موضوع: تفسیر موضوعی/غفلت /عوامل و ریشه های غفلت

تبیین ماهیت پست و مقام:

در تحلیل پدیدارشناسانه «پست و مقام»، با ماهیتی دوگانه مواجه هستیم:
الف) مقام به مثابه برترین عبادت: اگر پست و مقام با «شأنیت»، «صلاحیت»، «مهارت» و «توانایی» همراه باشد و فرد با تخصص، تدین، تعهد و تهذیب نفس، «لله» قیام کند، این عرصه نه‌تنها عبادت، بلکه جزء برترین عبادات محسوب می‌شود. کارگزارانی با این ویژگی‌ها، به دلیل نیاز دولت مهدوی به مدیران مدبر، باهوش و قوی، قطعاً از اصحاب امام زمان عجل الله فرجه الشربف محسوب می‌شوند.
ب) مقام به مثابه ریشه غفلت (طعمه): مطابق تعبیر امیرالمؤمنین علیه السلام، اگر پست و مقام نه به عنوان امانت، بلکه به عنوان «طعمه» نگریسته شود، ریشه اصلی غفلت خواهد بود. در چنین حالتی، فرد از گرگ نیز خطرناک‌تر می‌شود.
با بررسی تطبیقی دو دسته از روایات (برخی به نقل از مقام معظم رهبری و برخی منتخب)، رویکرد صحیح به مسئولیت اجتماعی تبیین می‌گردد:
دسته اول: روایات ترغیب‌کننده (اصل خدمت‌رسانی)
بر اساس فرمایش امیرالمؤمنین علیه السلام : «خَیرُ النّاس مَن تَحَمَّلَ مَؤونَةَ النّاس»[1]
شاخصه بهترین مردم، بر دوش کشیدن بار دیگران است. در ساختار اجتماعی امروز، بسیاری از امور و خدمات بدون داشتن «عنوان» و «قدرت» قابل انجام نیست؛ لذا پذیرش پست با انگیزه خدمت، ضروری و عبادت است.
تبصره اخلاقی:

نباید افراد خیرخواه را به دلیل درخواست‌های بی‌رویه از کار خیر پشیمان کرد.
دسته دوم: روایات تحذیرکننده (مذمت ریاست‌طلبی)
امام صادق علیه السلام می‌فرمایند: «مَلعونٌ مَن تَرَأّسَ و مَلعونٌ مَن هَمَّ بِها»[2]
کسی که صلاحیت و استحقاق ریاست را ندارد اما با چنگ و دندان (تَرَأّسَ) به دنبال آن است، و حتی کسی که در دل خود هم‌ و غم ریاست دارد (منتظر عزل یا مرگ دیگری برای جایگزینی است)، از رحمت خدا به دور است. این عطش نفسانی و فتنه‌انگیزی برای کسب کرسی، ملعون شمرده شده است.
شاخص‌های صلاحیت کارگزار

برای تصدی مسئولیت، علاوه بر تخصص و اعتماد، سه شرط اساسی (به تعبیر تمثیلی) ضروری است:
۱. استحکام بندِ تومبان: کنایه از عفت و پاکدامنی اخلاقی.
۲. استحکام بندِ جیب: کنایه از سلامت مالی و عدم فساد اقتصادی.
۳. نبودن ریگ در کفش: کنایه از صداقت و نداشتن مقاصد سوء.
در صورت وجود این شرایط و نیاز جامعه، امتناع از پذیرش مسئولیت (به بهانه مقدس‌مآبی) جایز نیست و باید زیر بار مسئولیت رفت. وضعیت نابسامان اقتصادی فعلی (قیمت طلا، ارز و سکه) ناشی از فقدان کارگزارانی با این شاخصه‌هاست.
آسیب‌شناسی تاریخی و رفتاری
الگوی پرهیز از ریاست‌طلبی امیرالمومنین علیه السلام است. ایشان ۲۵ سال خانه‌نشین شد و به آبادانی و حفر چاه پرداخت (تا جایی که دشمنان ایشان را به طعنه چاه‌کن نامیدند) و تنها زمانی خلافت را پذیرفت که مردم هجوم آوردند و حجت تمام شد.
اگرچه برخی شخصیت‌ها بر اساس ادله، لعن علنی بر مخالفین را جایز می‌دانند، اما بر اساس عناوین ثانویه و مصالح، کشاندن این بحث به سطح عمومی جامعه جایز دانسته نمی‌شود.
الگوهای تراز مدیریت اسلامی
جهت ارائه الگوی عملی، چهار نمونه شاخص قابل بررسی است:
الف) شهید سپهبد قاسم سلیمانی (صاحب مکتب)
وی دارای ویژگی‌های «میدانی بودن»، «توجه به جزئیات نیروی انسانی» (حتی پیگیری داروی مادر شهید) و «نگاه فرامادی» بود. به دلیل ابتکار عمل و نوآوری، ایشان فراتر از یک فرمانده، «صاحب مکتب» (مانند مجتهدین صاحب سبک در اصول) محسوب می‌شود که شایستگی پست و مقام را داشت.
ب) شهید محمدعلی رجایی (مدیریت با تهذیب نفس)
با وجود دوره کوتاه (۲ ماه)، جریان‌ساز شد. در ماجرای «گلابی نوبرانه»، ایشان از پذیرش هدیه تملق‌آمیز امتناع کرد و درخواست نمود به جای آن، گذشته ساده و دست‌فروشی‌اش را به او یادآوری کنند تا دچار هوای نفس و ظلم نشود.
ج) وزیر سلطان محمود غزنوی (الگوی تاریخی خودنظارتی)

اشاره به داستان وزیری که اتاق خاصی برای نگهداری لباس‌های چوپانی خود داشت تا با مراجعه به آن، گذشته خود را فراموش نکند و به مردم ستم ننماید.

د) شهید ابراهیم رئیسی (خدمت بدون منت)
حفظ روحیه طلبگی، ساده‌زیستی (دیدار با مادر با موتور)، مظلومیت در برابر تخریب‌ها (حتی از جانب خودی‌ها) و تمرکز بر تکلیف الهی فارغ از نتیجه انتخابات دور بعد، از ویژگی‌های بارز ایشان بود.