جامع معانی لغوی؛ نظر محقق اصفهانی/مادة الأمر /الأوامر

موضوع: الأوامر/مادة الأمر /جامع معانی لغوی؛ نظر محقق اصفهانی

جامع معنای لغوی أمر/ نظر محقق اصفهانی

درمورد معنای لغوی أمر و این که لغویین معنای لغوی را ذکر کردند و اصولیین همانمعنای لغوی را ذکر کرده اند یکی از نظرها، نظر محقق اصفهانی در نهایة الدرایه است:

بین معنای لغوی حدثی و اشتقاقی از معانی أمر وبین معانی جمودی جامع وجود دارد اما آن جامعی که مرحوم نائینی گفتند که فعل دارای اهمیت یا واقعه ذا اهمیّة است نیست بلکه جامع بین معنای اشتقاقی و جمودی عبارت است از طلب به فعلیت رسیدن، اراده و طلب به فعلیت رسیده. معنای لغوی هم مصداقی از همین معانی است. مصداقی از همان موضوع له که جامع می باشد.

مثال:

اگر کسی اراده کرد به زید مقداری مال مثل درهم، دینار و سایر نقود دیگر پرداخت کندو امر کند به فرزندش که 100دینار یا نقدی از نقود دیگر به زید اعطا کند . این اعطاء این مقداردرهم به زید عبارت است از مراد و مطلوب دستور دهنده. مراد و مطلوبش عبارت است ازاعطاء این مقدار مال به زید. این مثال در مورد طلب و امر تشریعی است چون اراده و امر تشریعی اراده انجام به کار است به واسطه غیر در مقابل اراده تکوینی است که اراده انجام کاری است مباشرتاً بدون خواستن از دیگری. خودش می خواهد با شرب مقداری آب رفع عطش کند. ظرف آب را بر می دارد و چند جرعه ای می نوشد ومطلوبش حاصل می شود این اراده تکوینی است. اراده انجام کار مباشرتاً در مقابل قسم اول که انجام کار با واسطه مدّ تظر بود چه در امور تکوینی و چه در امور غیر تکوینی در همه موارد أمر قابل انطباق است معنای أمر عبارت است از اراده و طلب به مرحله فعلیت رسیده. تمام تکوینیات و امور محقق در خارج فعل خداوند متعال است. وچون قابلیت دارد و صلاحیت دارد که متعلق أمر خدا باشد لذا مصداق أمر است. در امور تشریعیه مثل زکاة، خمس و حج و دیگر اموری که متعلق امر خدا است طلب و اراده خدا به آن ها تعلق می گیردبا توجه به معنا وموضوع له اش که عبارت است از طلب و اراده فعلیو همه عالم و موجودات به لحاظ تعلق اراده خداوند کتعال و همه افعال دیگر نیز به همین لحاظ مصداق معنای أمر و موضوع له أمر می باشند.

معنای أمر، معنایی است که برهمه موارد قابل انطباق است هم در امور تکوینی و هم در امور تشریعی وملاک انطباق صلاحیت مصادیق و موارد است برای تعلّق امور.

پس جامع عبارت است از طلب و اراده فعلی ( امر به معنای طلب و اراده فعلی ) همه عالم و همه افعال مراد خداوندند و مقصود خداوند و متعلق اراده فعلی خداوند چه در عالم تکوین و چه در عالم تشریع. برای این که تمام مقصود ایشان روشن شود ئتا ببینیم این نظریه قابل پذیرش یا قابل نثد است باید اصل مطلب ایشان را در نهایة الدرایه بخوانیم

نعم لو كان الشيء منحصرا مفهوما في المعنى المصدري لـ ( شاء يشاء ) ـ وكان إطلاقه على الأعيان الخارجية باعتبار أنها مشيئات وجوداتها ، فالمصدر مبني للمفعول ـ لما كان إشكال في مساوقته مفهوما لمفهوم الأمر ، كما ربما يراه أهل المعقول ، لكن الشيء ـ بهذا المعنى ـ لم يكن في قبال الطلب حينئذ.[1]