موضوع: تفسیر موضوعی/غفلت /عوامل و ریشه های غفلت

دهمین عامل از عوامل بروز و بستر غفلت، «زن و فرزند» است. البته باید توجه داشت که مقصود، همه زنان و همه فرزندان نیستند. همان‌طور که در آیه ۱۴ سوره مبارکه تغابن اشاره شد، کلمه «مِن» در عبارت «مِنْ أَزْواجِکُمْ وَ أَوْلادِکُمْ»، «مِن تبعیضیه» است؛ یعنی بعضی از همسران و بعضی از فرزندان شما دشمن شما (﴿عدُوٌّ لَکُمْ﴾) و مانع راه شما در مسیر توحید هستند و زمینه غفلت را فراهم می‌کنند.
بنابراین، این سخن به معنای سوءظن و بدبینی مطلق به زن و فرزند نیست، بلکه صرفاً هشداری به‌جا برای انسان است تا مراقب نحوه برخورد و مواجهه خود در مصاف با خانواده باشد.
فلسفه تشکیل خانواده در اسلام
اسلام جایگاه خانواده را بر اساس آیه ۲۱ سوره مبارکه روم چنین تبیین می‌فرماید:
﴿وَ مِنْ آیاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکُمْ مِنْ أَنْفُسِکُمْ أَزْواجاً لِتَسْکُنُوا إِلَیْها وَ جَعَلَ بَیْنَکُمْ مَوَدَّةً وَ رَحْمَةً﴾
خداوند از جنس خودتان همسرانی آفرید تا در کنار آن‌ها به سکون و آرامش برسید و بین شما «مودت» و «رحمت» قرار داد. پایگاه اصلی زندگی باید بر اساس این دو عنصر تنظیم شود.
تفاوت «مودت» و «رحمت» در روابط همسران
برخی از مفسرین نکته‌ای لطیف در تفاوت این دو واژه بیان کرده‌اند:
مقصود از مودت در اینجا، حاصل و نتیجه امر زناشویی و روابط خاص همسران است.
و مقصود از رحمت، مهربانی عمومی بین زوجین است.
اهمیت روابط زناشویی و تأثیر آن بر استحکام خانواده
قرآن کریم بر اهمیت رابطه زناشویی تأکید ویژه‌ای دارد. در شرع مقدس، مسئله‌ای تحت عنوان «حق‌القسم» وجود دارد که حتی اگر رابطه خاصی برقرار نشود، صرفِ کنار هم بودن و هم‌خوابی زن و شوهر مورد توصیه اکید است.
مشاهدات و تجربیات مشاوره‌ای نشان می‌دهد که جدا کردن بستر خواب زن و شوهر در مرور زمان سبب کدورت و تیرگی روابط می‌شود.
یکی از دوستان متخصص در دستگاه قضا که پرونده‌های طلاق را بررسی می‌کرد، اعتراف نمود که پس از بررسی دقیق و ریشه‌یابی پرونده‌ها، بالای ۹۰ درصد از زوجینی که تقاضای طلاق داشتند (چه مرد و چه زن)، دلیل اصلی و پنهانی‌شان عدم ارضای صحیح نیازهای جنسی و عاطفی در زندگی بوده است؛ هرچند در دادگاه دلایل دیگری را بهانه می‌کردند.
بنابراین، تأکید قرآن و اسلام بر این مسئله بی‌حکمت نیست و این موضوع یک مهارت اساسی در زندگی مشترک محسوب می‌شود. پیام اصلی آیه این است که فضای خانه باید فضای محبت (چه از جنس مودت زناشویی و چه از جنس مهربانی عمومی) باشد.
در مقابل تأکید بر محبت، متأسفانه برخی در زندگی مشترک دچار سوءظن و بدبینی هستند. سوءظن در هر سطحی مخرب است؛ حتی سوءظن‌های ساده (مثلاً دیر حاضر شدن غذا را به استفاده از گوشی ربط دادن). اما بدترین نوع آن، سوءظن در مسائل ناموسی و خاص است که خط قرمز زندگی محسوب می‌شود و می‌تواند فاجعه‌آفرین باشد.

تبیین جایگاه سرپرستی مرد (قوامیت)
آیه شریفه ﴿الرِّجالُ قَوَّامُونَ عَلَی النِّساءِ﴾[1] سرپرستی و ولایت خانواده را به مرد سپرده است. اما این به معنای راه‌اندازی حکومت سلطنتی، دیکتاتوری و سوءاستفاده نیست. ولایت در اینجا به معنای باربرداری و مسئولیت‌پذیری است، نه قدرت‌طلبی.
قرآن کریم در آیه ۲۳۳ سوره بقره، نکات دقیقی را در خصوص روابط ظریف خانوادگی، حتی در شرایط بحرانی بیان می‌کند.
مادر وظیفه و حق دارد که دو سال کامل به فرزند شیر دهد. حتی اگر طلاقی رخ دهد، قرآن دستور می‌دهد که این «حولین کاملین» (دو سال کامل) رعایت شود تا فرزند در میان درگیری‌های انتقام‌جویانه والدین آسیب نبیند.
اگر والدین (حتی در شرایط عادی و صلح) بخواهند کودک را زودتر از موعد از شیر بگیرند (فصال)، قرآن شرط می‌گذارد:
﴿فَإِنْ أَرادا فِصالاً عَنْ تَراضٍ مِنْهُما وَ تَشاوُرٍ﴾

این تصمیم باید با اراده مشترک، رضایت طرفین و مشورت انجام شود. با اینکه مرد «ولی» خانواده است، اما نباید خودرأی باشد.
خانم‌ها نیازمند توجه و مشورت هستند. اگر مرد به همسرش توجه کافی و به‌موقع داشته باشد، منفعت آن به خودش بازمی‌گردد و از بهانه‌جویی‌های ناشی از عقده‌های عاطفی پیشگیری می‌شود.
ماجرای خرید پتو؛ خانمی که با دیدن خرید همسرش برای خواهرشوهر، همان کالا را طلب می‌کند (حتی اگر نیاز نداشته باشد)، نشان‌دهنده یک خلأ عاطفی و نیاز به دیده شدن در جایگاه خود است.
در کنار دستور به توجه عاطفی، اسلام دستور به «غیرت شدید» داده است: الغَیرةُ شَدیدةٌ عَلی حُرَمِکَ
سبک زندگی نباید طوری تنظیم شود که زن و فرزند در معرض دید و اختلاط با نامحرمان قرار گیرند. اختلاط‌های فامیلی بدون مرز (به بهانه صمیمیت یا ترس از بی‌احترامی) بستر نفوذ شیطان است. پرونده‌های قضایی نشان می‌دهد که بسیاری از خیانت‌ها و مشکلات از همین روابط به‌ظاهر ساده و غفلت از مرزهای محرم و نامحرم آغاز شده است.
تنظیم روابط بر اساس «حب و بغض الهی»
جمع‌بندی تمام توصیه‌های اسلام (محبت، عدم سوءظن، غیرت و...) این است که رابطه با همسر و فرزند باید در راستای قانون الهی و حب و بغض خدا و اهل‌بیت باشد.
باید به خانواده فهماند (با زبان نرم و محبت‌آمیز، نه خشن) که ملاک محبت من به شما، اطاعت شما از خدا و انتساب‌تان به اهل‌بیت است.
عبرت تاریخی زبیر و عبدالله بن زبیر
تاریخ اسلام نمونه‌های تکان‌دهنده‌ای از تأثیر منفی فرزند و دنیاطلبی دارد.
زبیر شخصیتی بود که:
سیف‌الاسلام و از بزرگان صحابه بود.
پسرعمه پیامبر صلی الله علیه و اله و امیرالمؤمنین علیه السلام بود.

داماد خلیفه اول (ابوبکر) بود.
در ماجرای سقیفه و حمله به خانه حضرت زهرا (س)، تنها کسی بود که به دفاع از امیرالمؤمنین علیه السلام شمشیر کشید.
در دوران ۲۵ سال خانه‌نشینی امیرالمؤمنین، زبیر گرفتار ثروت‌اندوزی شد.
عبدالله بن زبیر که داعیه قدرت داشت، پدر پیرش را جلو انداخت و عامل اصلی جنگ جمل شد.
در نهایت، عبدالله بن زبیر با دست خود پدرش را به کشتن داد و مصداق بارز «عَدُوٌّ لَکُمْ» شد. این ماجرا هشداری است که اگر روابط بر اساس ملاک‌های الهی نباشد، حتی سوابق درخشان نیز بر باد می‌رود.
باید در برخورد با خانواده و اجتماع، «ولایت اهل‌بیت» را شاخص قرار دهیم.
(ماجرای پارک ماشین)؛ اگر کسی خطایی کرد (مثل سد معبر)، به خاطر محبت امیرالمؤمنین (ع) که در دل دارد، او را ببخشیم.
حتی در پاداش دادن به فرزند (مثل خرید خوراکی)، آن را به یک کار خوب و محبت اهل‌بیت گره بزنید (مثلاً: "این جایزه راست‌گویی توست" یا "چون سلام کردی(
اگر نیت‌ها و معاملات ما با خدا و امیرالمؤمنین علیه السلام باشد، اهل‌بیت علیهم السلام نیز جبران خواهند کرد و آثار خیر و برکت آن به زندگی بازمی‌گردد. اگر این شاخص در زندگی باشد، همه چیز در جای خود قرار می‌گیرد و غفلت از بین می‌رود.