موضوع: آیات الاحکام/آیه 32 و 33 سوره نور/نکاح

﴿وَ أَنْكِحُوا الْأَيٰامىٰ‌ مِنْكُمْ‌ وَ الصّٰالِحِينَ‌ مِنْ‌ عِبٰادِكُمْ‌ وَ إِمٰائِكُمْ‌ إِنْ‌ يَكُونُوا فُقَرٰاءَ‌ يُغْنِهِمُ‌ اللّٰهُ‌ مِنْ‌ فَضْلِهِ‌ وَ اللّٰهُ‌ وٰاسِعٌ‌ عَلِيمٌ‌ * وَ لْيَسْتَعْفِفِ‌ الَّذِينَ‌ لاٰ يَجِدُونَ‌ نِكٰاحاً حَتّٰى يُغْنِيَهُمُ‌ اللّٰهُ‌ مِنْ‌ فَضْلِهِ﴾[1]

بیان شد که ﴿أَنْكِحُوا﴾ فعل امر و امر به انکاح است و ﴿الْأَيٰامىٰ﴾ نیز جمع «أَیِّم» است؛ یعنی به ازدواج درآورید کسانی که را که همسر ندارند و به قرینه‌ی ادامه‌ی آیه که فرموده ﴿عِبٰادِكُمْ‌ وَ إِمٰائِكُمْ‌﴾ و بردگان را بیان کرده، منظور در اینجا مردان و زنان آزاد هستند.

مخاطبان این امر یا اولیاء ایامی هستند، یعنی پدران و مادران آن‌ها و یا عموم مسلمین هستند، یعنی ای مسلمانان دست به دست هم دهید و شرایطی را در جامعه فراهم کنید که افراد با یکدیگر ازدواج کنند.

همچنین صیغه‌ی امر ظهور در وجوب دارد، یعنی انکاح واجب است و باید نسبت به ازدواج درآوردن ایامی اقدام کرد. البته اگر قرینه‌ی دیگری بر خلاف این ظهور وجود نداشته باشد.

﴿وَ الصّٰالِحِينَ‌ مِنْ‌ عِبٰادِكُمْ‌ وَ إِمٰائِكُمْ‌﴾

مقصود از ﴿الصّٰالِحِينَ‌﴾ چه کسانی هستند؟ آیا منظور از آن، کسانی هستند که عمل صالح انجام می‌دهند و در مقابل افراد فاسق و گنهکار قرار دارد یا منظور از آن، صلاحیت برای ازدواج است، نه صلاحیت در عمل و رفتار؟ محتمل آن است که مراد بردگانی باشند که صلاحیت و شایستگی برای ازدواج دارند. اما به نظر می‌رسد که متبادر از آن، بردگان شایسته که اهل عمل صالح هستند، می‌باشد؛ چرا که تعبیر «صالح» در قرآن کریم برای صلاحیت به کار نرفته است. همچنین به دلیل آنکه انحراف اخلاقی در میان بردگان بیشتر بوده، قید ﴿الصّٰالِحِينَ‌﴾ برای آن‌ها ذکر شده و تأکید بیشتری بر صلاحیت اخلاقی و رفتاری آن‌ها صورت گرفته است.

مراد از «حَصور»

چنان‌که بیان شد، امر به انکاح ظهور در وجوب دارد و به ازدواج درآوردن واجب است و اگر وجوب را نپذیریم، حداقل دال بر رجحان دارد. اما این مطلب با تعبیر قرآن نسبت به برخی از پیامبران که «حَصور» نامیده شده‌ و با این تعبیر مدح شده‌اند، تناسب ندارد. قرآن کریم در وصف حضرت یحیی (علیه‌السلام) می‌فرماید: ﴿سَيِّداً وَ حَصُوراً وَ نَبِيًّا مِنَ الصَّالِحينَ﴾[2] . حصور یعنی کسی که از زنان خودداری می‌کند و نفس خود را از اینکه به سراغ زنان برود محصور می‌کند.

پاسخ آن است که تفسیر به حصور به کسی که میلی به زنان ندارد و خود را از ازدواج محصور کرده، ثابت نیست، بلکه برخی از مفسران گفته‌اند که حصور به معنای کسی است که از شهوات خودداری می‌کند؛ یعنی در زمانی که همسری اختیار نکرده، حصور است و به سراغ زنی نمی‌رود. همچنین حضرت یحیی (علیه‌السلام) به دلیل سفرهایی که برای تبلیغ رسالت انجام می‌داده، همسرداری برای ایشان مقدور نبوده و شرایط آن حضرت این‌گونه ایجاب می‌کرده که ازدواج نکند.

به نظر می‌رسد جمع بین آیات مذکور آن است که کسی که به واسطه‌ی ازدواج نکردن به سختی و مشقت می‌افتد، چنین کسی امر به نکاح برای او ظهور در وجوب دارد. اما اگر کسی می‌تواند نفس خود را کنترل کند و دامانش آلوده به حرام نشود، برای او وجوبی نیست.

در هر حال آیه‌ی دوم در مقام تشویق به عدم ازدواج نیست، بلکه شرایط خاص آن حضرت را بیان می‌کند که به خاطر تبلیغ امر دین، از امر مطلوب ازدواج خودداری کرده و چنین کاری شایسته‌ی مدح است.