ترخیص جهاد با مشرکین متجاوز/آیه 39 سوره حج /آیات الجهاد

موضوع: آیات الجهاد/آیه 39 سوره حج /ترخیص جهاد با مشرکین متجاوز

ترخبص جهاد با مشرکبنمتجاوز

﴿أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقَاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَإِنَّ اللَّهَ عَلَى نَصْرِهِمْ لَقَدِيرٌ﴾[1]

در جلسه قبل از علامه طباطبایی در المیزان نقل کردیم: این آیه شریفه اولین آیه ای است که جهاد با مشرکین مورد ترخیص و اذن قرار گرفته است در المیزان ج14 ص 382 اول بودن این آیه در ترخیص و اذن دادن جهاد با مشرکین توجیه کردند.[2]

در مقابل علامه سید عبدالاعلی سبزواری (ره) هستند که در تقسیر مواهب الرحمن از آیه 190سوره بقره ﴿وَقاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللهِ الَّذِينَ يُقاتِلُونَكُمْ وَلا تَعْتَدُوا إِنَّ اللهَ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ﴾ [3] که تا آیه 195 را می فرمایند همه در مورد جهاد هستند و واذن در جهاد و بیان خصوصیات جهاد را بیان می کند. چون در سوره بقره تمام شرایط از جمله فی سبیل الله بودن، از حیث چگونگی زمان و مکان را مطرح می کنند و مضافاً مومنین مجازند مقابله به مثل کنند و قصاص و انتقام کنند ولی باید از حد اعتدال خداوند عدول نکنند. چون این آیات در مقام بیان خصوصیات هستند اذن خاص برای جهاد کردن داده است.این آیات مشتمل بر تشریح جهاد با مشرکین است و چون حاوی نکات مهم در نشر حق و ابطال باطل است خداوند باید پس از تشریح شبهه مخالفین به گونه ای مطرح کنند که جایی برای اعتراض کسی باقی نماند. قواعدی در این آیه مطرح شده اند که رعایت کردنشان نشان می دهد قانون دفاع یکی از قوانین عقلی در نظام احسن قلمداد می کند.

جهاد کنید ولی اعتدی و قانون شکنی نکنید: جنگ باید جنگی باشد که حدود رعایت شود.در ﴿وَقاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللهِ﴾ امر به قتال کردند ولی بلافاصله مقبد کردند یعنی قتال در قرآن جزء عبادات است مثل زکات، خمس، زکات و...قیذ مقومش فی سبیل الله است.

والمراد من سبيل الله مرضاته ودينه الحق ، وذكره في المقام لبيان أنّه الغاية ، بل غاية الغايات وأقصى الأغراض(در سبیل الله بودن غرض نهایی است) ، فإنّ الإسلام إنّما جاء لحفظ إنسانية الإنسان والدفاع عن الأنفس والأموال والأعراض ، ولا بد في ذلك من ملاحظة سبيل الله تعالى والإخلاص فيه وعدم التعدي عما حدّده الله تعالى(وقتی اسلام برای دفاع از جان ها، مال، عابروها وشخصیت ها آمده باید مقوّم به قید فی سبیل الله باشد) مواهب الرحمان فی تفسیر القرآن .ج3ص128-129

برای روشن شدن اهمیّت قید فی سبیل الله بودن مرحوم سبزواری می فرماید مناسب ترین چیز همان چیزی است که در اخلاص امیرالمومنین علیه السلام گفته شده دوباره بیان شود:

وأعظم ما يمكن نقله في المقام تأييدا لما ذكرناه ما نقل عن عليّ في بعض الغزوات أنّه ظفر على عدوّ له فلما أراد قتله أهان العدوّ في وجهه الكريم (بصق) فألقى عليّ سيفه من يده هنيئة ثم أخذه وقتله ، ولما سئل عن السبب قال : «لو قتلته في تلك الحالة لما كان خالصا لوجه الله تعالى». وهذا مثل إسلامي يدل على عظمة ما جاء به الإسلام ، وسموه عن العواطف الشخصية ، والحزازات القبلية.مواهب الرحمان فی تفسیر القرآن ج3 ص129

در جنگی که حضرت بر دشمن غلبه کردند دشمن با جسارت آب دهان به صورت امیرالمومنین علیه السلام انداخت و حضرت شمشیر را پرت کردند و بعد از لحظه ای برگشتند و اورا کشتند و دربیان علتش فرمودند کشتن من در آن لحظه در تراز معنویت نبود.

از على آموز اخلاص عمل شير حق را دان منزّه از دغل در غزا بر پهلوانى دست يافت زود شمشيرى بر آورد و شتافت

او خدو انداخت بر روى على افتخار هر نبى و هر ولى

او خدو انداخت بر رويى كه ماه سجده آرد پيش او در سجده گاه

در زمان انداخت شمشير آن على كرد او اندر غزايش كاهلى

گشت حيران آن مبارز زين عمل وز نمودن عفو رحم بىمحل[4]

چون شرایط جهاد در این ایه مطرح شده این ایه باید اولین آیه در مورد جهادباشد. با این قید مقوّم جهاد باید در راه دین خدا ودر راه رضای مرضای خدا باشد ودر راه عصبانیت ها نباشد.