1405/07/14
بسم الله الرحمن الرحیم
اشکال بر استدلالمحقق عراقی – ثمره اول/ امر ششم – ثمره بحث/عام و خاص
موضوع: عام و خاص / امر ششم – ثمره بحث/ اشکال بر استدلال محقق عراقی – ثمره اول
مرحوم محقق عراقی خود در استدلال برای شمول خطابات برای غائبین از مجلس خطاب و معدومین، به عموم منادی ـ مثل: ﴿المؤمنون﴾ ـ تمسّک کرده و فرموده است: هرچند خطاب حقیقی عقلاً فقط شامل حاضرین در مجلس خطاب می‌شود، اما اين مطلب منافاتی با اين امر ندارد که مقتضای عموم عنوان مأخوذ در منادی، شمول حکم برای غیر مخاطبین نیز باشد، و احتمال مدخلیت قید حضور در مجلس خطاب در توجه تکلیف، با اخذ به اطلاق دلیل قابل دفع است.[1]
اما اشکال این استدلال این است که با پذیرش این مدعا که خطاب حقیقی به غیر حاضرین عقلاً ممکن نیست، این امر قرینه‌ای عقلی برای مدخلیت قید حضور در مجلس خطاب در توجه تکلیف خواهد بود و اخذ به اطلاق کلام برای نفی خصوصیت حضور در مجلس خطاب با وجود چنین قرینه‌ای ممکن نیست.
ثمره بحث
برای بحث عموم خطابات برای غير مشافهين دو ثمره ذکر شده است.
ثمره اول: مرحوم ميرزای قمی در بيان اين ثمره می‌فرماید: چنانچه قائل به توجه خطابات شرعی به معدومین شویم، معدومین در فهم خطاب باید به اصطلاحات رایج در زمان خود تکیه کنند و لازم و بلکه جایز نیست که فحص از اصطلاح زمان خطاب نمایند. اما چنانچه قائل به اختصاص خطاب به حاضرین در زمان خطاب شویم، بر متأخرین لازم است که سعی و تلاش در تحصیل نحوه فهم مخاطبین به خطاب از خطابات شرعیه بنمايند.[2]
اما مرحوم صاحب فصول اشکالی به مدعای مرحوم ميرزای قمی وارد کرده‌اند که جلسه آينده به بررسی آن خواهيم پرداخت ان شاء الله.
