حکمت 103 و 104/حکمت ها /نهج البلاغه

موضوع: نهج البلاغه/حکمت ها /حکمت 103 و 104

مقدم شما بزرگواران حوزوي و دانشگاهي برادران و خواهران ايماني و قرآني را گرامي مي‌ داريم و سالروز شهادت صديقه کبري صاحب عصمت کبري و حجت بالغه الهي را به پيشگاه وليّ عصر (ارواحنا فداه) و عموم پيروان قرآن و عترت و به شما بزرگواران تعزيت عرض مي‌ کنيم. شهادت سپهبد دوست عزيز و گرامي ما شهيد حاج قاسم سليماني را ارج مي ‌نهيم از ذات اقدس الهي مسئلت مي‌ کنيم حشر ايشان و همراهان ايشان را با شهداي کربلا قرار دهد.

بحث ‌هاي روز پنج‌ شنبه درباره نهج البلاغه بود. در نوبت قبل اين جمله نوراني از نهج البلاغه وجود مبارک حضرت امير خوانده شد که ﴿إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْرَاهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَهَذَا النَّبِيُّ﴾[1] .

مستحضريد که دو تا راه به نحو «مانعة الخلو» دين در اختيار ما گذاشت و بر ما لازم دانست که اين راه ‌ها را طي کنيم: يکي راه حوزه و دانشگاه و علم حصولي و درس و بحث و مانند آن است که به عنوان «علم الدراسة» معروف است؛ يکي راه شب ‌زنده‌داري و توسل و ناله و اشک که مهم‌ ترين اسلحه ما در نبرد با جهاد دروني همين «سلاحه البكاء»[2] [3] است، اين را وسيله قرار داد براي «علم الوراثة» که ما وارثان انبيا باشيم. درباره «علم الدّراسة» راه‌ هاي مشخص و معمولي دارد که همه ما طي کرديم و طي مي ‌کنيم و مانند آن. اما درباره «علم الوراثة» که مهم ‌ترين علم است مستحضريد قبلاً هم بحث شد که در ارث دنيايي و ارث مادي تا مورّث نميرد چيزي به وارث نمي ‌رسد، اما در ارث معنوي و علوم الهي، تا وارث نميرد چيزي از مورّث به او نمي‌ رسد اين «موتوا قبل أن تموتوا»[4] ناظر به اين است. انسان تا زنده به هوي و هوس است او ارث نمي ‌برد ولي وقتی «موتوا قبل أن تموتوا» شد او از غفلت از شهوت از غرور و مانند آن پياده شد او مي ‌تواند جزء وارثان اهل بيت باشد اين تازه طبقه اول که مي ‌تواند وارث باشد.

مطلب دوم آن است که در سوره مبارکه «احزاب» هم اولويت ورثه را مشخص کرد هم اولويت مورثان را که چه کسي وارث است و چه کسي مورث. منتها در سوره «احزاب» وارثان دنيايي و مادي را مشخص کرد فرمود: ﴿أُوْلُواْ الأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِي كِتَابِ اللّهِ﴾[5] [6] اين طبقات ارث طبقه اول مقدم‌ اند بر طبقه دوم، طبقه دوم مقدم ‌اند بر طبقه سوم و اين اولويت هم مستحضريد که اولوليت تعييني است نه تفضيلي. اولويت تفضيلي به مستحبات بر مي‌گردد؛ مثلاً نماز نافله را هم مي ‌شود نشسته خواند هم ايستاده، ولي ايستاده اُولاست.

در جريان ارث اين اولويت، اولويت تعييني است ﴿أُوْلُواْ الأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِي كِتَابِ اللّهِ﴾ يعني با بودِ طبقه اول اصلاً به طبقه دوم ارث نمي ‌رسد. اين بيان نوراني حضرت امير(سلام الله عليه) که در اين بخش نهج البلاغه آمده است که ﴿إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْرَاهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَهَذَا النَّبِيُّ﴾[7] چند مطلب را به همراه دارد يکي اين که در بين رهبري اولويت به چيست؟ يکي اين که در بين رهروي و پيروي اولويت به چيست؟ در بين رهبري آن که معصوم است اُولاست و اولويتش هم به نحو تعيين است نه تفضيل که فرمود: ﴿النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنفُسِهِمْ﴾[8] در اولويت پيروي و تولّي آن هم به نحو تعيين است آن هم به نحو تعيين است نه به نحو تفضيل، فضيلت استحبابي نيست فرمود: ﴿إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْرَاهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ﴾[9] اگر کسي بخواهد از خليل حق که «خليل من همه بتهاي آزري بشکست»[10] ارث ببرد ﴿أَوْلَى النَّاسِ﴾[11] به اين که از خليل حق ارث ببرد مردان محقّق علماً، متحقّق عملاً هستند ﴿إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْرَاهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ﴾ در بخش ‌هاي تحقيقات علمي حرف خليل حق را بفهمد و بگويد، در بخش‌ هاي عملي حکم خليل را بفهمد و عمل کند.

پس اولاي در رهبري را سوره «احزاب» مشخص کرد که پيغمبر است و اولاد پيغمبر و ائمه(عليهم السلام)، اولويت در «علم الوراثة» وجود مبارک امير المؤمنين(سلام الله عليه) مشخص کرد در نهج البلاغه که فرمود: «إِنَّ أَوْلَی النَّاسِ بِالْأَنْبِیَاءِ أَعْلَمُهُمْ بِمَا جَاءُوا بِهِ ثُمَّ تَلاَ ﴿إِنَّ أَوْلَی النّاسِ بِإِبْراهِیمَ لَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِیُّ وَ الَّذِینَ آمَنُوا﴾[12] »[13] اگر کسي بخواهد از موساي کليم ارث ببرد از عيساي مسيح ارث ببرد از آدم صفيّ ارث ببرد الآن سر جايش محفوظ است. يک سلسله ارث ‌هاي مادي است که بعد از مدتي با توزيع بين ورثه تمام مي‌ شود اين ارث مادي است؛ اما ارث معنوي همچنان باقي است هر کس از اين به بعد هم بيايد مي‌ تواند از خليفه الهي وجود مبارک آدم (سلام الله عليه) ارث ببرد اين بيان کلي وجود مبارک حضرت امير است که فرمود: «إِنَّ أَوْلَی النَّاسِ بِالْأَنْبِیَاءِ أَعْلَمُهُمْ بِمَا جَاءُوا بِهِ». پس آن کسي که بحث‌ هاي کليم الهي را ذبيح الهي را مسيح الهي را يعقوب را اسحاق را يوسف (عليهم الصلاة و عليهم السلام) را خوب مي ‌فهمد خوب عمل مي ‌کند خوب باور دارد در سايه دين رسول خدا، اين بهترين وارث نسبت به ره آورد آن هاست، اليوم هم انسان مي‌ تواند از ابراهيم خليل ارث ببرد.

اين که درباره وجود مبارک سيدالشهداء زيارت «وارث» داريم اين انحصار نيست البته معيار کامل همان است مصداق کامل همان است «السلام عليك يا وارث آدم»[14] تا مي ‌رسد به وارث وجود مبارک رسول گرامي (عليهم الصلاة و عليهم السلام) و ائمه قبلي. اين اختصاصي به وجود مبارک سيدالشهداء ندارد؛ منتها آن ها آن درجات عاليه و معارف بلند را ارث مي ‌برند ديگران که «أَعْلَمُهُمْ بِمَا جَاءُوا بِهِ النّبي»[15] هستند آن مراحل نازله را ارث مي ‌برند و ما مي‌ توانيم در هر عصر و مصري وارث خليل حق باشيم وارث کليم الهي باشيم آن چه را وجود مبارک کليم الهي در مناجات در آن اربعين کليمي نصيب او شده است مي ‌توانيم سهمي ببريم و وارث او باشيم راه به هر حال باز است اين راه‌ هاي تحصيلي کمک مي ‌کند که انسان خود را به وراثت انبياي الهي برساند. اين مربوط به جمله قبلي بود.

اما در جمله‌ هاي بعدي وجود مبارک حضرت امير در عصري زندگي مي ‌کرد که وضع مردم بسيار ضعيف بود از وجود مبارک امام صادق (سلام الله عليه) سؤال کردند شما لباسي مي ‌پوشيد که علي بن ابي طالب(سلام الله عليهما) نمي‌پوشيد، فرمود آن روزها فقر غالب بود الآن که فتوحات اسلامي شرق و غرب را دامن زده و غنايم فراواني به کشورهاي اسلامي آمده وضع مردم خوب شد دليلي ندارد که ما پيراهن وصله ‌دار يا قباي وصله ‌دار بپوشيم.[16] يک لباس «خَلِق»، يک؛ «مرقوع»، دو؛ اين در بدن مطهر حضرت امير بود «خَلِق» يعني کهنه شده «مرقوع» يعني رقعه و وصله زده شده؛ اين وجود مبارک حضرت امير در بحبوحه حکومت بود آن وقت وضع مالي هم خوب بود قدرت داشت به حضرت عرض کردند اين لباسي که شما مي ‌پوشيد براي چيست؟ «وَ قَدْ رُئِیَ عَلَیْهِ إِزَارٌ خَلَقٌ»[17] ، يک؛ «مَرْقُوعٌ» دو؛ خود حضرت فرمود «لَقَدْ رَقَّعْتُ مِدْرَعَتِی هَذِهِ حَتَّی اسْتَحْیَیْتُ مِنْ رَاقِعِهَا»[18] ، «ترقيع»؛ يعني به خياط دادم گفتم رقعه بزن که باب «تفعيل» است و متعدي است «لَقَدْ رَقَّعْتُ مِدْرَعَتِی هَذِهِ حَتَّی اسْتَحْیَیْتُ مِنْ رَاقِعِهَا».

آن وقت به حضرت عرض کردند شما اين لباس را براي چه مي ‌پوشيد؟ فرمود براي سه جهت: يکي اين که دوستم را خوشحال کنم؛ يکي اين که دماغ دشمنم را خاکمال کنم؛ يکي اين که فقرا قيام نکنند. اما دوست کيست که خوشحال مي ‌شود؟ آن عقل و قلب است دشمن کيست که دماغ او خاکمال مي ‌شود؟ نفس أماره است که طلب مي‌ کند اين نفس مسوّله است که هر روز حرام و حلال نمي ‌شناسد هر روز از ما چيز مي ‌خواهد. فرمود دوستم را که قلب من است خوشحال مي ‌کنم عقل من است خوشحال مي ‌کنم دماغ دشمنم را خاکمال مي ‌کنم اين «أَعْدَى عَدُوِّكَ نَفْسُكَ الَّتِي بَيْنَ جَنْبَيْكَ‌»[19] که پيغمبر فرمود يعني چه؟ يعني هيچ دشمني براي انسان بدتر از آن نفس درون نيست، او را به غرور به خيانت به روميزي به اختلاس دعوت مي ‌کند. دشمن ‌هاي بيروني از بيرون مي ‌زنند اين از درون مي ‌زند فرمود اين هوس است اين نفس أمّاره است که تا آدم را رسوا نکند رها نمي ‌کند. کار شيطان اين نيست که آدم را به جهنّم ببرد؛ در سوره مبارکه «اعراف» ملاحظه بفرماييد! اين «يَا ابْنَ آدَم»ي که خدا در قرآن دارد[20] [21] [22] [23] [24] يا ائمه(عليهم السلام) دارند[25] [26] ، اين دو تا پيام دارد: پيام اول مسرّت‌ بخش است يعني شما آقازاده هستيد فرزند آدم هستيد پدر شما کسي است که همه فرشته ‌ها در برابر او سجده کردند شما که آقازاده هستيد بزرگوارزاده هستيد شايسته نيست که بي راهه برويد. پيام دوم در «يَا ابْنَ آدَم» هشدار است که بدانيد آن کاري که با پدرتان کرد با شما هم مي ‌کند. در سوره مبارکه «اعراف» فرمود کاري نکنيد که با شما کاري بکند که با پدرتان کرد با پدرتان چه کار کرد؟ او تنها با دين ما کار ندارد. حالا ـ معاذ الله ـ اگر کسي را منحرف کرد مرتد کرد و از دين کنار بُرد مگر دست ‌بردار است؟ تا او را «مسلوب الحيثية» نکند رها نمي ‌کند به هر حال انسان تا زنده است آبرويي مي ‌خواهد. اين که فرمود: ﴿لِيُبْدِيَ لَهُمَا مَا وُورِيَ عَنْهُمَا مِن سَوْءَاتِهِمَا﴾[27] لباس ‌هاي آن ها را کَند يعني چه؟ آن جا که نامَحرمي در کار نبود.

در جريان قصه آدم تفسير آن نه با بحث ‌هاي تکويني حل مي ‌شود نه با بحث ‌هاي تشريعي. انسان تا آسماني نشد و تا آنجا نرفت اين آيات را نمي‌ فهمد؛ براي اين که تشريع که در کار نبود چه در سوره «طه» چه در سوره «بقره» فرمود وقتي به زمين آمديد، ﴿فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِّنِّي هُدًى﴾[28] [29] دين از آن به بعد آمده، در آن عالم که ديني نبود. تکوين نبود براي اين که تکوين تخلف‌ پذير نيست ولي شيطان تخلف کرد! تشريع نبود چون دين و شريعت در زمين است. تا انسان آسماني نشد اين بخش از قرآن براي او حل نمي ‌شود ولي «اين قَدَر هست که بانگ جَرسي مي‌آيد»[30] ؛ فرمود مواظب باشيد تا آبرويتان را نبرده رهايتان نمي ‌کند همين! اين طور نيست که حالا ـ معاذ الله ـ اگر کسي کافر شد شيطان از او دست بردارد ﴿لِيُبْدِيَ لَهُمَا مَا وُورِيَ عَنْهُمَا مِن سَوْءَاتِهِمَا﴾[31] .

فرمود اين نفس، ابزار کار اوست، اين دشمن خانگي است من مي ‌خواهم آبروي او را ببرم سرشکسته بکنم او را به بَند بکشم؛ او هر روز از ما چيزي مي ‌خواهد يا اين متاع را مي‌ خواهد يا آن غذا را مي ‌خواهد يا آن مسکن را مي ‌خواهد يا آن مأوا را مي‌ خواهد، من اين دشمن را مي‌ خواهم مهار کنم. پس دوستم را که عقل است خوشحال مي ‌کنم قلب است خوشحال مي ‌کنم، يک؛ دشمن خود را به بند مي ‌کشم، دو؛ فقرا هم که مرا مي ‌بينند طغيان نمي‌ کنند مي ‌گويند مسئولين دارند و ما نداريم! نه، ما هم مثل اين ها داريم زندگي مي ‌کنيم.

در کتاب شريف تمام نهج البلاغه صفحه 557 و 558 و 559 اين کلمات نوراني هست؛ اين ها تقريباً سه چهار صفحه است که سيد رضي (رضوان الله تعالي عليه) با چهار خط چهار صفحه را گنجانده است؛ اين است که بر ما طلبه ‌ها لازم است که در کنار قرآن کريم، يک کتاب شريف تمام نهج البلاغه را داشته باشيم. سيد رضي هزار سال قبل به تنهايي اين کار را کرد، مگر چقدر امکانات داشت؟ او يک خطبه نوراني را که سه چهار سطر به دست او رسيد همان را نقل کرده است، اما اصل خطبه چيست؟ صدر آن چيست؟ ذيل آن چيست؟ سياق آن چيست؟ هيچ محققي نمي ‌تواند با نهج البلاغه فعلي به يک مطلب عميق علمي برسد، دست او خالي است، چون غالب اين خطبه ‌ها را که ببينيد نه اولش «بسم الله» دارد، نه نتيجه ‌بندي دارد، نه محور آن مشخص است! فقط براي اين که آدم سخنراني بکند سه چهار کلمه اول آن خوب است؛ ولي براي يک محقق که به ما گفتند طرزي درس بخوان که وقتي حرم رفتي، تنها آمرزش پدر و مادر خود را نخواهي؛ حالا شفاي مريض و مغفرت و اين ها سرجايش محفوظ است؛ بتواني تمام قد در حضور امام رضا بايستي بگويي «محقق لما حققتم مبطل لما أبطلتم»[32] ما بايد بفهميم که باسواد شدن گناه نيست و اين هم که در دست و پاي خيلي ‌ها ريخته است اين را هم نمي‌ گويند سواد، بايد به حضور امام رضا که رفتيم آبرو داشته باشيم بگوييم من کسي هستم که شما آن چه تحقيق کرديد را تحقيق بکنم. تنها زيارت براي اين نيست که عرض ادب کنيم و حوايج خود را بخواهيم. فرمود من يک محقق اسلامي هستم که آمدم «محقق لما حققتم مبطل لما أبطلتم» به ما گفتند اين ها را بخوانيد اين زيارت «جامعه» را براي ما نوشتند. حالا کسي بخواهد جريان حضرت امير را، جريان دفن فاطمه زهرا (سلام الله عليها) را، سخنان نوراني حضرت امير هنگام دفن فاطمه زهرا اين ها را بخواند، اين در نهج البلاغه است؟ يا بايد آن کتاب شريف تمام نهج البلاغه که بعضي از بزرگوارها کوشيدند شرق رفتند غرب رفتند کتابخانه ‌هاي جهان را گشتند به هر حال اين کتاب را در اختيار ما قرار دادند؛ آن وقت خود خطبه مشخص است. آن مراسم ‌هاي ديگري که وجود مبارک حضرت امير به اندازه يک صفحه يا بيشتر درباره حضرت زهرا (سلام الله عليها) فرمود، آن ها يا اصلاً در نهج البلاغه نيست يا دو سه سطر است. خلاصه به ما اجازه دادند که به جايي برسيم که در حضور امام رضا تمام قد بايستيم بگوييم: «محقق لما حققتم»؛ اين مقام خوبي است اين ها ما را بال و پر دادند به ما شرف بخشيدند براي ما راه باز کردند گفتند اين ها را تحقيق کن بيا تحويل ما بده در حرم ما اين ها را بخوان بهترين زيارت براي ما کدام زيارت است؟ جامع‌ترين و کامل‌ترين زيارت «جامعه» است. اين ها را بخوان ياد بگير بعد بيا در حرم ما بگو «محقق لما حققتم مبطل لما أبطلتم»؛ نحله ‌هايي که شما باطل کرديد من ـ بحمد الله ـ آن قدرت را دارم باطل کنم، معارفي را که شما تحقيق کرديد من ـ بحمد الله ـ قدرت دارم چون شاگرد شما هستم از شما ياد گرفتم اين ادّعايي بي جا که نيست اين فخر فروشي که نيست اين عرض حالت است.

اگر حضرت عبدالعظيم (سلام الله عليه) به بارگاه امام يازدهم حرکت کرد به امام علي النّقي(سلام الله عليه) عرض کرد من عرض ارادت مي ‌کنم. ما هم وقتي حرم مشرف شديم، همين عرض دين را مي‌ کنيم مي ‌گوييم ما اين هستيم ما اين هستيم از وجود مبارک ابراهيم تا آباء شما را قبول داريم سلام عرض مي‌ کنيم، مطيع شما هستيم، تابع شما هستيم امر شما را اطاعت مي‌ کنيم و دستورهاي شما را انجام داديم حالا محققانه داريم عرض ادب مي ‌کنيم؛ اين چيز خوبي است اين که فخرفروشي نيست اين عرض ارادت است و شکرگزاري است.

وجود مبارک حضرت امير هم فرمود: ﴿أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْرَاهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ﴾[33] را دليل قرار داد، بعد فرمود برابر همان جمله اول اين جمله ‌ها را فرمود که وليّ اهل بيت کيست؛ «إِنَّ أَوْلَی النَّاسِ بِالْأَنْبِیَاءِ أَعْلَمُهُمْ بِمَا جَاءُوا بِهِ»[34] بعد اين آيه را تلاوت کرد.

درباره اين لباس هم فرمود من دوستم را خوشحال کردم دشمنم را سرکوب کردم مردم هم که مرا مي ‌بينند طغيان نمي ‌کنند. اين سه قسمت را فرمود. بعد فرمود: «إِنَّ الدُّنْیَا وَ الْآخِرَهَ عَدُوَّانِ مُتَفَاوِتَانِ وَ سَبِیلاَنِ مُخْتَلِفَانِ فَمَنْ أَحَبَّ الدُّنْیَا وَ تَوَلاَّهَا أَبْغَضَ الْآخِرَهَ وَ عَادَاهَا وَ هُمَا بِمَنْزِلَهِ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ وَ مَاشٍ بَیْنَهُمَا کُلَّمَا قَرُبَ مِنْ وَاحِدٍ بَعُدَ مِنَ الْآخَرِ وَ هُمَا بَعْدُ ضَرَّتَانِ»[35] ؛ «ضرّ» يعني «هَوو»[36] . دو زن که همسر يک مرد هستند اين ها ناهماهنگ هستند. فرمود دنيا و آخرت، يکي در مشرق است يکي در مغرب، جمع نمي ‌شوند. در دنيا يک سلسله خوبي ‌ها است که دنيا ظرف اين خوبي است، دنيا هرگز خوب نيست؛ اين مراحل پنج ‌گانه‌اي که ذات اقدس الهي در سوره مبارکه «حديد» بيان کرد، عده ‌اي از بزرگان مخصوصاً مرحوم شيخ بهايي(رضوان الله عليهم) خوب تحليل کردند گفتند ذات اقدس الهي دنيا را در همين پنج بخش تفسير کرده است که فرمود: ﴿أَنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ وَزِينَةٌ وَتَفَاخُرٌ بَيْنَكُمْ وَتَكَاثُرٌ فِي الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ﴾[37] ، همين! انسان يا کودک است که به دنبال بازي است، يا نوجوان است با يک بازي ديگر، يا جوان است به بعضي از لهو و لعب ‌ها، يا ميانسال است که به پوشيدن لباس ‌هاي خوب و داشتن مسکن خوب و داشتن اتومبيل خوب، يا کهنسال است که از همه اين لذائذ گذشته فقط مي ‌گويد اين مقدار موجودي دارم، اين مقدار فرزند دارم؛ لعب است و لهو است و زينت است و تفاخر و تکاثر. تکاثر برای دوران کهنسالي است بيش از اين هم که نيست، با ﴿أَنَّمَا﴾ هم که شروع شده است فرمود دنيا جاي شريف نيست[38] ؛ اما در همين دنيا يعني در اين زمان و در همين زمين، مردان بزرگي برخاستند که فرصت کردند که حضرت فرمود اين دنيا مَتجر اولياست[39] ، اگر جهاد است در همين زمين است عبادت است در همين زمين است شب‌ زنده ‌داري است در همين زمين است.

در بخش‌ هاي ديگري فرمايشات ايشان به «نوف بکالي»، اين «بِکال» بخشي از يمن است يا گفتند قبيله‌ اي از هَمدان است؛ دو تعبير و تفسير در اين «بِکال» آمده، «نوف بِکالي» در آنجا بود. حضرت سحر برخاست گفت: «أَ رَاقِدٌ أَنْتَ أَمْ رَامِقٌ»[40] ؛ خوابي يا بيدار؟ عرض کرد بيدارم. آن وقت فرمايشات حضرت را شنيد و نقل کرد که حضرت به دنيا چه گفت، در برابر آسمان چه گفت، درباره زمين چه گفت، درباره مردم چه گفت. قبل از آن هم فرمود دنيا خواهي مقام بخواهد برتري بخواهد من بالا هستم من بيشتر مي‌گويم من اين کارها را مي ‌کنم اين ها را بخواهد، اين با آخرت جمع نمي ‌شود؛ مثل يکي مشرق است يکي مغرب است. اما مادامي که در دنيا است اگر به اين امور پنج‌ گانه آلوده نشد، اين دنيا مي ‌شود «مَتجر اوليا»[41] .

در سوره مبارکه «بقره» بين اين دو امر تفصيل قائل شد، فرمود يک عده هستند که مي ‌گويند: ﴿رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا﴾[42] حسنه در آن نيست، همين! مي ‌گويند: ﴿رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا﴾؛ خدايا مال بده، زر بده، مقام بده، رياست بده منصب بده بده بده! همين! در آن آيه حسنه ندارد؛ ﴿فَمِنَ النَّاسِ مَن يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا﴾ هيچ! اما ﴿وِمِنْهُم مَّن يَقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الآخِرَةِ حَسَنَةً﴾[43] ﴿أُولَئِكَ﴾[44] «کذا و کذا». آن که فقط بده و بده و مقام و زر و زور مي ‌خواهد، او ﴿مَا لَهُ فِي الآخِرَةِ مِنْ خَلاَقٍ﴾[45] پشت سر آن آيه همين جمله است، فرمود او خلاق و بهره‌ اي ندارد؛ اما آن که مي ‌گويد: ﴿رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً﴾[46] من آبرومندانه زندگي کنم از راه حلال، اهل عبادت باشم اهل ديانت باشم آبروي من هم محفوظ باشد، نه دستم نزد کسي دراز باشد نه دست کسي را کوتاه کنم، نه بي راهه بروم نه راه کسي را ببندم، اين ها حسنات دنياست ﴿رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الآخِرَةِ حَسَنَةً﴾ فرمود اين ها به مقصد مي‌ رسند؛ اين ها دنيا نخواستند در دنيا که ظرفي است و «مَتجر اولياء»[47] است حسنات خواستند.

اما آن گروه ديگر «ما لهم في الْآخرةِ مِنْ خَلاق» اين جا هم فرمود دنيا و آخرت که حسنه‌ اي نخواهند اين ها به منزله مشرق و مغرب هستند. «نوف بِکالي» که حضرت فرمود: «أَ رَاقِدٌ أَنْتَ»[48] خواب هستي يا «رَامِقٌ» بيدار هستي؟ عرض کرد بيدار هستم «يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ»! فرمود: «یَا نَوْفُ، طُوبَی لِلزَّاهِدِینَ فِی الدُّنْیَا الرَّاغِبِینَ فِی الْآخِرَهِ أُولَئِکَ قَوْمٌ اتَّخَذُوا الْأَرْضَ بِسَاطاً وَ تُرَابَهَا فِرَاشاً وَ مَاءَهَا طِیباً وَ الْقُرْآنَ شِعَاراً وَ الدُّعَاءَ دِثَاراً ثُمَّ قَرَضُوا الدُّنْیَا قَرْضاً عَلَی مِنْهَاجِ الْمَسِیحِ»؛ فرمود اين ها کساني ‌اند که ساده ‌زيست هستند، از حلال نمي‌ گذرند، مي ‌دانند حرام آبروبَر است. اولاً در بخش ‌هايي از قرآن کريم تعبير به مال حرام را فرمود: ﴿أَكَّالُونَ لِلسُّحْتِ﴾[49] آن روميزي، زيرميزي و رشوه را مي ‌گويند سُحت. سُحت هم اين پوست درخت است. در بعضي از آيات دارد که ﴿فَيُسْحِتَكُمْ﴾[50] ؛ «أسحت الشجرة» يعني پوستش را کَند. پوست درخت را بکَنيد از چه راهي نفس بکشد؟ خشک مي ‌شود. فرمود تا آبروي شما را نبَرَد رها نمي ‌کند. «مستأصل» يعني چه؟ يعني اصل و ريشه ‌اش را هدر داد.

ما يک مستکبر داريم يک مستضعف داريم و يک مستأصل. «استأصله» يعني «قطع اصله»[51] . «اسحت الشجرة» يعني «قطع جلده» راه نفس اين درخت را بست، خشک مي ‌شود فرمود راه نفستان را مي ‌بندد ﴿فَيُسْحِتَكُمْ﴾[52] اين سُحت و مال حرام خصيصه آن اين است. فرمود «نوف»! عده ‌اي هستند که دنيا را خوب شناختند خودشان را نجات دادند و اين ها کساني ‌اند که زمين خدا را جا براي زيست قرار دادند و خاک خدا را فرش قرار دادند و از آب گواراي او استفاده کردند و مهم آن است که «شعار»ي دارند و «دثار»ي. «شعار» آن پيراهني است که با شَعر و به موي بدن وصل است، يعني زيرپوش که به بدن وصل است که اين هميشه با بدن است چه در خواب و چه در بيداري است. «دثار» آن پارچه بيروني است که آدم را از سرما و گرما حفظ مي ‌کند که اگر بخواهيد سرما و گرما از بيرون مزاحم آدم باشد اين لباس بيروني حفظ مي ‌کند. فرمود اين ها يک لباس درون دارند يک لباس بيرون؛ لباس درونشان يعني شعارشان قرآن است، لباس بيرونشان که از سرد و گرم روزگار حفظ مي ‌کند و نمي ‌گذارد خطر به اين ها برسد دثار آن ها دعاست، همين! با ياد حق و با نام حق زنده ‌اند؛ اين ها کساني ‌اند که «وَ الْقُرْآنَ شِعَاراً»[53] که مرتّب در لباس بدن است که اين ها را خوب گرم نگه مي‌ دارد «وَ الدُّعَاءَ دِثَاراً» اين دعاي نوراني کميل را مي‌ خوانيد عنايت داشته باشيد اين ها درسي است.

ببينيد به ما گفتند بجنگيد، با دشمن بيرون بخواهيد بجنگيد سلاحتان آهن است؛ اين بيگانه خواست اهانت کند آسيب برساند به نظام اسلامي، به عزيرترين سربازان و سپهبدهاي ما، اين شهيد را از ما گرفته؛ اين عزيزان ما هم با چهار تا موشک او را خفه کردند، اين سلاح بيروني است به نام آهن که خداي سبحان از همه اين ها بپذيرد به همه اين ها قدرت عطا کند عنايت عطا کند، جدّيت عطا کند؛ اين ها شاگردان حضرت امير هستند. شما اين کلمه حَجَر را در نهج البلاغه ملاحظه کنيد، حضرت فرمود: «رُدُّوا الْحَجَرَ مِنْ حَیْثُ جَاءَ»[54] ؛ سنگ را از همان جايي که آمد برگردانيد؛ حالا کسي به شما سنگ زد بگوييد گذشت عيب ندارد، نه! عيب دارد چرا عيب ندارد؟ ملتِ ستم ‌پذير نباشيد، آن که ستم‌ پذير است پَست و فرومايه است؛ اين بيان نوراني است که قبلاً هم بحث شد فرمود: «لاَ یَمْنَعُ الضَّیْمَ الذَّلِیلُ‌»[55] ؛ «إحتمله» يعني اين بار را تحمل کرد. فرمود ستم و استکبار را جز فرومايه کسي تحمل نمي ‌کند ملت عزيز که زير بار ظلم نمي ‌رود، بيگانه هر جسارتي بخواهد بکند! «ضَيم» با «صاد ضاد» يعني ستم و ظلم. «احتمله» يعني قبول کرد اين بار را بُرد تحمل کرد؛ ستم را، استکبار را، تحميل را، جز ملت پَست کسي تحمل نمي‌ کند. اين ملت ما اين طور شد به لطف الهي هيچ تحمل کرد، عزيزانه انقلاب کرد؛ بعد درباره اين جمله هم فرمود: «رُدُّوا الْحَجَرَ مِنْ حَیْثُ جَاءَ»[56] ؛ سنگ را از همان جايي که آمد فوراً برگردانيد سنگ‌ خور نباشيد؛ اين عزيزان ما هم همين کار را کردند هنوز بدن مطهر شهيد سپهبد قاسم سليماني (رضوان الله تعالي عليه، سلام الله عليه و علي الشهداء) اين هنوز دفن نکردند اين عزيزان جبران کردند اين دستور حضرت امير است. فرمود: «رُدُّوا الْحَجَرَ مِنْ حَیْثُ جَاءَ» يک ملت سنگ‌ خور باشيد نباشد، اين مي‌شود اين حسنه دنياست، اين که دنيا نيست. ممکن است کسي در دنيا باشد اين ها را کسب بکند، اين مي‌شود حسنه دنيا.

در آن قسمت هم به نوف بکالي فرمود قرآن را شعار قرار دادند و دعا را دثار قرار دادند و از دنيا و آن رذائل دنيا بريدند همان طوري که مسيح الهي اين کار را کرد. يک بيان نوراني مرحوم کليني (رضوان الله تعالي عليه) در جلد هشت، گرچه اول تا آخر کافي شيريني است اما جلد هشتم آن خيلي شيرين است؛ کلمات نوراني، قصه‌هاي کوتاه، دستورهاي کوتاه خيلي نافع است در آن جلد هشت دارد که وجود مبارک عيساي مسيح فرمود: «إِنَّ التَّارِكَ شِفَاءَ الْمَجْرُوحِ مِنْ جُرْحِهِ شَرِيكٌ لِجَارِحِهِ‌»[57] ؛ فرمود شما مواظب باشيد کسي را مجروح نکنيد زخمي نکنيد. اگر يک بيگانه ‌اي مثل استکبار، مثل صهيونيسم اين ها کسي را زخمي کردند، مثل مقاومت را، کشورهاي ديگر را، مسلمان ‌ها را حشد الشعبي عراق را هر کسي را آزرده کردند مجروح کردند، اگر از شما بربيايد که اين زخمي را درمان کنيد و درمان نکنيد شريک جُرم زخم زننده هستيد؛ اين را وجود مبارک امام صادق از وجود مبارک مسيح نقل مي ‌کند که «قال المسيح(سلام الله عليه) إِنَّ التَّارِكَ شِفَاءَ الْمَجْرُوحِ مِنْ جُرْحِهِ شَرِيكٌ لِجَارِحِهِ‌»؛ حرف همه انبيا يکي است؛ منتها وجود مبارک حضرت مهيمن بر همه انبيا است و حرف او هم نسبت به حرف‌ هاي انبياي ديگر هيمنه دارد.

بقيه فرمايش حضرت امير ـ إن ‌شاء الله ـ در نوبت بعد. اميدواريم ذات اقدس الهي اين عرض تسليت را از همه پيروان قرآن و عترت بپذيرد. امر فرج ولي‌ّ اش را تسريع بفرمايد.