موضوع: کیفیت تازیانه / حد زنا / حدود

مسئله 4: «يجلد الرجل الزاني قائما مجردا من ثيابه إلا ساتر عورته‌و يضرب أشد الضرب، و يفرّق على جسده من أعالي بدنه إلى قدمه، و لكن يتقى رأسه و وجهه و فرجه، و تضرب المرأة جالسة، و تربط عليها ثيابها، و لو قتله أو قتلها الحد فلا ضمان».[1]

بحث در جمع بین دو طائفه از روایات بود.

نظریه سوم: موثقه اسحاق با روایت طلحه، تعارض و تساقط می کنند و هر دو را کنار می گذاریم و باید به عموماتی مراجعه شود که می گوید زانی فقط حد می خورد، اما اینکه برهنه باشد یا پوشیده باشد، چنین چیزی وجود ندارد.

در اینجا مرحوم آقای خویی در تکمله، قائل به عدم لزوم برهنه کردن زانی در زمان تازیانه می باشند و می فرمایند: «و بما أنّ معتبرة طلحة بن زيد معارضة بمعتبرتي إسحاق بن عمار، نظراً إلى أنّها ظاهرة في حرمة التجريد، و هما ظاهرتان في وجوبه، فتسقطان، فالمرجع هو إطلاقات أدلّة الجلد من الكتاب و السنّة، و مقتضاها جواز الجلد كاسياً»؛[2] اما مرحوم امام قائل به براهنه کردن زانی در زمان تازیانه می باشند و می فرمایند: «يجلد الرجل الزاني قائما مجردا من ثيابه إلا ساتر عورته‌و يضرب أشد الضرب».[3]

دلیل مرحوم آقای خویی تعارض بین دو روایت و تساقط و رجوع به اطلاقات است و دلیل مرحوم امام موثقه اسحاق است که سند آن به وسیله مشهور جبران می شود.

دلیل بر این شرط، حرمت کشف عورت مسلمان می باشد، در نتیجه ستر عورت بالاتفاق واجب می باشد.

دلیل بر این حکم، چند روایت است:

منها: موثقه اسحاق: «وَ عَنْ أَبِي عَلِيٍّ الْأَشْعَرِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْجَبَّارِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ يَحْيَى عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا إِبْرَاهِيمَ ع عَنِ الزَّانِي كَيْفَ يُجْلَدُ قَالَ أَشَدَّ الْجَلْدِ فَقُلْتُ مِنْ فَوْقِ الثِّيَابِ فَقَالَ بَلْ يُجَرَّدُ».[4]

منها: موثقه سماعه: «وَ عَنْهُ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ زُرْعَةَ عَنْ سَمَاعَةَ عَنْ أَبِي‌ عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: حَدُّ الزَّانِي كَأَشَدِّ مَا يَكُونُ مِنَ الْحُدُودِ».[5]

منها: روایت ابی البختری: «عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ فِي قُرْبِ الْإِسْنَادِ عَنِ السِّنْدِيِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِي الْبَخْتَرِيِّ عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَلِيٍّ ع قَالَ: حَدُّ الزَّانِي أَشَدُّ مِنْ حَدِّ الْقَاذِفِ وَ حَدُّ الشَّارِبِ أَشَدُّ مِنْ حَدِّ الْقَاذِف‌».[6]

ان قلت: در حدیث حریز اینگونه آمده: «وَ عَنْهُ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزٍ عَمَّنْ أَخْبَرَهُ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع أَنَّهُ قَالَ: يُفَرَّقُ الْحَدُّ عَلَى الْجَسَدِ كُلِّهِ وَ يُتَّقَى الْفَرْجُ وَ الْوَجْهُ وَ يُضْرَبُ بَيْنَ الضَّرْبَيْنِ»؛[7] و این روایت دلالت بر این دارد که نباید ضرب، شدید باشد.

قلت: اولا: روایت ضعف سندی دارد و توان معارضه با موثقه را ندارد.

ثانیا: روایت حریز، در مطلق حد اعم از قاذف، شارب و... است و به خاطر موثقه می گوئیم در حد زنا باید اشد باشد و روایت حریز شامل حد زنا نمی شود.[8]

باید حد در زنا، به تمام بدن زده شود و فقط بر یک جای بدن زده نشود.

دلیل بر این حکم، صحیحه زراره است که در آن آمده بود «و یضرب علی کل عضو و یترک الراس و المذاکیر».[9]

همچنین حدیث حریز هم می گفت «و یفرق الحد علی الجسد کله».[10]

تازیانه نباید به سر، صورت و عورت زده شود و دلیل آن صحیحه زراره است که در بالا بیان شد.

نکته: اینکه صورت را در اینجا ذکر کردیم، به چند دلیل است:

اول: صورت جزء سر است.

دوم: در مرسله حریز، صورت هم ذکر شده است که بالا ذکر شد.

سوم: صحیحه زراره به نقل فقیه[11] و تهذیب،[12] کلمه وجه دارد.

بنابراین صورت هم قطعا استثناء شده و نباید تازیانه به آن زده شود.

تا به اینجا شروط تازیانه در زانی مرد بیان شد.

دلیل بر این شرط صحیحه زراره است که در آن آمده: «و المرأة قاعدة».[13]

دلیل اول: همه بدن زن عورت است و باید پوشیده باشد.

دلیل دوم: صحیحه ابی مریم که در رجم ذکر شد و در حد هم به همین گونه است که امام علیه السلام لباسی دوختند و بر خانمی که قرار بود رجم شود، پوشیدند و بعد رجم کردند.[14]