قدرت بر تسلیم: بیع انشایی و حقیقی/شرائط الإجارة /كتاب الإجارة

موضوع: كتاب الإجارة/شرائط الإجارة /قدرت بر تسلیم: بیع انشایی و حقیقی

قدرت بر تسلیم ؛ توجیه کلام شیخ ره((لاتبع)) شرطی قدرت برتسلیم رانمی رساند درکلام محقق اصفهانی ره

نظر اولیه شیخ انصاری

مرحوم شیخ درباره حدیث «لاتبع ما لیس عندک» ابتدا دلالت خبر را بر اعتبار شرطیت قدرت بر تسلیم دلالت را تمام دانستند.

نظریه دوم شیخ انصاری

و كيف كان، فتوجيه الاستدلال بالخبر على ما نحن فيه ممكن. [1]

اگر ما بخواهیم به خبر استدلال بکنیم (در بحث قدرت بر تسلیم) این استدلال ممکن التوجیه است. توجیه اش دشوار نیست بلکه ممکن است. ولی ممکن است گفته شود نهایت مطلبی که حدیث برآن دلالت می کند این است که در صورت عجز از تسلیم بیع بالفعل درست نیست. بیع علت تامه برای ترتیب اثر مقصود نیست. به این معنی نیست که در صورتی که قدرت بر تسلیم بعداً پیدا شود صحت فعلیه پیدا نکند این حدیث تنها نافی صحت فعلیه است و صحت تأهلیه را دفع نمی کند. در بیع فضولی می دانیم صحت فعلیه ندارد ولی صحت تدهلیه دارداگر مالک بعداً اجازه داد صحت فعلیبه دست می آید.

مرحوم شیخ انصاری ابتدا استدلال را تمام دانستند ولی بعد گفتند ممکن است بگوییم نافی صحت فعلیه است یعنی بالفعل صحیح نیست ولی صحت تأهلیه را دفع نمی کند. دلیلش چیست؟

:بیان مرحوم شیخ انصاری را با بیان محقق اصفهانی برهانی می کنیم: حاشیه مکاسب ج2 ص101 حاشیه 87 و ج3ص281 حاشیه 197 بیانی که مرحوم شیخ گفته اند با بیان مرحوم اصفهانی برهانی می شود.

شیخ انصاری می گویند: بعید نیست که بگوییم حدیث(لاتبع ما لیس عندک) فقط نافی صحت فعلیه است یعنی اگر قدرت بر تسلیم نبود بیع به طور کلی باطل نیست فقط صحت فعلیه ندارد ولی صحت تأهلیه دارد که اگر در آینده قدرت بر تسلیم محقق شد صحت فعلیه دارد.

تا حالا می گفتیم اگر در حین بیع قدرت بر تسلیم نبود باطل است و پیدا شدن قدرت بر تسلیم اگر بعداًپیدا شد کافی نیست ولی الان می خواهیم بگوییم اگر قدرت بر تسلیم حین بیع نبود صحت فعلیه ندارد ولی صحت تأهلیه دارد.

توضییح نظر دوم شیخ انصاری توسط محقق اصفهانی

مرحوم محقق اصفهانی این مطلب شیخ را توضییح می دهند:

قد مر منا في مبحث الفضولي، وفي مبحث من باع ثم ملك في مقام الجواب عن هذه الاخبار أن المراد إما هو البيع الانشائي الموصوف بالصحة والفساد أو البيع الحقيقي الموصوف بالوجود والعدم، وأن النهي على الاول إرشاد إلى عدم النفوذ وعدم الاثر المترقب من السبب، وعلى الثاني إرشاد إلى عدم تحققه.

وقد ذكرنا أن الحكم ببطلانه من رأس أو الحكم بعدم تحققه كذلك مبني على الاطلاق، إما بلحاظ الآثار من حيث الصحة الفعلية والتأهلية معا على الاول، وإما بلحاظ الاحوال من حيث تملكه بعد العقد أو دخوله تحت يده ونحو ذلك على الاول والثاني معا.[2]

توضییح چند واژه

چند واژه در کلام محقق اصفهانی را باید توضییح بدهیم

بیع به دوقسم انشایی و حقیقی یا تملیک انشایی و حقیقی تقسیم می شود

بیع انشایی یا تملیک انشایی:

عبارت است از بیع سببی. هربیع از ایجاب و قبول تشکیل می شود و با ایجاب و قبول بیع را انشا می کنیم. پس بیع یا تملیک انشایی یعنی بیع یا تملیک سببی.

بیع حقیقی یا تملیک حقیقی:

مرحله مسبب است. وقتی بیع را انشاء می کنید مُنشأ می شود تملیک که مرحله مسبب است.

آثار بیع انشایی و بیع حقیقی

آثار این ها متفاوت است : اثر بیع انشایی صحت وفساد است . اگر بگوییم بیع انشایی متصف به صحت و فساد است این صحت و فساد در مورد تملیک انشایی است.اما بیع حقیقی متصف به وجود و عدم است یعنی اگر سبب بود مسبب پیدا می شود و اگر سبب نبود مسبب پیدا نمی شود.

صحت تأهلیه و فعلیه:

صحت فعلیه از معتبرات و مجعولات شرع است. شارع مقدس جعل صحت می کند می گوید احل الله البیع یعنی البیع نافذٌ و صحیح. صحت فعلیه آن معتبر شرع است.

صحت تأهلیه یک أمر انتزاعی است وقتی در بیع فضولی انشاء شده است ولی مالک اجازه نداده است پس تحقق مقتض قبل از تحقق شرط است. آیا با لا تبع شارع مقدس بیع سببی را جاری می داند. چه جیزی را برمی داردو اگر در ناحیه مسببی و تملیک مسببی جاری شود چه چیزی را برمی دارد؟

لاتبع در فرض نهی بیع انشایی چه مفادی دارد ودر فرض بیع حقیقی چه مفادی دارد؟

وقتی در ناحیه تملیک انشایی گفتیم انچه از خواص این تملیک است صحت و فساد است اگر لاتبع سلبی بود نفی سلب می کند و اگر ایجابی بود اثبات سلب می کند. در مورد لاتبع که در مورد بیع واقع شده آیا بیع سلبی است یا مسببی است؟بیع اگر به صورت ایجابی آمد یابه صورت سلبی باید ببینیم در ناحیه تملیک انشایی است یا حقیقی؟ اگر درناحیه انشایی بود به صحت و فساد کاردارد واگر ناحیه بیع حقیقی بود به وجود وعدم کار دارد.