موضوع: تفسیر موضوعی/سخن چینی و اصلاح ذات البین /تفسیر ایه اول سوره همزه

در مقام تفسیر ایه اول سوره مبارکه همزه بودیم.

نظریاتی در معنای همزه و لمزه بیان شده است که در تفاوت این دو لفظ نظریاتی بیان شده است.

نظر سوم : همزه یعنی عیب جویی در محل غائب بودن شخص.[1] این معنا با معانی سابق متفاوت است و این فرض شدت بیشتری دارد که کسی در مقابل انسان اهل تعریف باشد اما پشت سر ، عیبجویی و بدگویی کند.

نظر چهارم : شان نزول آیه مربوط به ولید بن مغیره مخزومی است که پشت سر پیامبر صلی الله علیه و اله بدگویی میکرد و گاهی در مقابل پیامبر ایشان را اذیت میکرد.[2] این ملعون پدر خالد است که قاتل مالک بن نویره است و بسیار ثروتمند بود. در اخر عمر از ترس جان ، اظهار اسلام کردند. این آیه را برخی فرموده اند مقصود ولید بن مغیره است.

نظر پنجم : مهمترین دیدگاه از ابن عباس است : مقصود از همزه و لمزه : هم المشّائون باللمیمه. کسانی که اهل سخن چینی هستند و موجبات اختلافات را فراهم میکنند. المفرقون بین الاحبه الناعتون للناس بالعيب‌[3]

البته هر کسی ممکن است عیبی داشته باشد ، اما قرار نیست انسان از بدی ها بگوید ، باید از خوبی ها بگوید.

البته استثنا دارد مثل مقام مشورت که باید بر اساس انصاف سخن گفت و نباید بدی ها را پنهان کرد.

اما در غیر این مقام ، از خوبی های افراد سخن بگوییم که فایده این کار این است که ایجاد محبت و دوستی می کند و در نتیجه امکان اصلاح و نصیحت فراهم می شود. عده ای از جوانان از پدرشان تصور دشمنی دارند به همین سبب که فقط از عیوب سخن گفته می شود. در روابط دوستی و خانوادگی معیار امتیازات باشد که از دشمن تراشی دوری خواهیم کرد و در نتیجه زندگی آرامی خواهیم داشت و اصلاح هم در این فضای صمیمی و آرام صورت میگیرد.

در اسلام سخن چینی خط قرمز است به حدی که توبیخ اینها بدتر از منافقان است.

برای منافقین می فرماید :

﴿اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لا تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعينَ مَرَّةً فَلَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُم‌﴾[4]

برای سخن چین از ویل استفاده می کند و می فرماید :

﴿وَيْلٌ لِكُلِّ هُمَزَةٍ لُمَزَة﴾[5]

این یعنی آبروی افراد مومن بسیار نزد اسلام مهم است. کما اینکه معروف است که : عرض الانسان کدمه (آبروی انسان مانند خون انسان است. یعنی همانطور که خون جان انسان محترم است ، آبروی او نیز محترم است)

نمام و سخن چین ، آبرو و شان و شخصیت افراد را هدف گرفته است.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله فرمود :

أَذَلُّ النَّاسِ مَنْ‌ أَهَانَ‌ النَّاسَ‌.[6]

گاهی شیطان مثل ما ملا میشود و در قالب مشورت ابزار سخن چینی را تعبیه می کند. کسی برای مشورت نزد شما آمده ولی در فضای مشورت ، انسا از نمامی دور نیست و کار خیلی حساس است و بسیار باید مراقبت کرد.