موضوع: استصحاب/ تنبیهات استصحاب/ شرطیت بقاء موضوع در استصحاب

مقدمه

بحث ما به تنبیهات استصحاب رسیده بود و در جلسات گذشته، شرط بقای موضوع و نقد استدلال شیخ انصاری (ره) را مطرح کردیم. اکنون پیش از ورود به بحث جدید، مناسب است اشاره‌ای به برخی مسائل مستحدثه و فرعی داشته باشیم که در خلال این مباحث مطرح می‌شود.

سجده شکر: حکم و کیفیت

یکی از مسائلی که گاه در ضمن مباحث فقهی به آن پرداخته می‌شود، سجده شکر است. این سجده، عملی مستحب و دارای فضیلت بسیار است. از جمله در مواردی مانند هنگام تجدید نعمت، هنگام دفع بلا، هنگام یادآوری نعمت‌های الهی، هرگاه انسان به یاد الطاف خداوند می‌افتد؛ و مانند اینها.

کیفیت سجده شکر:

برای سجده شکر، صرف قرار گرفتن پیشانی بر زمین کافی است و ذکر خاصی در آن واجب نیست. البته ذکرهایی مانند «شکراً لله» یا «الحمدلله» مستحب می‌باشد. همچنین مستحب است علاوه بر پیشانی، دو گونه (گونه راست و چپ) نیز بر زمین نهاده شود که به آن «تغییر الخدّین» می‌گویند.

خاطره‌ای از سجده شکر جمعی:

در سال ۱۳۵۹ (پنجم اردیبهشت) واقعه طبس رخ داد. در آن روز که مصادف با نماز جمعه بود، مرحوم حسین علم‌الهدی (ره) ضمن اعلام خبر سقوط هواپیماهای آمریکایی در طبس، از مردم خواست که همگی سجده شکر به جای آورند. این ابتکار ایشان، جلوه‌ای از شکرگزاری جمعی در برابر نعمت دفع بلا بود.

صلوات بر محمد و آل محمد

بحث دیگری که گاه در ضمن مباحث فقهی مطرح می‌شود، مسئله صلوات و آداب آن است. صلوات بر پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) در موارد متعددی مستحب مؤکد است اول هنگام شنیدن یا بردن نام مبارک ایشان (چه در نماز و چه خارج از نماز)، هنگام نوشتن نام مبارک حضرت،· در قنوت و تشهد نماز، در دعاها

صلوات بترا (ناقص):

از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) نقل شده که فرمودند: «صلوات ناقص (بترا) بر من نفرستید». پرسیدند: صلوات بترا چیست؟ فرمود: اینکه بگویید «اللهم صل علی محمد» و سکوت کنید (و نامی از آل نبرید). بلکه بگویید: «اللهم صل علی محمد و آل محمد کما صلیت علی ابراهیم و آل ابراهیم إنک حمید مجید».

لقب و کنیه در صلوات:

نکته‌ای که در صلوات باید به آن توجه داشت، ترتیب ذکر نام و لقب است. ابن مالک در الفیه می‌گوید:

«وإن تلا اسمٌ لقباً أو کنیه *** أَخِّر ما شئت و کنِّ یا بنیّه»

یعنی اگر اسم و لقب با هم ذکر شوند، تأخیر و تقدیم هرکدام جایز است. اما بهتر است نام مبارک «محمد» مقدم شود و لقب «مصطفی» مؤخر، یا به صورت «محمد المصطفی» ذکر گردد، نه «المصطفی محمد».

خاطره‌ای از مرحوم نائینی

مرحوم سید محسن حکیم (ره) نقل می‌کند: تقریرات درس مرحوم نائینی را نوشته بودم. روزی ایشان تقریرات را خواستند و مدتی مطالعه کردند. سپس فرمودند: چرا وقتی به نام خدا می‌رسی، «تعالی» یا «جل جلاله» نمی‌نویسی؟ از آن روز به بعد، هیچ‌گاه فراموش نکردم که پس از ذکر نام خدا، تعظیم و تکریم مناسب را بنویسم.

استحباب صلوات به مجرد یادآوری

مستحب است هرگاه انسان به یاد وجود مقدس پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) می‌افتد – حتی در قلب خود – بلافاصله صلوات بفرستد. این عمل، نشانه محبت و ارادت به ساحت مقدس نبوی است.