد، پس هر شأن و کمالی که به این وجود رابط نسبت داده شود، در واقع شئونات و کمالات همان وجود مستقل است، حتی در خودیِ خودش نیز وابسته به مستقل است، بنابراین هر چه از کمال حق تعالی که به نحو مظهریت و وابستگی در وجود رابط هم ظهور یافته است، از جمله این کمالات، اختیار است، خداوند مختار است و مظاهر او نیز از همین اختیار بهرهمندند، ولی اختیار آنها تجلی اختیار خداوند است، همانگونه که وجودشان تجلی وجود خداوند است.
این وجود رابط که ظهور کمال و وجود الهی است، لوازمی دارد، یعنی این ظهورات همینگونه مترتب است، ما به حسب آن لسانی که ناظر به کثرت است، به بعضی از این لوازم سعادت میگوییم و به بعضی دیگر شقاوت، این لازمه این نظام وجود است، حالا اگر سؤال این باشد که آیا این شخص به اختیار خودش این کار را کرده است، پاسخ مثبت است، چون او قطعاً اختیار دارد و به اختیار خودش نیز این اثر از او سر زده است.
اگر سؤال شود که خب حالا این مثلاً گناه و شر وبدی، آیا پس خداوند بدی داشته که اینجا بدی ظهور کرده است، این الان یک تجلی بدی است، پاسخ این است که شر، فقدان ظهور یا فقدان وجود است، به تعبیر دیگر، شر امری عدمی است، پس اگر جایی، موضعی، در این مرتبهای ما به حسب تعبیر عرفی شقاوت یا بدی و شر میگوییم، در واقع معنایش این است که خیر ظاهر نشده است، خیر متجلی نبوده است، پس خداوند شر نیافرید، شر ایجاد نکرد، به صورت شر متجلی نشد، بلکه در این وجود رابط، در این مظهر، کمال الهی ظاهر نشده است، به دلیل سوء قابلیت خودش است.
پس اختیار هست برای این مظهر، او به اختیار کار میکند، اما اختیاری که ظهور اختیار خداوند است، پس واقعاً بدون شائبه مجاز هم صدق میکند که این شخص مختار است، و هم صدق میکند که چیزی بدون اختیار الهی نیست، تا دچار آن شرک نشویم.
شاگرد: در هر کار خوبی که انجام میدهیم، پس همه به اراده خداوند است.
استاد: خب توقع داشتی که مثلاً در ملک خداوند چیزی غیر از چیزی که او میخواهد رخ بدهد، تو در ذهن خودت همچین توقعی نداری، یک بز تصور کنی، بعد او بز بگه نه من بز نمیخوام بشم، میخوام شیر باشم، شما میتوانید از همه چیز تصور کنید که مثلاً یک گربه بگه بچه گربه تصور کردی، من میخواستم شیر تصور، من میخوام شیر باشم، من صاحبم، در ذهن خودت چیزی غیر از اراده شما جاری نیست، آن وقت در نظام عالم قراره چیزی غیر از اراده خدا جاری باشه، چه خدایی که قراره غیر از اراده خودش چیز دیگری بشود، هرکی راضی نیست به خدا، پیدا کنه، یعنی خدا، خب مگه غیر قرار باشه، دیگه همش همینه، هیچی از بنده نیست، هرچی هست از خداست، همه عبدند ، انتم الفقرا الی الله، همون ذاتش هم عین فقره، غیر از اینم نباید باشد.
ب) حیات الهی و تبیین آن
و اما بحث حیات، یکی دیگه از صفات الهی و بحث سمع و بصر که ایشون اینجا بعد از مسئله قدرت این را مطرح کردند، ما در تعریف حیات سختی و مشکل داریم، نمیتونیم به طور دقیق اون را تعریف کنیم، لذا به لوازم تعریفش کردن، میگویند حیات کمالیست که لازمهاش علم و درک است، علم و قدرت است، درک و فعل، موجود حی، موجودیست که دراک و فعاله، کثیر الدرک، کثیر الفعل، یعنی میآیم به درک که علم است و به فعلی که حاکی قدرت است.
تعریفش میکنیم، ما وقتی اثبات کردیم و تبیین کردیم وجود علم و قدرت را برای خداوند، حیات هم همون کثرت فعل و درک است، معناش که حیات هم اثبات شده، بنابراین همون تبیینی که در مورد علم و قدرت شد، تبیین حیات کرده است، پس همونطور که واجبالوجود عالم بذاته و قادر بذاته، پس حی بذات است.
ج) سمع و بصر الهی
و اما سمع و بصر، اون چیزی که بر اساس فلسفه فعلاً معنا میشود اینه، حالا در عرفان یه توضیحی داره، یه نحوه دیگری با دقت بیشتری معنا میکنند اون را، بعداً میخوانیم، اما در فلسفه و در کلام میگویند سمع و بصر عبارت است از علم به مبصرات و علم به مسموعات، چون همه امور مشهود خداوند است، پس معناش اینه که مبصر است و خداوند باصر است، همین علم حضوری که اشیا در حضور او هستند، پس بصر الهیست علمی هم که به مسموعات تعلق گرفت، سمع است.
یه نکته هم در پایان ایشون میگوید، بر اساس نظر رایج بین فلاسفه و متکلمین میگویند سمع و بصر فرع علمه، یه نحوه علم خاصه، یعنی میگیم علم به مسموعات و علم به مبصرات، اینجوری معنا میکنه سمع و بصر، شیخ اشراق با مقدماتی که در مورد ابصار داره، جوری معنا میکند که علم میشه زیرمجموعه بصر، همه در بحثهایی میگویند بصر را باید به علم برگردوند.
شیخ اشراق میگوید علم را باید به بصر برگردوند، با این توضیح اجمالاً، حالا تفسیرش را در حکمت اشراق باید خواند، که حضور اشیا نزد خداوند عبارت است از اون اضافه اشراقی و ظهور اشیا برای حق تعالی، فرقی نمیکند که از قبیل مجردات باشه یا مادیات، همه چیز برای حق تعالی حاضر است، این حضور برای حق عبارت از همون بصر الهیه، پس اگر هر چیزی برای خداوند حاضر است، یعنی مشهود است.
اگر هر چیزی مشهود خداوند است، پس علم او به اشیا یعنی شهودش نسبت به اشیا، بر این اساس ایشون میگوید که علم را باید ارجاع داد به بصر، خود این سخن دوباره یک مقدمهای داره که دیگه در حکمت اشراق میخوانید در باب ابصار، اصلاً دیدن چگونه رخ میدهد، حالا چه مربوط به خدا باشه چه مربوط به ما باشه، یک حرفیه، یک نظریه، بعد در مورد ابصار انسانی چند تا نظریه وجود داشته از گذشته، ریاضیون یک سخنی داشتن، طبیعیون یک سخنی داشتن، شیخ اشراق یک سخنی داره، باز در مورد ابصار ملاصدرا یه نحوه دیگری بر اساس اون حرفی که خود شیخ اشراق در مورد حقیقت ابصار میزنه، جوری معنا میکنه ابصار را که هم در انسان هم در خدا یک معنا میشود، بر اون اساس، اون وقت میآید علم را ارجاع میده به بصر، که حالا در جای خودش باید خواند.
د) کلام الهی و مراتب آن
و اما سخن بعدی در مورد کلامه، بله، شهود خدا را چجوریم.
شاگرد: این بصر وسمع از کجا اطلاق شده است.
استاد: صفت سمع و بصر به لحاظ شرعی وارد شده، در سخن خود فلاسفه از گذشته این نبوده که مثلاً سمع و بصر همون علم حضوری و شهود و اینهاست، چون به حسب اطلاقات شرعی تعبیر شده به سمیع و بصیر نسبت به خداوند، بعد از این جهت، خب دو صفت مهم هم بوده، مکرر در کتاب و سنت آمده، اینا اومدن در کلام و بحث کردند، تفسیر کردند که خب وقتی میگیم خدا سمیع و بصیر است، ما از سمیع و بصیر همین تموج امواج و از طریق مثلاً پرده گوش و امثال اینها، یا در بصر از طریق نور، حالا نور از چشم خارج بشه یا از شیء خارجی به چشم برسه، هرچی میخواد باشه، ما این را میفهمیم، بعد اندامها و ابزارها دخالت داره، یه وقت یک کسی قائل تجسیم است و خداوند را جسم میپندارد.
او همونطور که در مورد انسان اینطور نیست، در مورد خدا همینطور توهم میکنه، اما وقتی که ما جسمانیت را از حق تا حالا سلب میکنیم، اندام و جارحه را از حق حالا سرد میکنیم، پس سمع و بصرش را چطور باید تفسیر کنیم، اینا بحثهایی بود که متکلمین داشتن، بعد گفتن خب پس باید بگیم این سمع و بصر، علم به مسموعات و علم به مبصرات است، ولی بدون ابزار، بدون اندام، بدون این چشم و گوش، در خدا اینطوریه، پس یک نحو علم است، هرچه که ما میشوندویم از طریق اندام و جارحه میشوندویم، ولی خداوند بدون اینها میشوندود، آنچه را که ما میبینیم از طریق اندام است، خدا بدون او میبیند، اینطوری وارد این بحثها شد و به علم ارجاع داده شد.
یکی دیگه از صفاتی که در کتاب و سنت وارد شده و خداوند توصیف او شده، کلام و قول است، خداوند قائل و متکلم است، پس قاعدتاً ما باید این را به عنوان یکی از کمالات الهی بشناسیم و به دقت بفهمیم که مقصود از این کلام یا قول چه هست، یک تحلیلی ایشون در مورد کلام بشری ابتدا به دست میده، بعد بر همون اساس و تعمیم دادن در معنای کلام، اون را به حق و در مورد او سرایت میدهد و معنا میکند.
ما در عرف خودمون به چه چیزی میگیم کلام، اصواتی هست با ترکیب هیئت خاص که در نزد ما، اگر عالم به یک لغت باشیم، این صوت وضع شده است برای یک معنایی، غرض ما از این اصوات و کلمات صوتی، یا کلمات نوشتاری که اونم وضعیه، نقوشی، اشکال خاصی قرارداد شده در زبانهای مختلف که دال بر کلماتی باشد، همه اینها یک غرض داره و غرض این است که اون معنایی که ما در ذهن داریم، صورتی که در ذهن داریم، به واسطه این الفاظ صوتی یا نوشتاری منتقل بشود به ذهن مخاطب، پس مردم برای اینکه معنایی را به ذهن مخاطب القا کنند، آمدن الفاظ استفاده کردند، چرا کار دیگری نمیکنند، به جای این الفاظ، برای اینکه راحتترین کار استفاده از لفظه، میتونستن اگر یک معنایی را بخوان به ذهن مخاطب بیارن، مثلاً اشیایی را حاضر کنند.
فرض کنید یه کسی میخواد آب را در ذهن مخاطب بیاره، آتش را به ذهنش القا کنه، میتونه اون مایع را حاضر کنه، به طرف نشون بده، حرف هم نزنه، فرض کنیم اصلاً قادر به تکلم نباشه، وقتی آب را برای او حاضر کرد و این مخاطب آب را دید، ذهنش منتقل میشه به مقصود گوینده، مقصود این شخص، گاهی وقتا ممکنه امور دیگری را بخواد، خب میتونه بره علائمی، حرکات دست، حرکات صورت، امثال اینها، با اینا میتونه معنا را القا کنه، میخواد مثلاً میگم فرض کنید سلام کنند، خب هم میتونه به لفظ بگه، هم میتونه دستش را بیاره بالا، یک دستی تکان بده، خوب میفهمد به چه معناست.
پس ما برای القا معنا به ذهن مخاطب راههای مختلفی داریم، با حرکات دست، با حاضر کردن اشیایی، ولی بین اینها، اونچه که ما بیایم از طریق صوت این کار را بکنیم، خیلی راحتتره، شما همیشه نمیتونید آب را حاضر کنید برای القا معنای آب به ذهن کسی، بعضی معانی که میخوایم القا کنیم اصلاً صورت محسوس نداره تا ما بتونیم با حاضر کردن اشیای مادی چیزی را القا کنیم، میخوایم بگیم من یه چیزی دوست دارم، خب اون شیء را آوردیم جلو، حالا دوستی را چجوری بیاریم، یا میخوای بگی نفرت دارم، نفرت را چطوری بیاریم.
روی این امور و مناسبتهای دیگر، انسانها از همون ابتدا عادت و انس گرفتهاند که برای القا معانی مورد نظر، بیان از اصوات استفاده کنند، اونم نه هر صوتی، یک فریادی بزند که صداهای موزون از خودش خارج کنه، کسی نمیفهمه چی داره میگوید، باید الفاظ خاصی هم باشه، اصوات خاصی باشه با ترکیب از حروف، حالا باز خود به هر چیزی که در بحث لغت و لفظ هست، همین در یه مواردی کم میآید ، صوت را فقط کسی که حاضر باشه یا به طریقی بشه به او رساند میفهمه، پس باز آمدن مکمل براش گذاشتن، به صورت نوشتاری هم اینها باشه، در تمام این موارد غرض این بوده است که معنایی به ذهن مخاطب القا بشه، همون که مقصود و مطلوب گوینده هست، در مخاطب هم باشد.
فرض کنیم ما بتوانیم در ذهن مخاطب تصرف بکنیم، همین معنایی که در ذهن خودمون هست، بدون وساطت الفاظ یا اصوات و نوشتار، مستقیماً به ذهن مخاطب القا بشود، اگر به فرض چنین قدرتی میداشتیم، آیا در القا معنا و اون غرض نهایی که ما از اصوات داشتیم تفاوتی حاصل میشود، قطعاً نه، تفاوتی حاصل نمیشه، همونطور که اصوات و صورتهای نوشتاری حکایت میکند از یک معنایی در ذهن گوینده، امور دیگری هم هست که باز همین کار را میکند.
اگر کسی یک نقاشی بکشد، آیا اون نقاشی حکایت از ذهن نقاش میکند یا نمیکند، خب معلومه که اونم حکایت میکنه، پس در این الفاظ و امثال اونها یک حقیقتی نهفته است و او اینه که این لفظ صوتی یا نوشتاری حکایتگر و نشاندهنده یک چیزی در ذهن و ضمیر گوینده است، او وقتی که مثلاً صوت خاصی را اظهار میکنه، میگوید آب، میگوید آتش، معناش اینه که او در ذهنش چنین چیزی داشت، حالا همون ذهن و ضمیر خودش را اینجوری ظاهر و آشکار کرد.
گوینده اینجوری علمش را و ذهن و ضمیرش را آشکار کرد، شنونده هم با شنیدن این لفظ، به شرطی که آگاه به وضع لغوی باشد، متوجه اون ذهن و ضمیر گوینده میشه، اما لفظ خودش به خودی خود موضوعیت نداشت، از راههای دیگر هم میشود این ذهن و ضمیر را آشکار کرد، مثل احداث اوضاع با حرکت دست و صورت و وجنات صورتش، معنایی را القا کنه، با حاضر کردن یه شیئی، معنایی را القا کنه، یا اصلاً خود معنا را مستقیماً در ذهن مخاطب القا کنه، در هر صورت نتیجهاش یکیه، یعنی نتیجه اینه که اون مخاطب ذهن و ضمیر گوینده را متوجه شد.
و اینها همه نشانگر و ظاهرکننده ضمیر و علم اون گویندهاند، اما اینکه لفظ صوتی باشد، نوشتاری باشد، احداث اوضاع گوناگونی باشد، اظهار و احضار اشیای مختلف باشد، اینا هیچکدوم مدخلیتی در اون عرض کنم که، القا معنا نداره، اگر راه دیگری بیابیم، راه دیگری وجود داشته باشه برای اینکه از راه دیگر هم ذهن و ضمیر و علم گوینده ظاهر بشود، به اونجا هم باید کلام بگیم.
همونطور که در اینجا هم کلام گفتیم، کلام ممکنه اصلاً کلام از قبیل وجود خارجی خود اشیا باشه، یا صفات و حالات و اعراض اونها باشه، یک مادری فرزندش را میبیند، از وجنات صورتش، از تاب چشمش میفهمه کی الان وقت خوابشه، یا میفهمه کی غذا میخواد.
اون کودک که حرفی نگفته است، ولی همین ظاهرش را نشان میده که الان تشنه است، غذا میخواد، باید لباسش عوض بشود، یک باغبانی درختش را میبیند، اگه ماهر باشه، همین را دید میفهمه که الان این آب میخواد یا نه، چه کمبود غذایی داره، پس این صفت، این حالت در این شیء خارجی، در واقع معنایی را به ذهن مخاطب آورده است، سخن گفته است، و این هم کلام است.
اگر به وجود خارجی اشیا بنگریم، هر موجودی حاکی از علم و قدرت و اراده و سایر کمالات الهیست، حاکی از این است که یک نقشه علمی و صورت علمی در علم الهی است و این شیء بر اساس اون نقشه علمی ساخته و آفریده شده است، پس اگر ما الان به تمام اشیا، به همه موجودات بگیم هر کدام از این موجودات کلمهای از کلمات خداوند هستند، حرف درستیه، کلمه اون بود که حاکی از ذهن و ضمیر و علم گوینده باشه، دیگه، خب این موجود نه با لفظ و صوت و عرض، نه با حالت، بلکه به تمام وجودش دارد کمال الهی را و اون علم الهی را نشان میدهد.
پس صدق معنای کلمه و کلام بر اینها اولی و اشد است از صدق کلام بر یک کلام لفظی، در کلام لفظی احتمال خطا هست، احتمال کذب هست، ممکنه کسی به لفظ چیزی بگوید ولی این معنا را واقعاً مد نظر نداشته باشه، یا اصلاً نمیفهمه که این معناش چیه، به شما یک صوتی را که در زبان چینیه بیان بگن تو همین را بگو، به صوتش را میتونید بگید، یعنی زبانی هم که بشنود اون متوجه معنایی میشه، ولی شما خودتون نمیدونید که معناش چیه اصلاً، یا شنونده بد میفهمد، یه معنای دیگر برداشت میکند، در حالی که مقصود گوینده چیز دیگری بوده است.
وقتی که با این واسطهها سر و کار پیدا شد، احتمال خطا هست، اما وقتی که نحوه وجود اشیا را در نظر بگیرید، آیا یک شیئی در وجودش و حکایتگریش از علم و کمال و قدرت الهی خطا میکند و خطا نشان میدهد، اصلاً امکان نداره، پس اگر کلام عبارت است از اظهار ما فی الضمیر، همه موجودات اظهار ضمیر الهی میکنند، اظهار کمال الهی میکنند، بنابراین تمام موجودات کلمات خداوند هستند، هر موجودی در هر مرتبهای که باشد، به هر نحوی که باشد، او بحث خودش نشانگر از خالق و حکایتگر از اون علت تام و کاملی است که بر اساس علم و قدرت و اراده و سایر کمالات این را آفریده است، از همه موجودات میشوند کلام الهی، حکایتگر از کمالات خداوند، اما مراتبش مختلف هست.
ه) اشاره به تطبیق ذوقی حروف و مراتب وجود
اینجا یکی دو نکته داره که دیگه نگفتم، اولاً بدون یه تعبیری زیاد گفته میشه، این را یاد بگیرید، موالید ثلاث، ما عناصر اولیهای داریم، حالا عناصر اولیه در قدیم میگفتن چهارتاست، آب و آتش و خاک و هوا، امروز اسم عنصر را به چند تا دیگه تو شیمی میگویند عناصری، الان اصلاً ما به این کاری نداریم که این عنصری که اونها در قدیم میگفتند یا این چیزی که الان میگویند یکیه، حالا مصداقش تغییر کرده یا نه، خود این عناصری که الان میگویند اکسیژن، هیدروژن، آهن، اینا خودش باز جسم مرکب است و اجزای دیگری داره، الان برای ما مهم نیست، بالاخره این جسم با ترکیبش چند چیز به وجود میآید ، یا اجسام معدنی به وجود میان که ما بهشون میگیم جمادات، یا از این مرتبه هم میره بالاتر، اجسام نباتی به وجود میآید ، نباتات، یا از این بالاتر میره کاملتر میشه، میشه حیوانات، به معدن و نبات و حیوان میگویند موالید ثلاث، این مولود و این سه تا فرزند، ولیده چی هستند، ولیده ترکیب اون سه عناصراند، اگه ترکیب عناصر نباشه، حالا عنصر هرچی میخواد باشه، اگه ترکیب اونها نبود، ما به جمادات و گیاه و حیوان نمیرسیدیم.
این یک نکته که داشته باشید، به این عناصر اصطلاحاً اگه بخواید اشاره بکنید، گاهی تعبیر میشود به ارکان اربعه چون یعنی چهار تا رکن بوده، چهار تا عنصر اساسی و اصلیه که با ترکیبش مثلاً این موالید ثلاث به وجود میآید ، عقول را هم که مستحضرید، عقول حالا درجات و مراتب داره، افلاک هم همینطور، افلاک نهگانه، اینا را که گفتیم برای اینکه بعداً ایشون اومده یک ذوقی، ربطی به فلسفه نداره، ذوقیات خودشه دیگه، یه چیزی تطبیق کرده، اینجا مراتب وجود منبسط و تنزلت وجود منبسط را با این حروف لغت عربی و با این امور تکوینی همه را با هم خلاصه، با منازل قمر مقایسه کرده است.
نظم
إن بيان كون صرف النور حي بعد بيان العلم و القدرة طي[1]
إذ علمه الأشياء من أن تحضرا فعلمه يكون سمعا بصرا
متن کتاب
غرر فی حیاته و بعض ما یتبعها (ان بیان کون صرف النور) و محض الوجود (حی بعد بیان العلم و القدرة) له (طی)[2]
توضیح: تبیین اینکه صرفالوجود حق تعالی نور صرف است، تبیین این معنا که این نور صرف حی است، این مطلب بیانش طی شده، ثابت شده، بعد از چی، بعد از اینکه شما علم قدرت را شناختید، بعد از تبیین علم قدرت، به ضرورت حیات تبیین شده، چون حیات یعنی کثرت درک فعل داشته باشیم.
فان الحی هو الدراک الفعال،[3]
توضیح: این تمام، نسبت به بصر و سمع بود.
(اذ) توقيتي (علمه (بالمعنى المصدري (الاشیاء) مفعوله (من أن تحضرا) له تعالى
توضیح: وقتی، علم خداوند به اشیا، اینجوری باید معنا کنیم، وقتی که علم خداوند به اشیا عبارت است از اینکه اشیا برای او حاضرند.
کما سبق ان علمه تعالی بالاشیاء حضوری و بالاضافة الاشراقیة[4]
توضیح: در بحث علمی گفتیم، وقتی علم عبارت از حضور اشیا شد.
(فعلمه) المتعلق بالمسموعات (یکون سمعاً) و علمه المتعلق بالمبصرات یکون (بصراً)
توضیح: پس حضور مسموع نزد او و حضور مبصر نزد او یعنی علم به همینها، یعنی سمع و بصر، ما بر این اساس آمدیم بصر را ارجاع دادیم به علم و گفتیم زیرمجموعه علم است، اما شیخ اشراق عکسش را میگوید.
بل قال شیخ الاشراق قدس سره علمه تعالی یرجع الی بصره
توضیح: علم به بصر برمیگرده، یعنی به اضافه اشراقی برمیگردد.
لا ان بصره یرجع الی علمه
توضیح: این قسمت اول هم از غرر بعدی بخونیم، بقیهاش برای بعد باشد.
غرر فی تکلمه تعالی و ان الوجودات کلماته[5]
توضیح: بحث ما اونچه که به لحاظ فلسفی است اینه که وجودات هر مرتبه که باشه کلام الهی است.
لانها معربة عما فی الضمیر
توضیح: چون ظاهرکننده ضمیر است.
اعنی المکنون الغیبی
توضیح: یعنی وجودات از مکنون غیبی و علم الهی دارن خبر میدهند، حالا یک تشبیهی که این مراتب وجودات تکوینی و کلمات الهی با این کلمات بشری یک انطباقی هم دارد.
و کما ان الکلمات اللفظیة تحصل من تقطع النفس الانسانی فی المقاطع الثمانیة و العشرین[6]
توضیح: این کلمات لفظی که ما در زبان عربی داریم، اینا بر اساس بیست و هشت حرفه، بیست و هشت تا حرفه، هر حرفی یک مقطعی داره دیگه، در گلو، حنجره، این نفسی که خودش به خودی خود که صوت نیست، این نفس به این مقاطع بیست و هشتگانه که میخورد، بیست و هشت تا حرفه، باز ترکیب اونها میشه این کلمات، حالا این بیست و هشت تا حرفی که در عربیه، با بیست و هشت حرفی که مناظر قمر هم هست، توی ماه یکیه، اونم باز با یه چیز دیگری که میشمرد یکی است.
مقاطع وجود منبسط، کلمات لفظی حاصل میشه از تقاطع و برخورد نفس انسان در مقاطع بیست و هشتگانه در حنجره و گلو و دهان، که این به عدد منازل قمر است، خب حالا اگه ما یه سیارهای بودیم که قمرش مثلاً دویست و هشتاد تا منزل میداشت، باید چیکار میکردیم، نه، این حرفه، کلمات که اینا نیستن، مربوط به حروفه، یا اگر مثلاً کسی زبان چینی میبود، میخواست مثل شون هم این ذوقه را به خرج بده، به زبان چینی هزار تا الفبای چجوریه، خب چجوری باید بشمرد.
کذلک کلمات وجودیة تحصل من تقاطع النفس الرحمانی فی المراتب الثمانیة و العشرین
توضیح: که وجود منبسط باشه، در مراتب بیست و هشتگانه، یعنی که نفس رحمانی یا وجود منبسط مثل نفس خداوند است، به این مراتب قوابل برخورد کرده، بیست و هشت مرتبه شده، حالا اون مراتب عبارت از عقل، نفس، افلاک نهگانه، ارکان اربعین، اون چهار تا عنصر اولیه، موالید ثلاث، عالم مثال، مقولات تست عرضیه، خلاصه جور کرده که بیست و هشت درست بشه، که با او بیست و هشت او تطبیقش کنه، میگم یعنی حالا اگه میخواست مثلاً ایشون چینیزبان بود، نمیدونم چجوری باید جور میکرد از این هزار تا، اینا دیگه ربطی به فلسفه نداره، این هیچ مطلب ذوقی صرف است.