در لغت/مادة الأمر /الأوامر

موضوع: الأوامر/مادة الأمر /در لغت

مقدمه و دعا

بسم الله الرحمن الرحیم و به نستعین و هو خیر و ناصر و معین.

اللهم کن لولیک الحجة ابن الحسن صلواتک علیه و علی آبائه فی هذه الساعة و فی کل ساعة ولیا و حافظا و قائدا و ناصرا و دلیلا و عینا حتی تسکنه أرضک طوعا و تمتعه فیها طویلا.

آغاز سال تحصیلی و امید به نصرت جبهه مقاومت

با عنایات حضرت ولی عصر (عج)، سال تحصیلی ۱۴۰۵ هجری شمسی را آغاز می‌کنیم. امید است در این سال، با تحقق منویات آن حضرت برای تعجیل در فرج، رزمندگان و امت ما بتوانند قدم‌های نهایی را در دفع هجوم استکبار جهانی و صهیونیسم بردارند و منطقه را از لوث وجود آنان پاک کنند تا جبهه مقاومت به پیروزی نهایی برسد.

ورود به بحث: المقصد الاول فی الاوامر

موضوع بحث ما در روز اول سال تحصیلی، «المقصد الاول فی الاوامر» است. محور بحث، متن «کفایة الاصول» خواهد بود. پس از تبیین متن، انظار مهم اصولیون ذیل کلمات صاحب کفایه مطرح شده و در نهایت، نظر مختار انتخاب خواهد شد. در مباحث مقدماتی «اوامر و نواهی»، از ده امر بحث کردیم و سه امر باقی مانده است. ان‌شاءالله هفته‌ای یک روز به صورت چکیده و تیتروار، مباحثِ باقی‌مانده از مقدمات کفایه را مرور می‌کنیم تا این مباحث کاربردی در ذهن و ارتکاز ما تثبیت شود.

سوالی که مطرح می‌شود این است که چرا پس از مقدمات، به بحث «اوامر و نواهی» به عنوان «مقصد» پرداخته می‌شود؟

جهت آن این است که هم در اوامر و هم در نواهی، چه در ماده (ماده امر و ماده نهی) و چه در هیئت (هیئت امر و هیئت نهی)، مباحث بسیاری وجود دارد که برای فقیه مستنبط ضروری است. فقیهی که وظیفه‌اش استکشاف احکام شرعی از نصوص دینی است، باید به این مباحث آشنا باشد تا بتواند احکام را احراز کند و در اختیار مردم قرار دهد.

از آنجا که «ماده» و «هیئتِ» امر و نهی در قرآن و روایات به وفور آمده‌اند، فقیه باید از نظر لغت و عرف، شناخت دقیقی از آن‌ها داشته باشد تا بتواند مفاد آن را استکشاف کند. طبق ضابطه اصولی، وقتی مسئله‌ای در طریق استنباط قرار گیرد، جزء مقاصد محسوب می‌شود؛ لذا مباحث اوامر و نواهی که از ابزارهای استنباط هستند، در این جایگاه قرار می‌گیرند.

طرح فصول بحث در اوامر

در این مقصد چندین فصل را بررسی می‌کنیم. اولین بحث، در «ماده امر» است. مباحث پیرامون ماده امر به دو بخش تقسیم می‌شود:

    • بحث مادی (لغوی و عرفی): بررسی اینکه ماده «الف، میم، راء» از نظر لغت، عرف و اصطلاح به چه معناست. در این زمینه انظار مختلفی وجود دارد؛ برخی تا ۱۷ یا ۲۰ معنی برای آن قائل شده‌اند و برخی تنها یک معنای واحد.

    • بحث حیثی: بررسی جایگاه ماده امر در اصول.

درباره معانی ماده امر، سه دیدگاه کلی وجود دارد:

۱. قول به اشتراک لفظی: اینکه لفظ امر برای معانی متعدد وضع شده است (تعدد وضع).

۲. قول به اشتراک معنوی: اینکه لفظ امر دارای یک معنای جامع است (البته در چیستی این جامع اختلاف‌نظر است).

۳. قول به وجود دو معنای اصلی: که صاحب کفایه، صاحب فصول و مرحوم آیت‌الله بروجردی هر کدام نظر خاص خود را در این باره دارند.

در جلسات آینده، این مباحث را بر اساس متن کفایه و با استناد به کلمات مرحوم آخوند خراسانی بررسی خواهیم کرد