موضوع: تفسیر موضوعی/غلفت /عوامل و ریشه های غفلت

موضوع بحث، ادامه سلسله مباحث ریشه‌شناسی و عوامل «غفلت» است. پس از بررسی دو عامل پیشین، در این گفتار به سومین عامل غفلت، یعنی «قدرت جوانی و دوره جوانی» پرداخته می‌شود.
سیکل حیات انسان (ضعف، قوت، ضعف(
مبنای اصلی بحث، آیه ۵۴ سوره مبارکه روم است:
﴿اللَّهُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ ضَعْفٍ ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةً ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفًا وَشَيْبَةً يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ وَهُوَ الْعَلِيمُ الْقَدِيرُ﴾
(خدا همان كسى است كه شما را آفريد در حالى كه ضعيف بوديد؛ سپس بعد از ناتوانى، قوّت بخشيد و باز بعد از قوّت، ضعف و پيرى قرار داد؛ او هر چه بخواهد مى‌آفريند، و دانا و تواناست‌)

بر اساس این آیه، نمودار عمر انسان به سه مرحله کلی تقسیم می‌شود:
مرحله اول: دوران کودکی (دوران ضعف(
این دوره، گام نخست خلقت و همراه با سستی و ناتوانی مطلق است. شواهد فیزیولوژیک این ضعف عبارتند از:
ناتوانی عضلانی: نوزاد در بدو تولد حتی قادر به نگهداری سر خود نیست و گردن او به چپ و راست می‌افتد.
حالت فیزیکی: هنگام در آغوش گرفتن نوزاد، بدن او مانند یک توپ جمع می‌شود که نشانگر ضعف مفرط است.
آسیب‌پذیری ایمنی: کودکان در برابر ویروس‌ها، آلودگی‌ها و مسمومیت‌های غذایی بسیار آسیب‌پذیرتر از بزرگسالان هستند (اشاره به دعای امام سجاد علیه السلام برای قوت بخشیدن به فرزندان ضعیف(
مرحله دوم: دوران جوانی (دوران قوت(
خداوند متعال پس از دوران ضعف کودکی، دوران قوت را قرار داده است ﴿ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ ضَعْفٍ قُوَّةً﴾
تغییرات جسمانی: آن کودک ناتوان، به جوانی برومند (مثلاً ۲۰ ساله) تبدیل می‌شود که دارای قدرت بدنی و عضلانی است (مثال ورزشکاران(
آسیب‌های رفتاری: این احساس قدرت ممکن است منجر به طغیان و ایستادگی در برابر والدین شود.
مرحله سوم: دوران پیری (بازگشت به ضعف(
پس از دوران قوت، مجدداً دوران ضعف و پیری فرا می‌رسد ﴿ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ ضَعْفًا وَشَيْبَةً﴾
فرسودگی جسمانی: جسم انسان فرتوت و سست می‌شود.
بازگشت روحیات کودکانه (نسخه عمومی): در بسیاری از افراد (به‌عنوان یک قاعده عمومی)، پیری با نوعی بازگشت به خلقیات کودکی همراه است. این افراد کم‌طاقت و زودرنج می‌شوند و تحمل ناملایمات جزئی را ندارند.
وابستگی عاطفی: مشاهده می‌شود که در زوج‌های مسن، فوت یکی از طرفین (زن یا شوهر) باعث شکستگی سریع و حتی فوت همسر بازمانده در فاصله زمانی کوتاه (مثلاً یک سال) می‌شود که ناشی از وابستگی شدید است.
تبصره:

قاعده ضعف روحی در پیری یک نسخه عمومی است و شامل همه نمی‌شود. کسانی که در جوانی ستون فقرات ایمان خود را محکم کرده‌اند (عروة‌الوثقی)، در پیری مانند کوه استوارند. نور معنویت در دوران کهولت پشتیبان آن‌هاست و حتی در تنهایی نیز دچار تزلزل شخصیتی نمی‌شوند.
تعریف و مختصات دوران جوانی در انسان‌شناسی اسلامی
برخلاف تعاریف رایج در علوم دیگر، بر اساس شواهد قرآنی (مانند داستان حضرت موسی) و روایات:
آغاز جوانی ۱۸ سالگی است و پایان جوانی ۴۰ سالگی است.
سرعت گذر عمر
دروان جوانی بسیار سریع و لطیف طی می‌شود. در روایات از تعبیر «مر السحاب» (گذر ابرها) استفاده شده است.

همان‌طور که حرکت ابر در آسمان سریع و گاهی نامحسوس است، جوانی نیز در حالی که انسان در توهم و خیال «همیشگی بودن» آن به سر می‌برد، به پایان می‌رسد. این توهم باعث می‌شود فرصت‌های طلایی این دوران به رایگان از دست برود.
آسیب‌شناسی غفلت در دوران جوانی (با تمرکز بر سلامت جسم و روح(
غفلت در جوانی منجر به خسارت‌های جبران‌ناپذیر در میان‌سالی و پیری می‌شود.
امروزه سن ابتلا به بیماری‌ها کاهش یافته است. بیماری‌هایی که سابقاً در ۶۰ یا ۷۰ سالگی بروز می‌کرد، اکنون در ۴۰ یا ۵۰ سالگی دیده می‌شود.
بسیاری از مشکلات گوارشی و جسمی در بزرگسالی، نتیجه بی‌توجهی‌ها در جوانی است.
جوان با شوخی و خنده ادعا می‌کند که معده‌اش «سنگ را هم آب می‌کند» و غذا را بدون جویدن صحیح می‌بلعد.

در سنین بالاتر، این رفتارها منجر به بیماری‌های مزمن معده و محدودیت‌های شدید غذایی می‌شود (مثال بیمار پزشکی که حتی برای خوردن هندوانه دستور پختن آن را دریافت کرده بود(
امیرالمؤمنین علیه‌السلام بر خوب جویدن غذا تأکید داشته‌اند. این دستور تنها برای پاداش اخروی نیست، بلکه یک نسخه سلامتی است.
مدت زمان لذت: لذت خوردن لذیذترین غذاها تنها تا زمانی است که غذا در دهان است و جویده می‌شود (کمتر از یک دقیقه). پس از بلعیدن، حس لذت پایان می‌یابد.
ترجیح دادن لذت یک دقیقه‌ای (تند خوردن) بر سلامتی، منجر به سال‌ها رنج و بیماری می‌شود.