دیدگاه محقق اصفهانی و شهید صدر/مادة الأمر /الأوامر

موضوع: الأوامر/مادة الأمر /دیدگاه محقق اصفهانی و شهید صدر

ماده امر

مرحوم اصفهانی؛ معنای فعل

غیر از طلب معنای امر و موضوع له ماده أمر، فعل است. مرحوم اصفهانی در مرحوم نائینی است که معنای غیر از طلب را (واقعه ذا اهمیّة) می دانست وبعد می فرمود طلب هم که معنای اول است به همان واقع ذا اهمیت برگشت می کند پس در حقیقت موضوع له أمر یک چیز بود وآن واقعه دارای اهمیت که مصادیق متعددی دارد و یکی از آن، مصادیق طلب است.

محقق اصفهانی معنای غیر طلبی را فعل می گیرند وبعد فعل را به گونه ای تصویر می نمایند که این فعل هم به طلب برمی گردد.ما غیر از معنای طلب عبارت از این می دانیم که همه آن ها فعل اند، افعال انسان اند وفعل مکلف اند. فعل مثل اکلو شرب و نوم و صلاة و صیام و حج و...ولیکن همه این ها موضوع اند برای اطلاق و برای حمل أمر بر آن می گوییم: الصلاة، الصومُ، الاکلُ والشربُ امرً. همه این ها مصداق لفظ امر هستند، امر بر همه این ها اطلاق می شود ودر همه این موارد استعمال می شود اما امر به معنای اسم مفعولی: الصلاةُ أمرٌ ای مأمورٌبه وهمین گونه است در مثال های بعدی وامر به معنای اسم مفعولی برآن ها صادق استم مطلب یعنی ما یطلب( آنچه طلب شده و آن چه مطالبه شده. مقصد بر این ها صادق است به معنای آنچه قصد شده پس اگر بگوییم همه افعال از حیث این که قائلند و این استعداد و ظرفیت را دارند که متعلق أمر بشوند، پس أمراً سخن نادرستی نگفته ایم پس همه معانی به أمر برگشت و أمر هم بر همه افعال صحت اطلاق دارد وملاک صحت اطلاق، استعدا این ها است برای مأموربه شدن و برای متعلق أمر شدن. البته بر اجسام و بر اوصاف اجسام مثل بیاض و سواد وبر ملکات نفسانی و صفات روحی أمر اطلاق نمی شود ولب ر افعالی که نام برده شد مثل اکل و شرب، أمر اطلاق می شود.أمر معنای مصدری دارد یعنی طلب کردن و معنای اسم مفعولی دارد یعنی طلب واقعشدن.

همه این مطالب در حاشیه 39 کتاب نهایظ الدرایه آمده است.[1]

شهید صدر

شهید صدر همین مطلب را توضییح دادند:

ويمكن القول بان استعماله في الفعل يرجع إلى استعماله في الطلب بنحو من العناية لأن الفعل في معرض ان يطلب فكما يعبر عنه بمطلب ولو لم يتعلق به الطلب بالفعل كذلك يعبر عنه بأمر بنكتة الشأنية والمعرضية لأن يتعلق به[2] . ج2ص12

ماده أمر دو معنای طلب و فعل دارد که معنای فعل به معنای أمر به معنای اسم مفعولی است. پس أمر به معنای طلب و فعل که معناب دوم است طلب و أمر است در نتیجه معنی واحد است و اگر به معنای مصدری باشد به معنای مفعولی که همان مطلب و مأمور است می باشد.

اشکال

حال باید دید که طلب به معنای فعل قابل نقد است یا نیست؟ چندین نقل وجود دارد:

نقد اول: أمر به معنای طلب از نظر معنی با أمر جمودی به معنای فعل اختلاف ذاتی و جوهری دارند.معنای أمر طلبی و حدوثی و معنای تعلقی است. معنای وابسته به طرف است معنای اضافی و نسبی است: امره بمذا، امره بالحج، امره بالجهاد. تا مضاف الیه نیاید تصور نمی شود و تحقق پیدا نمی کنددر حالی که أمر به معنای جمودی، معنایش مطلق است و وابسته به مضاف الیه نیست مثل اکل و شرب که بدون این که طرف آن هارا در نظر بگیریم قابل تصور است.

نقد دوم: جمع به معنای طلبی اوامر است و جمع به معنای جمودی امور است.

نقد سوم: معنای طلبی و حدوثی اشتقاق پذیر است اما معنای جمودی اشتقاق پذیر نیست.

امام خمینی

امام خمینی اشکالی برهمه این انظار دارند: اشتراک لفظی و معنوی در این جا موضوعیت ندارد چون بحث مادر ماده دمر است وآن امری که در جوامد است کلمه امر است و اشتراک لفظی و معنوی در جایی است که مایک صورت بندی داشته باشیم.