نامه 71/نامه ها /نهج البلاغه

موضوع: نهج البلاغه/نامه ها /نامه 71

مقدم شما علما، اساتيد، بزرگواران، نخبگان و فرهيختگان حوزوي و دانشگاهي را گرامي مي‌ داريم. حضور عزيزان سپاهي و برادران و خواهران ايماني را ارج مي ‌نهيم و حضور وزير محترم فرهنگ و ارشاد اسلامي را هم محترم مي‌ شماريم و از ذات اقدس الهي مسئلت مي‌ کنيم آن چه خير و صلاح و فلاح جامعه اسلامي عموماً و شما بزرگواران خصوصاً هست مرحمت کند.

بحث ما در نهج البلاغه به نامه هفتاد و يکمينِ وجود مبارک اميرالمؤمنين (سلام الله عليه) رسيد. نامه‌ هاي حضرت آن بخش‌ هايي که مربوط به قبل از حکومت است فقط صبغه اخلاقي و موعظه ‌اي و علمي و اين ها داشت؛ اما نامه ‌هايي که مربوط به زمان حکومت آن حضرت است، گذشته از اين که اين مطالب را در بر داشت و دارد، درباره سياست، امنيت، مديريت و نظم جامعه، امانت در بيت ‌المال هم شامل آن ها هم هست. هفتاد و يکمين نامه نهج البلاغه براي منذر بن جارود عبدي است. اين منذر از طرف حضرت امير به استخر فارس مسئوليت پيدا کرد، استاندار آن منطقه بود. گزارشي از عملکرد او به وجود مبارک اميرالمؤمنين(سلام الله عليه) رسيد. حضرت بررسي کرد ديد بخشي از اين گزارشات تام است بخشي هم نياز به توضيحات خود او دارد. اين نامه اعتراض ‌آميز که هم نصيحت را در بر دارد هم احضار اين استاندار را در بر دارد و هم توبيخ و عزل او را به همراه دارد، مرقوم فرمودند. اين نامه تقريباً نزديک سه ربع صفحه است. دو، سه سطر اين نامه در نهج البلاغه نيامده است. بارها به عرض شما رسيد که سيد رضي (رضوان الله تعالي عليه) اين کتاب را به عنوان مختار خطبه‌ ها و نامه ‌ها و بيانات حضرت دارد، نه همه نهج البلاغه باشد. رازي هم در اين تقطيع دارد، چند تا کار را سيد رضي (رضوان الله تعالي عليه) کرد. يکي از کارها اين بود که آن جمله‌ هايي که خيلي ضروري نبود، يا باعث اختلاف شيعه و سنّي بود، آن را نقل نکرد، چون در بخش‌ هايي وجود مبارک حضرت امير خيلي تند و تيز به اصحاب سقيفه حمله مي‌ کند. آن ها را اگر در نهج البلاغه نقل مي ‌کرد، ديگر نهج البلاغه، نهج البلاغه فعلي نبود که تقريباً هشتاد درصد شروح نهج البلاغه از اهل سنت است. مهم ‌ترين شرح‌ ها همان شرح ابن ابي الحديد است که مي‌ گويد من فکر نمي‌ کردم که کمتر از چهارده سال موفق مي‌ شوم؛ ولي خدا را شکر مي‌ کنم که ده ساله تمام شد.[1] همين ابن ابي الحديد بسياري از مطالب راوندي را که فقيه نامور اماميه است او هم قبل از ابن ابي الحديد بود و نهج البلاغه را شرح کرد بسياري از نقدهاي علمي و تند و تيزي را ابن ابي الحديد بر راوندي دارد که او از فقها و علماي شيعه است و بسياري از بزرگان که بعد از ابن ابي الحديد چيز نوشتند، از او استفاده کردند. اين گونه از شروح در اثر آن مديريت سيد رضي بود که هر حرف را انسان همه جا نمي‌ زند. حرفي که مربوط به حوزه علميه بود داخله حوزه علميه يا داخله دانشگاه است، بزرگان و علماي حوزه با هم دارند، دانشگاهيان با هم دارند؛ اما بعضي از مطالبي که خود علما در حوزه دارند مصلحت نيست که به جامعه منتقل بشود. بعضي از مطالبي که دانشمندان دانشگاه دارند مصلحت نيست که از قلمرو دانشگاه به جامعه منتقل بشود. آن بيانات اعتراض‌آميز وجود مبارک حضرت امير که به اصحاب سقيفه حمله مي ‌کند اين حق است «لا ريب فيه» است، بحث کلامي است، در علماي حوزه در دانشمندان دانشگاه مطرح است؛ ولي اگر بيايد در سطح جامعه، ديگر با آن نمي‌ شود جامعه را متحد کرد و ايام وحدت و هفته وحدت تشکيل داد؛ لذا سيد رضي آن بخش ‌هاي تند و تيز را در نهج البلاغه نقل نکرد. اين يکي از کارها و ابتکارات سياسي سيد در نهج البلاغه است.

دوم اين که بخشي از نامه ‌هاي حضرت امير است که آن جلسه هم به عرض شما رسيد حضرت اين خطبه معروف همّام که گفت و گفت و گفت و آن شنونده «فَصَعِقَ هَمَّامٌ صَعْقَهً کَانَتْ نَفْسُهُ فِیهَا»[2] ؛ همان دم جان داد، اين تقريباً بيست صفحه است. مرحوم سيد رضي هفت صفحه ‌اش را نقل کرد، بقيه را يا نقل نکرد، يا تکه تکه در خطبه‌ هاي ديگر نقل کرد، چون هر کسي آن استعداد را ندارد که مستمع علي يا خطبه علي (سلام الله عليه) بشود و آرام بگيرد. بعضي از روح‌ ها آماده پرواز است و وجود مبارک حضرت امير هم فرمود: «یَنْحَدِرُ عَنِّی السَّیْلُ‌»[3] ؛ من بخواهم سخنراني کنم سيل راه مي ‌اندازم، مثل آدم‌ هاي معمولي نيستم. بارها شنيده ‌ايد و به عرض شما رسيد اين سلسله جبال البرز يک قد بلندي در وسط دارد به نام قلّه دماوند و گرنه چه در شرق اين قلّه چه در غرب اين قلّه باران متعددي مي ‌آيد اين تهران است که در دامنه گوشه‌ اي از اين سلسله جبال البرز است اين سيل نمي ‌بيند. حالا شايد پنجاه سال شصت سال اتفاقي بيفتد و باراني يا سيلي بيايد؛ اما کساني که در زير اين قلّه زندگي مي‌ کنند مستحضرند هر وقت باران تند مي‌آيد سيل است، زيرا اين باران چند هزار متر را بايد بشويد و به همراه بياورد و همراه سيل است. آن‌جا که شيار ندارد و مستقيماً از قلّه مي ‌ريزد پايين، آن حتماً سيل دارد. حضرت فرمود من آن کوهي نيستم که مدام باران بيايد و سيل توليد نکند، من آن کوهي ‌ام که «یَنْحَدِرُ عَنِّی السَّیْلُ‌». هر کوهي سيل ندارد، هر سخنگويي آن قدرت را ندارد که جان شنونده را بگيرد. فرمود: «وَ لاَ یَرْقَی إِلَیَّ الطَّیْرُ»، شما در اين دامنه‌ هاي کوه مي ‌بينيد خيلي از اين پرنده ‌ها هستند روي آن کوه‌ ها لانه دارند و پرواز مي ‌کنند؛ اما پرنده ‌اي را نديديد که بتواند روي قلّه دماوند بنشيند، از بس بلند است! فرمود نه پرنده‌ مي‌ تواند پرواز کند مرا بشناسد، نه کسي که در دامنه من هست مي ‌تواند آن سيل را تحمل کند. خيلي‌ ها تلاش و کوشش کردند وجود مبارک حضرت امير را بشناسند و نهج البلاغه او را شرح کنند نشد؛ لذا سيد رضي ابتکاري کرد همين خطبه بيست صفحه‌ اي که شنونده شنيد و جان داد و حضرت فرمود: «هَکَذَا تَصْنَعُ الْمَوَاعِظُ»[4] ، اين خطبه را تکه تکه کرد. از بيست صفحه، شش هفت صفحه ‌اش را نقل کرد، بخشي را اصلاً نقل نکرد، بخشي را در خطبه‌220 آنجا چهار سطر اين خطبه را نقل کرد که «قَدْ أَحْیَا عَقْلَهُ وَ أَمَاتَ نَفْسَهُ حَتَّی ... بَرَقَ لَهُ لاَمِعٌ کَثِیرُ الْبَرْقِ»[5] کسي که عقلش را زنده کرد و نفسش را اماته کرد تا اين که بسياري از حقايق براي او کشف شد، برق زد بهشت را ديد جهنم را ديد. در همان خطبه دارد: «فَهُم وَ الجَنّهُ کَمَن قَد رَآهَا فَهُم فِیهَا مُنَعّمُونَ وَ هُم وَ النّارُ کَمَن قَد رَآهَا»[6] ، فرمود فهميدنِ بهشت و جهنم و دليل اقامه کردن خيلي هنر نيست. بهشت الآن موجود است جهنم الآن موجود است. «خود هنر آن دان که ديد آتش عيان»[7] عارف است که مي ‌گويد من بهشت را مي ‌بينم، جهنم را مي ‌بينم، مثل جريان وجود مبارک امام سجاد و امام باقر(سلام الله عليهما) که در صحنه عرفات باطن مردم را نشان دادند.[8] وجود مبارک سيّدالشهداء(سلام الله عليه) شب عاشورا اسرار آينده و بهشت و اين ها را به اصحابش نشان داد، فرمود هنر اين است که آدم بهشت را ببيند نه بفهمد.

«خود هنر آن دان که ديد آتش عيان      نه گپ دل علي النّار الدخان»[9]

حکيم گپ مي ‌زند، متکلم گپ مي ‌زند، مي‌ گويد بهشتي هست البته هست؛ اما هست بايد ديد. در آن خطبه فرمود: «فَهُم وَ الجَنّهُ کَمَن قَد رَآهَا فَهُم فِیهَا مُنَعّمُونَ وَ هُم وَ النّارُ کَمَن قَد رَآهَا»[10] ، آن وقت در اين چهار سطري که مربوط به خطبه دويست و اندي هست آنجا دارد: «قَدْ أَحْیَا عَقْلَهُ وَ أَمَاتَ نَفْسَهُ حَتَّی ... بَرَقَ لَهُ لاَمِعٌ کَثِیرُ الْبَرْقِ»[11] . غرض اين است که سيد رضي(رضوان الله تعالي عليه) اين کارها را هم کرده که نهج البلاغه بشود کتاب روز و الآن بعد از قرآن کريم، نهج البلاغه اين ‌قدر تابان و درخشان است براي همين تنظيم زيباي سيد رضي است.

بعضي از جمله‌ هاست که آبروريزي است براي آن کارمند، آن ها را سيد رضي در اين نامه‌ ها نقل نکرد، تا آن قبيله به هر حال آبرويشان تا حدودي هست محفوظ بماند، اين ها را هم سيد رضي ملاحظه کرده است. اين نامه71 دو سه سطرش در نهج البلاغه نيامده است. آن دو، سه سطري که در نهج البلاغه نيامده، در تمام نهج البلاغه آمده که آن را هم ـ إن ‌شاء الله ـ مي‌ خوانيم. اين نامه را براي مسئول استخر فارس نوشت. پدرش جارود بود، اين ها جزء ترسايان آن منطقه بودند و بعد به حضور پيغمبر (صلي الله عليه و آله و سلّم) مشرّف شدند و اسلام آوردند. پسرش در بعضي از مراسم شرکت کرد و تجربه ‌اي نشان داد و حضرت او را والي استخر فارس کرد. بعد معلوم شد که او مشکلات مالي و کم‌ کاري و ضعف مديريت دارد. اين نامه را براي ايشان نوشته است. فرمود: «بسم الله الرحمن الرحيم عن عبدالله علي اميرالمؤمنين إلى المنذر بن الجارود العبدي»[12] . فرمود: «أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ صَلاَحَ أَبِیکَ غَرَّنِی مِنْکَ وَ ظَنَنْتُ أَنَّکَ تَتَّبِعُ هَدْیَهُ وَ تَسْلُکُ سَبِیلَهُ»[13] ؛ پدرت آدم خوبي بود، من خيال کردم تو هم مثل پدرت آدم خوبي هستي، به تو سمت دادم، تو را والي استخر کردم، خيال کردم همان راه را مي ‌روي و همان مسلک را طي مي‌ کني. يکي از بيانات نوراني اين فقيه نامي اماميه مرحوم کاشف الغطاء که متأسفانه اين بايد در اصول مي‌ آمد و در اصول نيامد، فقط در جمع خواص روشن شد، اين است که ائمه (عليهم السلام) علم غيب فراواني دارند که ذات اقدس الهي اين علم غيب را به آن ها عطا کرد. اين يک مطلب، اين مطلب در کلام هست، «مما لاريب فيه» است. آن که بايد در اصول مي ‌آمد و بسياري از مشکلات را حلّ مي ‌کرد و جلوي بسياري از فتنه‌ ها را مي ‌گرفت و الآن هم بايد بيايد و نگرفت، آن است که علم غيب سند فقهي نيست. فقه ما به ظاهر روايات يا ظاهر آيات يا ظاهر اجماع و امثال آن اداره مي ‌شود. علم غيب دليل فقهي نيست؛ يعني اگر امام (سلام الله عليه) پيغمبر (عليه و علي آله آلاف التّحية و الثناء) به مطلبي علم داشتند، اگر وحي ويژه ‌اي بيايد، دستور خاصي بيايد، به آن عمل مي ‌کنند و گرنه به علم غيب موظف نيستند عمل بکنند. اين مطلب اگر در رسائل و کفايه مي‌ آمد، اگر مطلب روز مي ‌شد، اگر همه طلبه ‌ها مي‌ فهميدند ديگر ما آن مشکلي که آيا حسين بن علي (سلام الله عليه) مي‌ دانست يا نمي ‌دانست بعضي ‌ها خيال کردند که اگر مي‌ دانست چرا رفت و زن و بچه ‌اش را به کشتن داد و اگر نمي ‌دانست که حق است اين طوري خيال کردند، اين فتنه و آن بساط‌ ها ديگر پيش نمي ‌آمد. گرچه خواص مي ‌دانستند که علم غيب سند فقهي نيست. اگر جَعده آن کار را کرد نبايد گفت که چرا حسن بن علي اين طور شد و اگر شب نوزدهم ماه مبارک رمضان اگر حضرت امير مي ‌دانست چرا رفت، پس نمي ‌دانست يا ـ معاذ الله ـ حسن بن علي نمي‌ دانست در آن کوزه چه خبر است، يا ـ معاذ الله ـ حسين بن علي نمي ‌دانست در کربلا چه خبر است! مرحوم صاحب جواهر من نديدم که درباره هيچ فقيهي به اين عظمت ياد کند، مي ‌گويد من فقيهي به حدّت ذهن و استعداد کاشف الغطاي بزرگ نديدم.[14] پسر او آقا شيخ حسن يک دوره انوار الفقاهه را نوشت. نوه او مرحوم آقا شيخ محمد حسين کاشف الغطاء که معروف است که از شاگردان ممتاز و مبرّز مرحوم آقا سيد محمد کاظم است خودش تعليقه دارد بر عروه. اين بزرگوار مي ‌گويد علم فقه سند فقهي نيست. امام و پيغمبر (عليهم السلام) از طرف خدا مأمور نيستند که اين امانت را اجرا کنند و به اين علم غيب عمل کنند. شاهدش هم آن بيان نوراني پيامبر (عليه و علي آله آلاف التحية و الثناء) است که صريحاً در محاکم قضايي او اين مطلب اعلام شده بود، فرمود مردم! «إِنَّمَا» با «إِنَّمَا» شروع کرد؛ يعني قطع. «إِنَّمَا أَقْضِي بَيْنَكُمْ بِالْبَيِّنَاتِ وَ الْأَيْمَانِ»[15] ؛ من در محاکم قضايي به علم غيب عمل نمي ‌کنم اگر در محکمه قضايي کسي شاهدي آورد برابر شهادت شاهد عمل مي ‌کنم، اگر سوگند صادقی ياد کرد برابر سوگند صادق او حکم مي ‌کنم؛ ولي بدانيد اگر کسي قسم دروغ خورد يا شاهد کذب آورد و من برابر اين شاهد و سوگند، مال را به او دادم، مبادا بگويد من اين مال را از دست خود پيغمبر گرفتم حلال است، اين «قِطْعَةً مِنَ النَّارِ»[16] يک شعله آتش دارد مي‌ برد. ما بنا نيست اسرار باطني مردم را در دنيا ظاهر کنيم. اگر اسرار باطن ظاهر بشود خيلي‌ ها مجبور هستند آدم خوبي باشند. با «إِنَّمَا» ذکر کرد: «إِنَّمَا أَقْضِي بَيْنَكُمْ بِالْبَيِّنَاتِ وَ الْأَيْمَانِ»[17] ، مبادا بگوييد من از دست خود پيغمبر گرفتم! اين مطلب اگر در رسائل مي ‌آمد، اگر در کفايه مي‌ آمد ما ديگر مشکل آن کتاب را نداشتيم. خدا رحمت کند همه کساني را که در آن صحنه‌ ها بودند، عالِم نبودند، حق برايشان روشن نبود، اين طور نبود که ـ خداي ناکرده ـ بخواهند در برابر امام بايستند ولي فتنه، فتنه بزرگي بود حوادث تلخي پيش آمد. اين ها را بايد به مردم گفت که علم غيب سند فقهي نيست. الآن اگر اين آينه ‌اي که جلوي شماست اين آينه مقداري گَرد بگيرد آن را با حوله پاک مي ‌کنيد آن را با تحت حنک که پاک نمي ‌کنيد. هر علمي چيزي دارد، اثري دارد، جايي دارد؛ علم غيب برتر از آن است که به اين چه حلال است چه حرام است چه پاک است چه نجس است، اين برای اسرار کلّي عالم است. ببينيد مرحوم علامه در تذکره چيزي نقل کرد، در صوت العدالة چيز ديگری نقل کردند که يک افسري شربت شهادت نوشيد عده ‌اي آمدند به حضور حضرت عرض کردند يا رسول الله! ما تبريک بگوييم يا تسليت؟ تسليت بگوييم که افسري را از دست داديد؟ تبريک بگوييم که توانستيد جواني را اين طور تربيت کنيد؟ فرمود به من تسليت بگوييد نه تبريک، زيرا آن طوري که من خواستم او عمل نکرد. اين را بعد از مرگ او دارد مي‌ گويد. عرض کردند چرا؟ فرمود: «كَلَّا وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّ الشَّمْلَةَ الَّتِي أَخَذَهَا يَوْمَ خَيْبَرَ مِنَ الْغَنَائِمِ لَمْ تُصِبْهَا الْمَقَاسِمُ، لَتَشْتَعِلُ عَلَيْهِ نَارًا»[18] [19] ؛ اين سرباز من بود افسر من بود، مجاهد بود، در جبهه ‌هاي جنگ شرکت کرد؛ ولي يک خيانت مالي دارد، الآن آن خيانت در کنار قبر او شعله ‌ور است. اين پيغمبر است! فرمود من مي‌ دانستم ولي نگفتم. «كَلَّا وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّ الشَّمْلَةَ الَّتِي أَخَذَهَا يَوْمَ خَيْبَرَ مِنَ الْغَنَائِمِ لَمْ تُصِبْهَا الْمَقَاسِمُ، لَتَشْتَعِلُ عَلَيْهِ نَارًا»؛ ما بنا نداريم اسرار مردم را بازگو کنيم. اگر اسرار مردم با علم غيب روشن بشود که همه مي ‌ترسند کار بد نمي ‌کنند.

غرض آن است که اگر وجود مبارک حضرت امير دارد که چون پدرت آدم خوبي بود من به تو سمت دادم، معنايش اين نيست که ـ معاذ الله ـ او علم غيب ندارد. بعد تمام اين جزئيات را فرمود براي ما روشن است حساب دارد، ولي ما موظّف هستيم در دنيا برابر اين علم عادي علم کنيم؛ البته گاهي ضرورت اقتضا مي‌ کند که به باطل گرايش پيدا کنيد؛ لذا فرمود چون پدرت آدم خوبي بود من تو را والي استخر فارس کردم، ولي «فَإِذَا أَنْتَ فِیمَا رُقِّیَ إِلَیَّ عَنْکَ لاَ تَدَعُ لِهَوَاکَ انْقِیَاداً وَ لاَ تُبْقِی لِآخِرَتِکَ عَتَاداً»[20] ؛ نه براي آخرتت کاري کردي، نه آبرويي براي دنيا گذاشتي. اين چيست که به ما گزارش دادند؟ شکار که مي ‌روي، وقت ‌ها را هم به بازي مي‌ گذراني! اتلاف وقت هم که مي ‌کني! مديريت هم که نداری! دست ‌ات هم که نسبت به بيت ‌المال باز است! آخرت خودت را براي دنيا خراب کردي! آخرت خودت را براي بستگانت خراب کردي! اين چه کاري بود که کردي؟ زود بيا من با تو کار دارم. اين آثار نامه است. اين را حضرت اوّل هم مي‌ دانست. فرمود: «تَعْمُرُ دُنْیَاکَ بِخَرَابِ آخِرَتِکَ»؛ آخرتت را ويران مي ‌کني دنيايت را آباد مي ‌کني. خيلي ‌ها خيال مي ‌کنند که مرگ آخر خط است، خيلي ‌ها خيال مي ‌کنند مرگ پوسيدن است اين دين است که مي ‌گويد مرگ از پوست به درآمدن است، مرگ هجرت است نه پوسيدن. مرگ ادامه بقا است نه فنا. وجود مبارک حضرت امير فرمود: «ولكنكم تنتقلون من دار إلى دار»[21] ؛ از جايي به جاي ديگر مي ‌رويد. بنابراين خيلي ‌ها آن ها که چه در دانشگاهي‌ ها بين دانشگاه معرفت ‌شناسي ‌شان بر اساس حسّ و تجربه است، مي‌ گويند چيزي را که در آزمايشگاه ببينيم باور داريم وگرنه نه. فتواي اين ها را بايد آزمايشگاه موش بدهد. انسان اين گونه نيست که همه فتوا را از آزمايشگاه موش بگيرد. اين ﴿فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٌ فَزَادَهُمُ اللّهُ مَرَضًا﴾[22] اين مرض را مگر آزمايشگاه موش جواب مي ‌دهد؟ اين ها هم مقام شامخ طب را به بيطاري متنزّل کردند و هم انسان را در حدّ يک حيوان. اين ﴿فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٌ فَزَادَهُمُ اللّهُ مَرَضًا﴾، اين با چه بايد کشف بشود؟ با حسّ و تجربه؟ با آزمايشگاه موش؟ يا راه‌ هاي ديگري دارد؟ فرمود آخرتت را با دنيا ويران کردي. «وَ تَصِلُ عَشِیرَتَکَ بِقَطِیعَهِ دِینِکَ»[23] ؛ دينت را تکه پاره کردي مي ‌خواهي عشيره و قبيله ‌ات را وصل کني. «ولا تسمع قول الناصح وإن أخلص النصح لك»[24] اين کلمه نصيحت هم چند بار به عرض شما رسيد که انبيا فرمودند ما جزء ناصحان هستيم و حضرت هم فرمود که ما ناصح هستيم، نصيحت خالصانه داريم. نصيحت به معني سفارش نيست، سخنراني نيست، مقاله ‌نويسي نيست، موعظه نيست؛ نصيحت يک خياطي است. به خياط مي ‌گويند ناصح. آن سوزن خياطي را مي ‌گويند منصحه. آن نخ خياطي را مي‌ گويند نصاح. اگر کسي بتواند جامه تقوا بدوزد و بر پيکر جامعه بپوشاند او مي ‌شود ناصح. ائمه فرمودند ما اين کار را مي‌ کنيم. حالا اگر کسي جامه ‌دري بکند لباس جامعه را يا لباس يک مسئولي را بدرد به بهانه نصيحت، اين که ضدّ آن است. غرض اين است که ما اگر بگوييم روحانيت به ما فرمودند روحانيت تابع ائمه‌اند، ائمه ناصح بودند، پيغمبران ناصح بودند: ﴿إِنِّي لَكُمَا لَمِنَ النَّاصِحِينَ﴾[25] ، ما با عملمان رفتارمان گفتارمان بايد جامه تقوا ببافيم و بدوزيم و بر بدن جامعه بيندازيم. با سخنراني کسي هدايت نمي ‌شود. نيم درصد دو درصد سه درصد با گفتن نصيحت يا سخن‌ خواني است يا سخن‌ راني است. عمده عمل خياطي است. «ناصح»؛ يعني خياط. سوزن خياطي را مي ‌گويند منصحه. نخ خياطي را مي‌ گويند ناصح. شما هيچ کتاب لغتي را نمي‌ بينيد که «نصح»، يعني سخنراني کرد. با سخنراني جامعه لخت، جامعه عفيف نخواهد شد. فرمود من نصيحت کردم با قولم، با فعلم، با عملم. اين دو سطر و اندي در نهج البلاغه نيست اين ها را که مي‌ خواهيم بخوانيم در تمام نهج البلاغة هست. تمام نهج البلاغة کتابي است که زحمت کشيدند تمام خطبه ‌ها را جمع کردند تمام نامه‌ ها را جمع کردند. فرمود: «بلغنی أنّک تدع عملک کثیرا»[26] ؛ خيلي از روزها سر پست خود نيستي «و تخرج لاهیا متنزّها؛ تطلب الصّید»؛ براي شکار مي ‌روي! خيلي از روزهاست که تو سر کار خود نيستي. «و تلاعب الکلاب؛ و أنّک قد بسطت یدک فی مال اللّه لمن أتاک من أعراب قومک کأنّه تراثک عن أبیک و أمّک»؛ تو وقتي به بيت ‌المال برسي خيال مي ‌کني ارث پدرت است، تو براي اين سمت لياقت نداري. چون پدرت آدم خوبي بود جزء مسيحي‌ ها بود قوم خودش را هدايت کرد مسلمان شدند بعد از جريان ردّه خيلي ‌ها «ارْتَدَّ النَّاسُ بَعْدَ النَّبِي»[27] ،‌ او نگذاشت قومش آلوده بشوند. من ديدم پسرِ آن پدر هستي به تو سمت دادم، آن وقت چرا تو بازي مي ‌کني؟ مگر بيت ‌المال ارث پدرت است؟

اين دو سطر و نصف در نهج البلاغه نيست. بعد فرمود: «و إنّی أقسم باللّه» ديگر علي دارد آن صورت خودش را نشان مي‌ دهد. «و إنّی أقسم باللّه لئن کان ما بلغنی عنک حقّا، لجمل أهلک و شسع نعلک خیر منک»؛ قسم به خدا نزد من اگر اين گزارش ‌هايي که دادند درست باشد، اين شتر آن ها به شتر مثال مي ‌زنند در فارس و ايران به حمار؛ اين که به حماقت معروف است، اين حمار است و آن شتر؛ آنها به شتر مثال مي ‌زنند. فرمود آن شتري که در محله شماست از تو بهتر است. اين بند کفش تو نزد من از تو ارزشمندتر است اگر اين گزارش ‌هايي که دادند، اين چه کاري بود که کردي؟ اين را به والي رسمي خودش گفت. «و إني اقسم بالله»؛ قسم به خدا! «لئن کان ما بلغنی عنک حقّا، لجمل أهلک و شسع نعلک خیر منک»؛ نه تنها تو، اگر در ايران هم بعدها يک چنين مأموري پيدا بشود مثل ابن منذر است. «و من کان بصفتک»؛ تا روز قيامت هر کارمندي اين چنين باشد، نزد من بي ‌ارزش است. نفرمود تو يا عرب، بلکه فرمود: «و من کان بصفتک»؛ هر کارگزاري هر کارمندي هر مسئولي که بيت ‌المال را در اثر اختلاس و نجومي و زيرميز و روي ميزي ارث پدر خودش بداند. اين علي است! «و من کان بصفتک فلیس بأهل أن یسدّ به ثغر، أو ینفّذ به أمر، أو یعلی له قدر، أو یشرک فی أمانة، أو یؤمن علی جبایة»؛ هيچ کاري از کارهاي نظام اسلامي چه کار نظامي، چه کار فرهنگي، چه کار امنيتي، چه کار سياسي، چه کار مالي، چه کار وکالت، چه کار وصايت، چه کار ولايت، همه را توضيح داد، به درد هيچ کاري نمي ‌خورد. نه کار نظامي که سرحدات را به او مي‌ شود سپرد؛ نه کارهای امنيتي، نه کار امانتي، هيأت امناي هيچ مسجدي هم نمي ‌تواند باشد. به هيچ کاري! کسي که بيت ‌المال را اموال عمومي را ارث پدر و مادر خود مي ‌داند. «و من کان بصفتک فلیس بأهل أن یسدّ به ثغر»؛ ثَغر يعني مرز. «أو ینفّذ به أمر، أو یعلی له قدر، أو یشرک فی أمانة، أو یؤمن علی جبایة» در نسخه نهج البلاغه «خيانة» دارد. «جبایة»؛ يعني ماليات. اين نسخه اصحّ از آن هاست. «فأقبل إلیّ حین یصلک کتابی هذا»؛ اين نامه هم که آمده زود خودت را به من برسان. «إن شاء اللّه». بعد هم او رفت و عزل کرد و ديگري را سر جايش نشاند. اين علي است! و ما افتخارمان اين است که شيعه اين علي هستيم و حضرت هم اين نظام را و اين مردم را و اين ملّت را و اين فداکاران و اين شهدا را، بيش از همه دوست دارد و حفظ مي‌ کند براي آن ها حيات و ممات که فرق نمي ‌کند، دعا هم مي ‌کنند. دعاي آن ها حياً و ميتاً هم مستجاب است، ما چرا مشمول دعاي اين ها نشويم؟ يعني ـ معاذ الله ـ بين حيات و ممات اين ها فرق است؟ اين که نيست. يقيناً دعا مي‌ کنند، يقيناً خير اين ها مي ‌رسد.

اين روزها قم شاهد جشني بود و آن اين که بي‌بي دو عالم فاطمه معصومه، وارد اين سرزمين شد. اين همه برکاتي که برای حوزه علميه قم هست به برکت اين مضجع است. پس معلوم مي‌ شود که اين هست. ما که الآن اينجا عمري را گذرانديم براي ما تجربه شده است و به صورت قطع؛ وقتي در قم هستيم کتابي را مطالعه مي‌ کنيم به سرعت پيش مي ‌رويم. همين که از اينجا فاصله گرفتيم براي تعطيلات تابستاني ييلاق و جايي مي‌ رويم يک هفته گذشته اين کتاب را سطر به سطر بايد که آرام آرام پيش برويم. اين تجربه شده است براي ما. اين ديگر قصه نيست و از اين و آن نقل بکنيم نيست. هميشه همين طور بود هر وقت قم هستيم، اين کتاب ‌هاي علمي به صورت روان براي ما حلّ مي ‌شود. وقتي وارد يک منطقه ديگر شديم براي تعطيلات تابستاني مي ‌بينيم که آرام آرام بايد پيش برويم. اين يک چيز ضروري و روشن است به برکت همين‌ هاست، فرق نمي‌ کند حيات و ممات اين ها.

بنابراين ما بهترين فرصت را داريم، بهترين ائمه را داريم، بهترين پايگاه را داريم، بهترين مزار را داريم، حداکثر استفاده را شما بزرگان علماي حوزه و دانشگاه مي‌ توانيد به جامعه منتقل کنيد.

من مجدداً مقدم شما عزيزان، بزرگواران، علما، فرهيختگان، دانشگاهيان، برادران و خواهران ايماني و برادران سپاهي، گرامي مي ‌دارم و از ذات اقدس الهي مسئلت مي‌ کنم به همه شما آن چه خير و صلاح و فلاح دنيا و آخرتتان است مرحمت بفرمايد.