موضوع: تفسیر موضوعی/غفلت /ریشه ها و عوامل غفلت

به لطف خداوند متعال و در قدم‌های پایانی بحث پیرامون رذیله «غفلت»، تاکنون ۱۰ ریشه و عامل زمینه‌ساز غفلت مورد بررسی قرار گرفت. در این جلسه به یازدهمین و آخرین عاملی که انسان را گرفتار، فل و آلوده می‌کند، پرداخته می‌شود. این عامل عبارت است از: «دوست و رفیق ناباب»
ضرورت انس و ارتباط
به اراده بالغه الهی، ساختار وجودی آدمیزاد به گونه‌ای طراحی شده است که احتیاج به «انس» دارد. وجه تسمیه انسان نیز برگرفته از همین انس است. اصل انس، ارتباط و داشتن رفیق در انسان اجتناب‌ناپذیر است و طبع آدمی این‌گونه طراحی شده است. لکن نکته حائز اهمیت این است که حال که اصل ارتباط ضروری است، انسان با چه کسی ارتباط برقرار می‌کند.
دامنه تأثیرگذاری دوست در ادوار مختلف زندگی
با یک حساب سرانگشتی در عمر و گذشته خود، می‌توان تأیید کرد که بسیاری از کامیابی‌ها ناشی از دوست خوب و بسیاری از بدبختی‌ها حاصل دوست ناباب بوده است. این مسئله‌ای مجرب و مسلم در زندگی است.
والدین باید نسل خود را دریابند و فرزندان را به مسیری رهنمون کنند که در دام دوستان ناباب نیفتند.
ثبت‌نام فرزند در مدرسه‌ای که نظارت و ارزیابی درستی ندارد، به معنای پایین آوردن قدرت مدیریت و تربیت والدین است؛ زیرا روزانه ۶ ساعت از وقت طلایی دانش‌آموز در فضایی با سیطره و قدرت بالا سپری می‌شود.
عدم نظارت جدی در کلاس‌ها می‌تواند فاجعه‌آفرین باشد. طبق آماری که ارائه شده، در کلاسی ۴۰ نفره، مفسده‌ای خاص از طریق ۲ نفر به ۳۸ نفر دیگر سرایت کرده است.
قدرت دوستی تنها مختص دوران ابتدایی و دبیرستان نیست، بلکه در بزرگسالی نیز می‌تواند انسان را از پا درآورد.
شخصی نقل می‌کرد که پدرش فردی روزه‌دار بود. در ماه مبارک رمضان، دو رفیق ناباب وارد منزل آن‌ها شدند و با صحبت‌ها و وسوسه‌های خود، کار را به جایی رساندند که پدر در روز ماه رمضان به روزه‌خواری کشیده شد و پس از آن نیز در فضاهای آلوده و مفسده‌انگیز گرفتار شد.
حسرت ابدی ظالمان
در سوره مبارکه فرقان (آیات ۲۷، ۲۸ و ۲۹) به این موضوع پرداخته شده است:
﴿وَ یَوْمَ یَعَضُّ الظَّالِمُ عَلى‌ یَدَیْهِ یَقُولُ یا لَیْتَنِی اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِیلًا * یا وَیْلَتى‌ لَیْتَنِی لَمْ أَتَّخِذْ فُلاناً خَلِیلًا * َقَدْ أَضَلَّنِی عَنِ الذِّکْرِ بَعْدَ إِذْ جاءَنِی... ﴾
برخی مفسرین این آیات را مربوط به دو نفر از مشرکین مکه به نام‌های «عقبه» و «ابی بن خلف» دانسته‌اند. عقبه مسلمان می‌شود، اما دوستش (ابی بن خلف) آنقدر در گوش او می‌خواند و وسوسه می‌کند که عقبه مرتد شده و از صراط مستقیم خارج می‌گردد.
در کنار بحث دوست، تفکر در عمر بسیار توصیه شده است.
همان‌طور که اگر زمین مسجدی کنده شود، انواع حشرات و موجودات از عمق آن بیرون می‌آیند، انسان نیز باید عمر خود را شخم بزند تا گناهان فراموش شده (ظلم به همسر، والدین، فرزندان و...) آشکار شود.
فراموشی مصیبت‌ها در دنیا و فراموشی گناهان در قیامت (برای مؤمن تائب) نعمت است تا زندگی ممکن شود و نعمت‌های بهشتی لذت‌بخش باشد. خداوند کریم برای مؤمن تائب کاری می‌کند که حتی اعضا و جوارح او (که شهود هستند) گناهانش را فراموش کنند.
فراموشی گناهان در دنیا (قبل از توبه) جرم است و باعث مکر الهی می‌شود. انسان باید تا زمانی که نفس می‌کشد، خود را محاسبه، مؤاخذه و محاکمه کند تا در قیامت پاک باشد.
شاخصه‌های دوست ناباب در کلام امیرالمؤمنین علیه السلام
حضرت امیرالمؤمنین (ع) چهار شاخص برای شناخت دوست ناباب بیان فرموده‌اند:
احمق (نادان) : کسی که عادت به کارهای ناشایست، بی‌حساب و کتاب و سخنان نسنجیده دارد.
طبق روایات، غیر از انبیاء و اولیای الهی، در هر انسانی درجه‌ای از حماقت وجود دارد (مانند رگ جنون(
انسان نباید به هیچ‌چیز حتی «عقل» خود تکیه کند. اگر انسان مغرور شود و صرفاً به عقل خود تکیه کند، همان درجات پنهان حماقت آشکار شده و او را زمین می‌زند. (اشاره به داستان عالمی که از ترس رگ جنون اجازه نمی‌داد زیر گلویش را تیغ بزنند(
در افراد معمولی، این درجات با نور ایمان و عبادات کنترل می‌شود، اما در صورت غرور و عُجب، ممکن است آشکار شود.
احمق متعارف کسی است که کارهای ناشایستش علنی شده و به چشم می‌آید.
بخیل: کسی که نه تنها خودش به دیگران خیر نمی‌رساند، بلکه مانع خیر رساندن دیگران نیز می‌شود.
تبهکار: کسی که اهل فساد و تبهکاری آشکار است.
دروغگو: کسی که صفت دروغگویی دارد.