حکم انتقال جنین آزمایشگاهی به رحم مصنوعی /تلقیح مصنوعی /فقه پزشکی

موضوع: فقه پزشکی/تلقیح مصنوعی /حکم انتقال جنین آزمایشگاهی به رحم مصنوعی

حکم صور تلقیح اسپرم و تخمک در خارج رحم و انتقال به رحم صناعی

اسپرم مرد و تخمک زن در خارج از رحم با هم ترکیب و تلقیح شوند و بعد نطفه منعقد شده برای ادامه مراحل رشد جنین به رحم مصنوعی در آزمایشگاه منتقل شود و دوران حمل و رشد جنین در رحم مصنوعی طی شود و همان جا متولد گردد.استفاده از رحم مصنوعی یکی از ایده‌های متخصصان و پژوهشگران در زمینه حل مشکل ناباروری می‌باشد که تحقیقات علمی روی آن صورت گرفته و در سال 2017 عملیات تولید رحم مصنوعی برای بره نارس با موفقیت همراه بود.[1]

پیش بینی دانشمندان این است که بتوانند در آینده‌ای نزدیک رحم مصنوعی با تمام خصوصیات و ویژگی‌های رحم طبیعی زن را برای رشد جنین انسانی فراهم کنند تا مشکل زنانی که قدرت نگهداری حمل را ندارند یا نمی‌خواهند از رحم اجاره‌ای و رحم جایگزین انسانی استفاده کنند بتوانند جنین خود را در رحم مصنوعی در آزمایشگاه متولد نمایند.

پرورش جنین در رحم مصنوعی هم صور و اشکال مختلفی دارد که به حکم تکلیفی برخی از آنها اشاره می‌کنیم:

صورت اول: اسپرم مرد با تخمک همسرش در خارج از رحم تلقیح شود و بعد برای رشد و تولد به رحم مصنوعی انتقال یابد با قطع نظر از ملازمات و مقدمات حرام دلیل بر حرمت این صورت وجود ندارد چون مستفاد از ادله حرمت این بود که مرد مسلمان نطفه‌اش را در رحم شخص دیگری غیر از همسرش قرار ندهد، که مراد رحم زن اجنبی بود ولی قرار دادن در رحم صناعی محذوری ندارد، لذا این صورت جایز است.[2]

صورت دوم: اسپرم و تخمک زن اجنبی که رابطه زوجیت ندارد در خارج از رحم با هم تلقیح شوند و بعد در رحم مصنوعی برای ادامه رشد جنین قرار داده شود. در این صورت چون بنابر اینکه ملاک مادری به صاحب تخمک بودن باشد، نطفه و سلول تلقیحی از غیر طریق علقه زوجیت منعقد شده است، لذا این صورت جایز نمی باشد. قبلا بیان شد که متفاهم عرفی از حرمت افراغ منی در رحم زن اجنبیه این است که منی مرد با تخمک زن اجنبی تلقیح نشده و فرزند از دو نفری که رابطه زوجیت ندارند متولد نشود. همچنان که می توان گفت تولد فرزند از تلقیح اسپرم و تخمک دو نفر اجنبی که رابطه زوجیت با هم ندارند از مستنکرات و مقبوحات نزد متشرعه است و ارتکاز متشرعه اباء از پذیرش آن دارد.

صورت سوم: اسپرم و تخمک هر دو از حیوان یا هر دو از گیاهان یا یکی از حیوان و دیگری از گیاه گرفته شود و با هم تلقیح شوند و در رحم صناعی جنین متولد شود که در تمام این فروض، عنوان محرمی صادق نیست و مقتضای جواز و حلیت است.

صورت چهارم: یکی از طرفین اسپرم و تخمک انسان باشد و طرف دیگر اسپرم یا تخمک حیوان یا گیاه باشد. اما اقسام آن:

قسم اول: اینکه اسپرم از انسان باشد و تخمک از حیوان یا گیاه اخذ شود و در خارج رحم تلقیح شده و به رحم صناعی منتقل گردد. دلیل بر حرمت این قسم وجود ندارد چون عناوین محرمه مثل افراغ منی در رحم اجنبی یا فعل منافی با حفظ فرج محقق نشده است، چون رحم آزمایشگاهی و مصنوعی است و اسپرم شخص در رحم شخص دیگری قرار نمی‌گیرد تا مشمول ادله حرمت شود و آنچه که حرام بر مرد مسلمان است افراغ منی در رحم انسان یا حیوان دیگری است که در این قسم چون رحم صناعی است عنوان محرمه محقق نشده است.

قسم دوم: اسپرم حیوانی یا گیاهی با تخمک زن تلقیح شود و در رحم صناعی متولد شود. در این فرض هم عنوان حرامی محقق نمی‌شود چون آنچه بر زن حرام است این است که رحم خود را منبت و موضع اسپرم شخص بیگانه قرار دهد که در این صورت چنین امری محقق نشده است.

نظرات فقها و مراجع معظم در رابطه با تلقیح در خارج رحم و پرورش و تولد در رحم صناعی

ـ مرحوم آیت اللّه خویی: یجوز أخذ نطفة رجل و وضعها في رحم صناعية وتربيتها لغرض التوليد حتى تصبح ولداً.[3] اخذ نطفه مرد و پرورش آن در رحم مصنوعی به غرض تولد فرزند جایز است.

ـ مرحوم آیت اللّه فاضل لنکرانی: اگر اسپرم شوهر و تخمک همسرش را در بیرون رحم به هم بیامیزند و تا آخر در دستگاه مصنوعی پرورش یابد، این عمل جایز است لکن باید از مقدمات حرام اجتناب نمود.[4]

ـ آیت اللّه وحید خراسانی: گرفتن نطفه مردی و گذاشتن آن در رحم مصنوعی و پرورش آن به منظور تولید فرزند جایز است مگر این که متوقف بر انجام کار حرامی باشد که ارتکاب آن کار حرام است.[5]

ـ آیت اللّه مکارم شیرازی: تلقیح اسپرم و تخمک زن و شوهر و رشد جنین در محیط آزمایشگاهی به شرطی که مستلزم مقدمات حرام نباشد اشکالی ندارد.[6]

ـ آیت اللّه سید صادق روحانی: گرفتن نطفه مرد و تلقیح آن درمحیط آزمایشگاهی و قرار دادن در رحم صناعی برای تولد فرزند اشکال ندارد.[7]

ـ مرحوم آیت اللّه تبریزی: چنانچه نطفه تا زمان تولد در رحم مصنوعی می‌ماند و مستلزم امر حرامی نباشد مانعی ندارد.[8]