واسطه در عروض/علم الأصول /المقدمة

موضوع: المقدمة/علم الأصول /واسطه در عروض

متن خوانی

مرحوم آخوند بعد از تعریف علم اصول ونظر مشهور را که در تعریف ذکر کردند با یک قیدی اشکالی را که بر تعریف مشهور وارد است آن اشکال را تثبیت وتأیید کردندو با آوردن آن قید ضمن اشکال بر تعریف مشهور به دفع اشکال پرداختند. ما باید قضایا را به لحاظ عروض محمول بر موضوع دسته بندی کنیم و پس از این که عروض محمولات بر موضوعات رابررسی کردیم اقسام واسطه را از حیث اینکه واسطه در عروض است یاواسطه در اثبات است ؟ بعد از اقسام قضایا اقسام واسطه در ثبوت، اثباتو عروض ملاحظهکنیم. بعد تعریف مشهور از موضوع و قیدی که مرحوم آخوند به این تعریف را ملاحظه می کنیم تا هم اشکال روشن شود و هم نحوه عبور از این اشکال روشن شود.

سه نوع واسطه در عروض:

نوع اول: عروض محمول بر موضوع به خاطر ذات موضوع است: الانسانُ متجبً، تعجب عارض بر انسان است و هیچ واسطه ومنشایی است

نوع دوم: عارض بر موضوع است و این عروض واسطه دارد و واسطه عبارت است از جز مساوی داخلی

الانسانُ متکمً لانه ناطق

رابطه ناطق با موضوع رابطه جزء و کل دارند و جزء مساوی داخلی است. یعنی انسان در ذات خودش مرکب است از یک حیوان اعم واز یک جزء مساوی که یک ناطق است.

نوع سوم: محمول عارض بر موضوع می شود واسطه اش داخلی است و داخلی اعم است مثل الانسانُ متحرکً لانّه حیوان. ناطق جزء داخلی و حیوان جزء داخلی اعم است.

واسطه یک امر خارجی است که 4قسم است:

امرخارجی مساوی: الانسانُ ضاحکً لانه متعجبً

امر خارجی اخص: الحیوان ضاحکً لانه انسانً

امر خارجی اعم: الانسان تعبً لانه ماش(ماش اعم از انسان و غیر انسان است)

امرخارجی مباین: الماءُ حارًّ لانّه بالحرارة

مشهور در عرض مستوی خارجی قائب به عرض داتی است در سه مورد یعد از نظر مشهور عرض قریب هستند.

اشکال: اگر تعریف طبق مشور عرض ذاتی منحصر به جایی است که یا لذاته باشد یا جز مساوی داخلی یا جز مساوی خارجی باشد لازم می آید در علوم بحث از عرض ذاتی نباشد.