شیوع استعمال در یک معنی/كيفية استعمال المجازي /المقدمة

موضوع: المقدمة/كيفية استعمال المجازي /شیوع استعمال در یک معنی

شیوع استعمال در یک معنی

بحث‌مون در این بود که اعتمادِ یک لفظ به معنا، یعنی شیوع استعمال لفظ در یک معنا در مصادیق و مقامات و حالات مختلف؛ این اعتماد و شیوع استعمال، علامتِ حقیقت است. کلام صاحب کفایه را درباره‌ی علامت بودن اعتماد بیان کردیم و عرض کردیم که او دو قید در کلامش آورده تا علامیتِ اعتماد و عدم اعتماد با آن دو قید تثبیت شود.

علامت اول: این بود که اعتماد به معنا، علامت معنای حقیقی، و عدم اعتماد، علامت معنای مجازی است، اما به لحاظِ نوعِ علاقه در باب مجازات. یعنی در باب مجازها ممکن است اگر میان لفظ و معنا علاقه‌ای وجود داشته باشد، با اینکه آن معنا مجازی است، باز هم اعتماد وجود داشته باشد؛ همانطور که در معنای حقیقی اعتماد موجود است. در معنای مجازی هم اگر میزان و معیار اعتماد، وجودِ علاقه باشد، اعتماد وجود دارد.

مثال: لفظ «أسد» وقتی در معنای «حیوان مفترس» (درنده مخصوص) استعمال می‌شود، نسبت به همه‌ی مصادیق آن حیوان — چه حیوان در این شهر باشد یا در شهر دیگر، چه در حال شکار باشد یا در حال استراحت — استعمال صحیح است و حسن دارد.

این اعتماد و شیوع استعمال که منحصر به مورد خاصی نیست، علامت معنای حقیقی است؛ زیرا لفظ «أسد» واقعاً برای حیوان مفترس وضع شده است. اما لفظ «أسد» در معنای “رجل شجاع” هرچند نسبت به خصوص حالت شجاعت و رویارویی با خطر، یا در حالت حمله به دشمن اطلاق می‌شود، ولی این اطلاق در دایره‌ی علاقه‌ی مشابهت است؛ پس در همین معنای مجازی هم نوعی اعتماد وجود دارد، اما نه مطلق، بلکه محدود به همان علاقه. بنابراین، اگر معیار اعتماد، یک علاقه‌ی خاص باشد، اعتماد هم در مجاز واقع می‌شود و در نتیجه علامت حقیقت نخواهد بود. ولی اگر اعتماد مطلق و فارغ از علاقه خاصی باشد، یعنی لفظ در همه حالات و مصادیق بدون قید و شرط کاربرد داشته باشد، آن‌گاه این علامتِ معنای حقیقی خواهد بود، و نبود چنین اعتمادی، علامت مجاز.

“بیان دومِ صاحب کفایه در جلسه بعدی گفته خواهد شد