صحت حمل و عدم صحت سلب/كيفية استعمال المجازي /المقدمة

موضوع: المقدمة/كيفية استعمال المجازي /صحت حمل و عدم صحت سلب

صحت حمل و عدم صحت سلب

    • علامت دوم حقیقت عبارت است از:

        ◦ صحت حمل لفظ بر معنا (در موارد شک در موضوع‌له بودن آن)

        ◦ یا عدم صحت سلب لفظ از معنا.

    • استاد با مثال مشهور «الْحَیَوانُ المُفْتَرِسُ أَسَدٌ» توضیح دادند که:

اگر حمل «أسد» بر «حیوان مفترس» نزد اهل لسان صحیح باشد، کشف می‌شود که معنای حقیقی همان حیوان مفترس است.

و اگر جمله‌ی «الحیوان المفترس لیس بأسد» غلط باشد (یعنی سلب صحیح نباشد) این نیز علامت حقیقت است.

در مقابل، در الرجل الشجاع أسد چون حمل حقیقی نیست و سلب آن صحیح است، معلوم می‌شود که معنای مجازی است.

توضیح دو تعبیر از علامت دوم

استاد یادآوری کرد که علامت دوم دو بیان دارد:

    1. عنوان اول: عدم صحت سلب لفظ از معنا.

    2. عنوان دوم: صحت حمل لفظ بر معنا.

هردو ناظر به کشف وضع لفظ برای معنا هستند اما از دو جهت متفاوت بررسی می‌شوند.

اقسام حمل و نقش آن‌ها در کشف حقیقت

تفصیل اقسام حمل را مطرح و تحلیل:

الف) تقسیم کلی حمل

    1. حمل اولی ذاتی (الأولی الذاتی)

مبتنی بر اتحاد مفهومی یا ماهوی میان موضوع و محمول است.

در این نوع حمل، محمول از ذاتیات موضوع است (مثل: «الإنسان حیوان ناطق»).

معمولاً در منطق و فلسفه به کار می‌رود.

    2. حمل شایع صناعی (الشائع الصناعی)

مبتنی بر اتحاد خارجی و وجودی بین موضوع و محمول است.

در علم و صنایع و گفتگوهای عرفی رواج دارد.

در استنباط لغوی، بیشتر این نوع حمل مدّ نظر است.

کشف معنای حقیقی از راه صحت حمل تنها در برخی اقسام حمل شایع ممکن است، و در همه صورت‌ها چنین علامیتی وجود ندارد.

تحلیل تفصیلی اقسام حمل شایع صناعی

برای روش‌سازی، مثال‌های متعددی ذکر شد:

نتیجه:

از میان این اقسام، تنها در صورتی که موضوع فردی از محمول باشد (مثل زیدٌ إنسانٌ) می‌توان از صحت حمل، معنای حقیقی لغوی را استکشاف کرد.

تفاوت کشف حقیقت لغوی و حقیقت منطقی

آیا در حمل اولی ذاتی نیز حقیقت کشف می‌شود؟و اگر بلی، کدام حقیقت؟ حقیقت در اصطلاح منطقی و فلسفی یا عرفی و لغوی؟

پاسخ:

حمل اولی ذاتی در منطق، کاشف حقیقت ماهوی فلسفی است، نه حقیقت لغوی.

ما در بحث وضع، به دنبال کشف موضوع‌له عرفی و لغوی هستیم نه ماهوی.

بنابراین:

حمل اولی ذاتی به کشف حقیقت لغوی کمک نمی‌کند، چون با مفهوم ماهیت سروکار دارد، نه کاربرد لفظ در عرف

نقل دیدگاه محقق حکیم

گاهی در قضایای حمل اولی ذاتی، اگر موضوع و محمول از مرادفات و مترادفات عرفی باشند — مثل «الأسد السبع» —

این حمل، کاشفِ حقیقت لغوی است.

اما اگر در ناحیه ذاتیات (مثل انسان حیوان ناطق) باشد، صرفاً حقیقت منطقی را اثبات می‌کند نه لغوی را.

جمع‌بندی

کشف معنای حقیقی در لغت، تنها با بعضی اقسام حمل ممکن است.

معیار ما در علم اصول، عرف لغوی و سیره عقلایی است، نه معیار منطقی یا فلسفی.

بنابراین علامت صحت حمل و عدم صحت سلب وقتی معتبر است که در فضای محاوره‌ی عرفی و لغوی واقع شود.

بحث همچنان تتمه‌ای دارد که قرار است در جلسه‌ی بعد ادامه یابد.