موضوع: فقه الاسره/صله الارحام و قطیعتها /شرایط وجوب صله مالی با عمودین

شرائط تحقق وجوب صله مالی در عمودین :

از این جلسه وارد مساله جدید می شویم. ثابت شد که صله مالی با عمودین واجب است ، اما مساله جدید این است که شرایط وجوب صله مالی چیست؟

شرایط هم دو قسم است که یک قسم شرائط عمودین است و قسم دیگر شرائط منفِق است.

مسألة 2 يشترط في وجوب الإنفاق على القريب فقره و احتياجه بمعنى عدم وجدانه لما يقوت به فعلا‌

(الف) فلا يجب إنفاق من قدر على نفقته فعلا و إن كان فقيرا لا يملك قوت سنته و جاز له أخذ الزكاة و نحوها

(ب) و أما غير الواجد لها فعلا القادر على تحصيلها :

(1) فإن كان ذلك بغير الاكتساب (كالاقتراض و الاستعطاء و السؤال) لم يمنع ذلك عن وجوب الإنفاق عليه بلا إشكال

(2) و إن كان ذلك بالاكتساب :

(اولا) فان كان ذلك بالاقتدار على تعلم صنعة بها إمرار معاشه و قد ترك التعلم و بقي بلا نفقة فلا إشكال في وجوب الإنفاق عليه

(ثانیا) و كذا الحال لو أمكن له التكسب بما يشق عليه تحمّله (كحمل الأثقال أو لا يناسب شأنه) فترك التكسب بذلك، فإنه يجب عليه الإنفاق عليه ،

(ثالثا) و إن كان قادرا على التكسب بما يناسب حاله و شأنه و تركه طلبا للراحة فالظاهر عدم وجوبه عليه،

(رابعا) نعم لو فات عنه زمان الاكتساب بحيث صار فعلا محتاجا بالنسبة إلى يوم أو أيام غير قادر على تحصيل نفقتها وجب و إن كان العجز حصل باختياره، كما أنه لو ترك التشاغل به لا لطلب الراحة بل لاشتغاله بأمر دنيوي أو ديني مهم كطلب العلم الواجب لم يسقط بذلك وجوبه. [1]

توضیح فرمایش مرحوم امام راحل ره :

مقصود از قریب ، همین عمودین است هرچند تعبیر عمودین به کار نرفته است.

از شرایط وجوب صله مالی ، اولین شرط آن اینست که عمودین فقیر باشند. اما فقیر به چه کسی میگویند؟ کسی که در حال حاضر چیزی برای خورد و خوراک مناسب نداشته باشد.

همین صورت دو حالت دارد :

الف – در حال حاضر به قدر خورد و خوراک دارد ، هرچند به قدر خرج یک سالش نباشد و استحقاق دریافت زکات را داشته باشد. در اینجا در حال حاضر وجوب ندارد صله مالی عمودین.

ب – کسی که در حال حاضر چیزی ندارد اما قدرت تحصیل دارد :

1 _ این قدرت تحصیل بدون اکتساب است. یعنی مثلا قرض بگیرد یا گدایی میکند و یا ... همچنان صله مالی واجب است.

2 – یا قدرت تحصیل اکتسابی است. یعنی با کار کردن است. این حالت خود ، چند قسمت است :

اول : یادگیری شغل و حرفه ، وسیله اکتساب است که این شخص تعلم را ترک کرده است و بدون نفقه و خرجی باقی مانده است. در حال حاضر وجوب صله مالی پا برجا است.

استاد محترم اشکالی دارند که ترک تعلم به چه جهت بوده؟ اگر برای تفریح و تنبلی بوده ، فرمایش حضرت امام ره را مورد تامل قرار می دهیم و با حفظ احترام حضرت امام ره ،با این فرمایش موافق نیستیم. اما اگر ترک تعلم به جهت عذری بوده است ، فرمایش حضرت امام ره صحیح است.

دوم : تحصیل مال ممکن است ، اما با کار های سخت و باربری های سنگین و امثال کار در معدن برای پیرمرد که مشقت دارد و یا اینکه کاری است که مناسب شان این شخص نیست. در این صورت هم نفقه و صله مالی واجب است.

سوم : قادر بر تحصیل مال هست اما ترک تحصیل می کند به جهت راحت طلبی . در این مورد مرحوم امام علی الظاهر فتوا به عدم وجوب نفقه می دهد.

استاد محترم در این مقام هم اشکال دارند که در این فرض قاطعا نفقه دادن واجب نیست و فتوا به حسب ظاهر وجهی ندارد.

چهارم : وقت برای تحصیل مال گذشته است و اکنون دچار فقر فعلی و حالی شده است ، در این جا هم صله مالی و نفقه واجب است. هرچند این عارض شدن فقر ، به اختیار خود شخص باشد اما به جهت راحت طلبی نبوده است بلکه معذور بوده است. مثلا فرزند مریضی داشته (رزقنا الله و اشیاع امیرالمومنین علیه السلام العافیه) و درگیر امورات پزشکی و درمانی بوده است و امکان تحصیل مال نداشته است. یا مثلا طالب علم است و مشغول به تحصیل که لازم است در شبانه روز ، مدت معتنا بهی را به امور تحصیلی بپردازد ، در این فروض نفقه او واجب است.