اشکال مرحوم آخوند برشمول عموم ادله وجوب وفای به نذر/ امر سوم /عام و خاص

موضوع: عام و خاص / امر سوم / اشکال مرحوم آخوند بر شمول عموم ادله وجوب وفای به نذر

جلسه قبل بيان مرحوم آخوند از ادعايی که در مورد شمول عموم ادله وجوب وفای به نذر بر افرادی که صحت آنها مشکوک است صورت پذيرفته است را مطرح کرديم.

مرحوم آخوند در ادامه با اشکال بر اين مدعا می‌فرمايد: مقتضای تحقیق آن است که چنین استدلالی نادرست است و عموماتی که متکفل احکام عناوین ثانوی‌اند ـ مانند اطاعت پدر یا وفای به نذر ـ در جایی که در موضوع آن عمومات، یکی از احکام مربوط به افعال به عناوین اولیه اخذ شده باشد و شبهه‌ای که از ناحیه تخصیص آن عمومات نیست به وجود آید، نمی‌توانند مورد تمسّک قرار گیرند، زیرا روشن است که اگر در رجحان یا حلیت چیزی تردید باشد، هیچ عاقلی به این عمومات برای اثبات رجحان یا حلیت آن تمسک نمی‌کند.

البته تمسک به عمومات عناوین ثانویه برای اثبات جواز، در جایی که حکمی در موضوع آنها اخذ نشده باشد، بی‌اشکال است. اما چنانچه فعل به عنوان اولیه خود حکمی داشته باشد که با حکم عنوان ثانوی متفاوت باشد، تزاحم میان دو مقتضی پدید می‌آید، اگر یکی اقوی باشد، همان مقدّم می‌شود، وگرنه هیچ‌یک اثر نخواهد داشت تا از ترجیح بلا مرجّح پرهیز شود، و در این حالت باید به حکمی دیگر ـ مانند اباحه در فرض تزاحم وجوب و حرمت ـ رجوع کرد.

اما صحت روزه در سفر و احرام قبل از میقات با نذر، ناشی از دلیل خاص است. این دلیل یا کشف می‌کند که آن دو در ذات خود راجح‌اند ولی به‌خاطر مانعی، امر استحبابی یا وجوبی به آنها نشده بود و نذر مانع را برمی‌دارد؛ یا این که خود نذر سبب رجحان آن دو می‌شود، هرچند پیش‌تر راجح نبودند.

توصلی بودن وجوب وفای به نذر نیز مانع از «عبادی بودن» متعلق نذر نیست، زیرا دلیل صحت، کاشف از عروض عنوانی راجح بر آن افعال است که ملازم با تعلق نذر به آنهاست. بلکه می‌توان قائل به تخصیص عموم دلیل اعتبار رجحان در متعلق نذر به واسطه اين ادله شد که در این صورت، رجحان طارئ ناشی از نذری که به انجام آن‌ها به نحو تقرب و عبادت تعلق گرفته است، برای عبادی بودن متعلق آنها کافی است، هرچند پیش از نذر، امکان اتیان عبادی آنها وجود نداشت، و همین مقدار برای صحت نذر کفایت می‌کند، چون شرط صحت، صرف تمکّن از وفاست، ولو این تمکّن به واسطه خود نذر پدید آمده باشد.[1]

اما به فرمایش ايشان اشکالاتی وارد است که جلسه آينده آنها را مطرح خواهيم کرد ان شاء الله.