موضوع: تفسیر موضوعی/سخن چینی و اصلاح ذات البین /تفسیر آیه 85 سوره نسا

صحبت در آیه 85 سوره مبارکه اسرا بود.

واژه بعدی که باید روشن شود ، واژه کفل است. کفل در آیه در مقابل نصیب است.

در اصل معنا کفل یعنی قسمت عقب حیوان[1] مثل اسب و حمار که سزاوار نیست راکب در آنجا بنشیند و باید حد وسط ظهر مرکوب بنشینید چرا که جلوس در آن جا موجب اذیت حیوان است.

لذا کسی که مرتکب گناه شود ، سهم گناه کفل او می شود یعنی موجب اذیت انسان می شود.

یا مثل ذنَب که به معنای دم حیوان است و دنباله رو حیوان است و موجب سنگینی است.

یا اینکه هرکاری که انسان را به زحمت بیاندازد ، کفل میگویند.

نکته بعدی در رابطه با مقیت است.

درمعنای مقیت اختلاف نظر است.

1 – مقیت یعنی مقتدر : خدا قدرت پاداش دادن به واسطه خیر را دارد و قدرت توبیخ واسطه شر را هم دارد.[2]

2 – کسی که هر کاری را بر اساس حساب و کتاب انجام می دهد. لذا خداوند حساب و کتاب افراد را دارد. چه خیر باشد ،چه شر باشد[3]

3 – به معنای گواه است. یعنی خداوند بر هر چیزی شاهد است.[4]

4 – به معنای مجازات کننده. خداوند مجازات هر چیزی را به تناسب خودش انجام می دهد.[5]

پنجمین آیه از آیات نمامی و اصلاح ذات البین :

سوره انفال آیه اول :

﴿يسْئَلُونَكَ عَنِ الْأَنْفالِ قُلِ الْأَنْفالُ لِلَّهِ وَ الرَّسُولِ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ أَصْلِحُوا ذاتَ بَيْنِكُمْ وَ أَطيعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنين‌﴾

(درباره انفال سوال میکنند. بگو مخصوص خدا و رسول است پس از خدا بترسید و نزاع های بین خودتان را حل کنید و آشتی دهید و خدا و رسول را اطاعت کنید اگر ایمان دارید.)

نکته اول : در قرائت این آیه نکته ای وجود دارد. در مصحف معروف و موجود «عن» آمده است. اما از بعضی از قرا و در بعضی روایات بدون «عن» قرائت شده است. و در این صورت معنا بسیار متفاوت خواهد بود.[6]

یسالونک عن الانفال یعنی : از پیامبر صلی الله علیه و اله سوال شرعی می پرسند که انفال چیست؟ یا چیستی ماهیت یا مصادیق یا حکم و یا ...

اما اگر یسالونک الانفال : (از امام سجاد و امام باقر و امام صادق علیهم السلام نقل شده و) طبق این قرائت معنا این میشود که نزد پیامبر صلی الله علیه و اله ، مطالبه انفال می کنند. یعنی قصد تصاحب انفال را دارند.

برای رفع شبهه برخی از مفسرین «عن» را در قرائت اول زائده می دانند.

نکته دوم :

انفال جمع نفل است. یعنی زیاده است. مثال نوافل یومیه.

چرا در مقام جهاد و جنگ ، غنائم را انفال می گویند؟ چون غرض اصلی در جهاد ، جنگ بوده است و غلبه ، وقتی جنگ صورت نگرفته است ، این عائدات می شود اضافات. در مقامی که درگیری هم بوده باشد ، بازهم غرض اصلی غلبه و پیروزی است و عائدات اضافات و زوائد است و اینها زائد بر غرض اصلی جنگ است.

مفسرین در معنای انفال اختلاف نظر دارند : [7]

1 – انفال یعنی غنائم جنگی و در این آیه خصوص جنگ بدر است. شان صدور آیه در ماجرای بدر است.

2 – غنائمی که از سریه ها به دست آمده است. غزوات جنگ های با حضور پیامبر صلی الله علیه و اله بوده و سریات بدون حضور پیامبر صلی الله علیه و اله بوده باشند.

3 – کنیز و غلامانی که بدون جنگ از مشرکین به دست آمده باشد. مثلا یهود بدون جنگ و با ترس ، صلح می کنند و اموالی را به مسلمین تحویل می دهند.

4 – کل غنائمی که مخصوص پیامبر صلی الله علیه و اله است و طبق صلاحدید پیامبر صلی الله علیه و اله مصرف می شود.

5 – آنچه پس از تقسیم غنایم باقی مانده و مورد توجه قرار نگرفته است. در قدیم ، میوه های درخت که در قسمت مرتفع بود چیده نمی شد و عرفا اباحه میشد بر مردم. حالا انفال به غنائمی گفته می شود که باقی مانده و مورد توجه قرار نمی گیرد. یعنی بعد از تقسیم شمشیر های خوب و سلحه مفید و اسب های خوب ، بعضی از غنائم مقل خنجر کوچک یا شمشیر قدیمی یا نیزه کهنه باقی می ماند که کسی رغبتی ندارد به آن ها و این مورد را انفال می گویند و اتفاقا این معنا تناسبی با معنای لغوی هم دارد.