ادامه حکم برخی صور فرضی /تلقیح مصنوعی /فقه پزشکی

موضوع: فقه پزشکی/تلقیح مصنوعی /ادامه حکم برخی صور فرضی

صورت چهارم: استفاده از اسپرم یا تخمک گیاهی

جایی است که اسپرم یا تخمک از نباتات و گیاهان اخذ شود و بعد در رحم انسان یا حیوان قرار داده شود که اگر در آینده با پیشرفت علم و تکنولوژی، تلقیح به این صورت محقق شود باید حکم تکلیفی آن از منظر فقه امامیه مشخص گردد. خود این صورت فروض مختلفی پیدا می‌کند:

فرض اول: اینکه اسپرم و تخمک از گیاهان گرفته شود و در رحم حیوانات قرار داده شود که این فرض چون هر دو طرف غیر انسان است و تلقیح بین گیاه و حیوان صورت می‌پذیرد هیچ کدام از عناوین و وجوه حرمت بر آن قابل انطباق نخواهد بود و با رجوع به اصول ترخیصیه مثل اصالة البرائة و اصالة الحلیة حکم به جواز آن می‌شود.[1]

فرض دوم: اینکه تخمک و یا ماده‌ای که کارایی تخمک زن را دارد را از گیاهان بردارند و در رحم زن قرار دهند و بعد در داخل رحم زن تلقیح با اسپرم مرد(همسر زن) پیدا کند. وجهی که برای حرمت این فرض گفته شده اینست که در این صورت حفظ فرج بر زن صادق نیست چون زن مسلمان باید رحم خود را از هر چیزی که از غیر ناحیه همسرش می‌رسد حفظ نماید.

ولی اشکال به آن اینست که زن مسلمان باید خود را از هر امری که بخواهد قائم مقام مرد و بدیل اسپرم مرد شود حفظ کند لذا داخل کردن منی غیر شوهر یا منی حیوان که می‌خواهد بدیل نقش شوهر شود حرام است ولی داخل کردن تخمک یا دارو همان طور که قبلاً هم گذشت منافات با حفظ فرج ندارد. لذا حکم در این فرض دوم هم به مقتضای اصول ترخیصیه جواز و حلیت است.[2]

فرض سوم: اسپرم یا آنچه که کارایی اسپرم را دارد از گیاهان اخذ می‌کنند و در رحم زن تزریق نموده و تلقیح صورت می‌پذیرد. در اینجا طبق بیانات قبلی چون زن مسلمان باید رحم خود را از هرچه بدیل اسپرم همسرش در مقام اعطاء اسپرم است حفظ نماید و رحم خود را فقط منبت و جایگاه اسپرم شوهر خود قرار دهد لذا داخل کردن اسپرم گیاهی در رحم زن حرام است و منافات با ادله لزوم حفظ فرج خواهد داشت. مگر این که گفته شود که حفظ از اسپرم غیر زوج شامل اسپرم مرد دیگر یا اسپرم حیوانی می‌شود و انصراف از اسپرم گیاهی دارد که به نظر ادعای انصراف بعی نمی باشد.[3]

فرض چهارم: تخمک از زن گرفته شود و در رحم حیوان قرار بگیرد و بعد با اسپرم حیوان دیگری در رحم حیوان، تلقیح صورت پذیرد.

دلیلی بر حرمت در این قسم نداریم چون هیج کدام از عناوین محرمه مثل افراغ منی در رحم زن اجنبی در این صورت صادق نیست، از جهت ادله لزوم حفظ فرج هم حرمت ثابت نمی‌شود چون این عمل مخالف با حفظ فرج نسبت به زن و مرد مسلمان نیست چون فعلی از مرد مسلمان در این صورت، صادر نشده است و زن مسلمان هم که رحم خود را از غیر شوهر حفظ نموده است، لذا با رجوع به اصول ترخیصیه در این صورت قائل به جواز و حلیت تلقیح می‌شویم.

در مقابل وجهی برای حرمت تلقیح در این صورت گفته شده است به این تقریب که زن مسلمان باید از هر فعلی که مرتبط به فرج است نسبت به غیر همسرش اجتناب کند و اخذ تخمک از او برای استیلاد مصداق فعل مرتبط با فرج است که در ارتباط با غیر همسرش است لذا به حکم آیه مبارکه لزوم حفظ فرج باید از آن اجتناب نماید.

ولی اشکال به این تقریب این است که مفاد آیه شریفه حفظ فرج اینست که زن مسلمان باید از استیلاد از غیر همسر اجتناب کند یعنی منی غیر شوهر خود را برای استیلاد قبول نکند و رحم خود را فقط منبت و جایگاه اختصاصی برای اسپرم شوهر خود و تشکیل فرزندان او قرار دهد و در این صورت امری که منافات با این مطلب باشد از زن صادر نشده است و او رحم خود را از ارتباط با غیر شوهر حفظ نموده است. بله در صورتی که در بحث احکام وضعی و نسب قائل شویم که مادر، صاحب تخمک است نه صاحب رحم، اینجا زن مسلمان برای بچه حیوان، مادر حساب می‌شود که مادر شدن زن مسلمان برای کسی غیر فرزند همسر خود این منافات با حفظ فرج دارد و از مستنکرات و امور قبیحه نزد متشرعه است.[4]

فرض پنجم: اسپرم حیوانی را در رحم حیوانی دیگر قرار دهند و یا تخمک را از حیوان دیگری اخذ کنند و در رحم حیوان دیگری قرار دهند که دو طرف تلقیح حیوان است. وجهی برای حرمت در این صورت نیست و هیچ کدام از عناوین محرمه در آن صادق نمی‌باشد و اگر این کار حرام بود، ایجاد قاطر هم حرام بود چون قاطر از طریق آمیزش دادن دو نوع حیوان متفاوت حاصل می‌شود. لذا با جریان اصول ترخیصیه حکم در این صورت جواز و حلیت است.[5]

خلاصه نظر برگزیده در صور تلقیح داخل رحمی: