موضوع: النواهی/مفهوم داشتن شرط /اشکال بر انتفاء سنخ حکم در باب مفهوم

اشکال بر انتفاء سنخ حکم در باب مفهوم:

مرحوم شیخ انصاری(ره) اشکالی را بر انتفاء سنخ حکم مطرح نموده وبه آن جواب داده است، کما اینکه دیگران هم مثل صاحب کفایةبه این اشکل جواب داده اند.

مقدمه:

قبل از مطرح کردن اشکال، بیان یک مقدمه ضروری است وآن اینکه:

منطوق ومفهوم در تمام قیود وهر آنچه که در کلام معتبر است باید باهم تطابق داشته باشند بغیر از نفی واثبات که منطوق ثبوت عند الثبوت است ولی مفهوم انتفاء عند الانتفاء است، به عبارت دیگر اینکه:

منطوق یک قضیه موجبه هست ولی مفهوم یک قضیه سالبه است.

با توجه به مقدمه مذکور ، اشکال عبارتند از:

حکمی که در منطوق ذکر شده است، شخص حکم است ، وشرط و وصف و....بعنوان قید برای این حکم شخصی است مثل: ان جائک زیدٌ فاکرمه و شخص حکم هم با انتفاء موضوع آن ، منتفی می شود.

در نتیجه وقتی حکم مذکور در منطوق ، شخصی باشد ، اگر مفهوم داشته باشد باید همین حکم شخصی منتفی بشود نه سنخ وحکم کلی ، در نتیجه کسانی معتقدند در مفهوم ، سنخ حکم منتفی می شود ، قابل پذیرش نیست؟ در مثال «ان جائک زیدٌ فاکرمه»

اولاً: مجئ زید قید خاصی است برای ثبوت وجوب اکرام زید و با صیغه امر(اکرم) یک فرد خاص و شخص خاص از وجوب اکرام، انشاء شده است ، وهمین وجوب خاص که منوط به مجئ زید است ، انشاء و موجود می شود، وهر موجودی نیز(شخصی) میباشد نه کلی ، زیرا:

بر اساس قاعده«الشیئ ما لم یتشَخَّص ، لم یوجد» نمی تواند آنچه که وجود پیدا کرده است کلی باشد، بلکه شخصی وجزئی خواهد بود ، ولذا این شخص حکم بانتفاء شرط یا وصف و....-ولو به انتفاء بعضی قیود آن- به حکم عقل ، منتفی می شود.

یعنی وقتی که مجئ زید منتفی شد، خود زید هم که موضوع برای وجوب اکرام است، منتفی می شود ، در نتیجه این حکم خاص – وجوب اکرام- هم منتفی با انتفاء موضوع آن خواهد بود.

ثانیاً:همانگونه که در بحث حروف بیان شد که : حروف وهیئات -از جمله آنها هیئت امر است-بر مبنای سید شریف از قبیل وضع عام و موضوع له خاص است، بنا براین مفاد منطوقی هیوت امر در مثال مذکور ، جزئی وخاص وشخص حکم است ، پس باید در مفهوم هم آنچه که منتفی می شوند ، شخص حکم باشد نه حکم کلی ونسخ حکم.

در نتیجه انتفاء شخص حکم در جمله شرطیه و وصفیه و....یک امر عقلی است که وقتی موضوع آن منتفی می شد-یعنی شرط یا وصف ویا ....منتفی شد-بصورت قهری ، شخص حکم هم منتفی شده است ، چون زید که موضوع است براین اساس باید گفت که اگر: در مفهوم ، سنخ حکم هم باید منتفی بشود، باید گفت که شرط و وصف و... مفهوم نخواهد داشت ، زیرا بحث در مفاهیم مربوط به دلالت لفظیه است نه دلالت عقلیه .

"عبارت الشیخ فی بیان الاشکال"

«وقد یُستشکل فی المقام ،نظراً الی انَّ الشرط المذکور انما شرطاً بالنسبة الی الانشاء الخاص الحاصل بذلک الکلام دون غیره، فاقصی ما تفیده الشرطیة انتفاء ذلک، واین ذلک من دلالته علی انتفاء نوع الوجوب کما هو المُدَّعی »[1]