دو نوع بهره‌مندی از بهار (لذت حسی و لذت عقلی با تذکر به خواب‌بیداری و احیای زمینِ مرده، به‌عنوان نشانه‌های معاد)/بهار و یاد معاد (نشور) /اخلاق اسلامی

موضوع: اخلاق اسلامی/بهار و یاد معاد (نشور) /دو نوع بهره‌مندی از بهار (لذت حسی و لذت عقلی با تذکر به خواب‌بیداری و احیای زمینِ مرده، به‌عنوان نشانه‌های معاد)

مقدم شما مهمانان بزرگوار حوزوی و دانشگاهی برادران و خواهران مخصوصاً بزرگوارانی که اسامی شریفشان مطرح شده است و بالاخص عزیزانی که امروز به لباس فاخر روحانیت مشرف و ملبس شده‌اند مقدم همه را هم گرامی می‌داریم. این ایام از آن جهت که متعلق به وجود مبارک سید انبیا و مرسلین و وجود مبارک امام صادق رئیس مذهب ما علیهما آلاف التحية و الثناء است از ذات اقدس الهی مسئلت می‌کنیم به برکت قرآن و عترت مخصوصاً این دو نور بزرگوار، آنچه خیر و صلاح و فلاح امت اسلامی است مخصوصاً آنچه به مصلحت شما برادران و خواهران است ذات اقدس الهی به عنوان عیدی به همه ما مرحمت بکند.

مطلبی که مربوط به این ایام است؛ یعنی تحویل سال و فرا رسیدن عید نوروز آن است که آنهایی که عاقل‌اند و حکیمانه زندگی می‌کنند آنها بهره کامل و کافی از زندگی می‌برند؛ یعنی هم لذت‌های جسمانی و بدنی می‌برند هم لذت‌های روحانی و عقلی، اگر کسی عاقل باشد بهترین لذت را از زندگی مخصوصاً در فصل بهار می‌برد؛ اما اگر کسی غافل باشد فقط لذت ظاهری می‌برد. توضیح مطلب این است که در روایات ما اهل بیت عصمت و طهارت فرمودند: «إِذا رأيتُمُ الربيع فاكثروا ذكر النُّشُور»[1] وقتی بهار آمد به یاد معاد باشید. وقتی بهار می‌آید دو تا کار در عالم طبیعت انجام می‌گیرد در عالم ماده انجام می‌گیرد اگر کسی نداند چه کاری در طبیعت انجام می‌گیرد و چه کسی این کارها را انجام می‌دهد او فقط یک حیات گیاهی دارد؛ یعنی لذت می‌برد از خوردن، لذت می‌برد از پوشیدن لباس نو در حد گیاهان؛ او «حیوان نام هنوز متخیل و متوهم و اینها نشده یک لذت گیاهی می‌برد. مگر گیاه لذت ندارد آن هم تغذیه دارد و بالنده است و جامه نو در بر می‌کند؛ این برگها لباس نویی است برای اینها، آنها یک لذت گیاهی دارند، جوانی که از همه جا غافل است فقط به این فکر است که نوروز را خوش باشد او یک لذت گیاهی دارد؛ یعنی خوب غذا می‌خورد، خوب می‌گوید، خوب می‌خندد، خوب جامه در بر می‌کند، خوب خرم زندگی می‌کند می‌خرامد و دیگر هیچ! این بهره غافلان است.

اما اهل بیت عصمت و طهارت که حقیقت عالم را آگاه‌اند و ما را به حقیقت عالم آگاهی می‌دهند فرمودند شما عاقلانه زندگی کنید نه غافلانه، بهره مادی را ببرید، لذت ببرید از هوای لطیف، از سبزی و از آب و از هوا و محیط سالم لذت ببرید؛ اما از این رسیدن بهار به یاد معاد باشید «إِذا رأيتُمُ الربيع فاكثروا ذكر النشور»؛ به یاد معاد باشید. در قرآن کریم بیش از هر چیزی بعد از مسئله توحید ما را به جریان معاد آشنا می‌کنند برای اینکه آن که سازنده است مسئله معاد است. اعتقاد به خدا به عنوان اینکه او واجب الوجود است بعد به عنوان اینکه او خالق کل است بعد به عنوان اینکه او مدیر عامل کل جهان است رب‌الارباب است این در مشرکان حجاز هم بود، این مشکل را حل نمی‌کند این فقط ثمره علمی دارد آن که مشکل را حل می‌کند ربوبیت جزئی است که رب انسان کیست نه رب عالم. این ربوبیت جزئی چیست؟ انسان باید تحت تدبیر چه کسی باشد قانون چه کسی را گوش بدهد؟ این را مشرکین قبول نداشتند. بعد هم مسئله معاد است، انسان که مرد می‌پوسد یا از پوست به در می‌آید؟ مشرکان می‌گفتند انسان که مرد می‌پوسد ﴿إِنْ هِيَ إِلَّا حَياتُنَا الدُّنْيا نَمُوتُ وَ نَحْيا﴾[2] بعد از مرگ خبری نیست. اگر کسی بعد از مرگ را انکار کند و مرگ را پوسیدن بداند تمام حیات را تا گور خلاصه می‌بیند؛ بنابراین می‌گوید هر چه که ممکن است در اینجا بهره ببریم.

قرآن کریم در بسیاری از آیات سخن از معاد را مطرح می‌کند که مرگ پوسیدن نیست از پوست به در آمدن است، مرگ نابودی نیست هجرت است «وَ لَكِنَّكُمْ تَنْتَقِلُونَ مِنْ دَارٍ إِلَى دَار»[3] در روایات ما هست. اگر برای ما روشن شد که مرگ از پوست به در آمدن است نه پوسیدن و هجرت است و میلاد جدید است و وارد یک مرحله دیگر شدن است باید تهیه کنیم چیزی را که آنجا کارایی داشته باشد.

در روایات فرمودند وقتی بهار آمد شما به فکر معاد باشید. در بهار دو تا کار اساسی انجام می‌گیرد: یکی اینکه خوابیده‌ها بیدار می‌شوند و یکی اینکه مرده‌ها زنده می‌شوند و در قرآن کریم از هر دو راه برای مسئله معاد استفاده شده؛ در جریان خواب فرمود: ﴿يَتَوَفَّاكُمْ بِاللَّيْلِ وَ يَعْلَمُ مَا جَرَحْتُمْ بِالنَّهَارِ ثُمَّ يَبْعَثُكُمْ﴾.[4] اینکه هر شب انسان می‌خوابد نموداری از مرگ است چون «إِنَّ النَّوْمَ أَخُو الْمَوت».[5] در خواب روح بخش مهم تعلقش را از بدن کم می‌کند در حد حیات گیاهی بدن را نگه می‌دارد، این بدن در بستر است خودش در عالم خودش حرکت می‌کند. اگر یک انسان وارسته باشد که خواب‌های خوب می‌بیند، اگر یک انسان غافل باشد که گرفتار اضغاث احلام است. چون «إِنَّ النَّوْمَ أَخُو الْمَوْتِ»[6] تعبیر قرآن کریم درباره خواب توفی است؛ یعنی انسان خوابیده متوفاست، چه اینکه انسان مرده هم متوفاست؛ منتها آن‌جا تعلق بین نفس و بدن بالکل قطع است این قسمت مهمش قطع است، فقط در حد تعلق گیاهی می‌ماند؛ لذا تعبیر وفات درباره موت هم هست ﴿وَ اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِهَا وَ الَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنَامِهَا﴾[7] او متوفی است و ما در خواب متوفا هستیم ﴿هُوَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْ بِاللَّيْلِ وَ يَعْلَمُ مَا جَرَحْتُمْ بِالنَّهَارِ﴾ ما هر شب متوفا می‌شویم بعد بیدار می‌شویم، بعد می‌فرماید این نشانه قیامت است کسی که می‌میرد همین حد است؛ منتها قدری بیشتر.

پس خوابیدن و بیدار شدن نموداری از معاد است، در بهار تمام این درخت‌ها که خواب رفته‌اند بیدار می‌شوند؛ این درباره بیدار کردن درخت است گیاهی است که خشک نشده، اما آن گیاهان و آن درختانی که چندین سال قبل از بین رفتند و خاک شدند و الآن خاکشان پای این درخت‌هاست این‌ها مرده‌اند خدا این‌ها را زنده می‌کند. دو تا کار در بهار می‌شود یکی اینکه خوابیده را بیدار می‌کند، این درخت‌ها که خواباند این‌ها بیدار می‌شوند برای اینکه خشک نشده‌اند؛ اما آنها که پوسیدند و خاک شدند و پودر شدند و الآن در باغچه‌اند وقتی این درخت‌ها بیدار شدند و آب خوردند و هوا دیدند و نور دیدند و کود دیدند تغذیه می‌کنند؛ کار تغذیه کردن این است که خاک‌های اطراف خودشان را جذب می‌کنند به خودشان، این درختی که یک متر بود الآن شده دو متر، خاک خورد، هوا خورد، این خاک مرده را خدا از راه تغذیه این درخت زنده کرد و همین خاک را به صورت میوه درآورد، همین خاک را به صورت برگ درآورد، همین خاک را به صورت خوشه و شاخه درآورد. این چنین نیست که در باغ یک کار بشود که خوابیده بیدار بشود، در باغ دو تا کار می‌شود. این خاک‌ها را اگر او جذب نکند که بالنده نمی‌شود، این کودها را اگر جذب نکند که بالنده نمی‌شود.

در قرآن کریم به هر دو بخش اشاره کرد فرمود خدای سبحان باران نازل می‌کند زمین مرده را زنده می‌کند ﴿يُحْيِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا﴾[8] [9] [10] ، نه يُحي النبات بعد نومها، زمین مرده را زنده می‌کند پس در بهار دو تا کار انجام می‌شود: یکی اینکه خوابیده‌ها بیدار می‌شوند؛ یکی اینکه مرده‌ها زنده می‌شوند چون در قرآن کریم فرمود خدای سبحان که خوابیده‌ها را بیدار می‌کند مرده‌ها را زنده می‌کند و ﴿كَذَلِكَ يُحْيِ اللَّهُ الْمَوْتَى﴾[11] این چنین خدای سبحان این بدن‌های پوسیده را دوباره نو می‌کند. اهل بیت (علیهم السلام) فرمودند: «إذا رأيتُمُ الربيع فاكثروا ذكر النشور»؛ وقتی که بهار آمد به یاد قیامت باشید.

این کسی که حکیمانه به بهار نگاه می‌کند او هم مطلب جدید می‌فهمد، لذت علمی می‌برد، برهان اقامه می‌کند، جانش تغذیه می‌شود در نشاط است که مطلبی را فهمید، بعد بدنش هم که لذت می‌برد از هوای تازه و گل‌ها و لذائذ و نسیم لذت می‌برد، پس آدم عاقل دو لذت از بهار می‌برد آدم غافل یک لذت از بهار می‌برد. اصرار کتاب و سنت این است که شما هرگز به کم قناعت نکنید، آدم وقتی مطلبی را فهمید کاملاً از آن لذت می‌برد، لذتی که انسان از مطلب عمیق می‌برد بیش از لذتی است که از خوردن یک غذای لذیذ می‌برد؛ لذا فرمودند وقتی بهار شد شما به این فکر باشید که اگر خواب هستید بیدار بشوید و اگر - خدای ناکرده - آن مرگ دامن‌گیر کسی شد خودتان را با آیات الهی زنده کنید؛ چون در بیانات نورانی حضرت امیر (سلام الله علیه) آن طوری که در نهج‌البلاغه آمده است این است که بعضی‌ها مرده متحرک‌اند صورتاً زنده اند آن جان، آن قلب و آن فکرشان مرده است: «فَالصُّورَةُ صُورَةُ إِنْسَانِ وَ الْقَلْبُ قَلْبُ حَيَوَانِ وَ ذَلِكَ مَيِّتُ الْأَحْيَاءِ»؛[12] یعنی در زنده‌ها راه می‌روند ولی مرده‌اند. اگر کسی با این معارف آشنا باشد خودش را زنده می‌کند وقتی زنده شد از حیات لذت می‌برد. بنابراین خاصیت بهار این است که انسان به یاد معاد بیفتد هم لذت عاقلانه می‌برد و هم لذت حسی.

بنده از ذات اقدس الهی همانند همه شما مسئلت می‌کنیم که ذات اقدس الهی توفیق التذاذ عقلی و حسی را به همه ما مرحمت بکند و کسانی که از حوزه پربرکت مشهد، حوزه پربرکت لنگرود و از سایر حوزه‌ها به بارگاه ملکوتی کریمه اهل بیت بار یافتند بالاخص آن بزرگواران و عزیزانی که امروز معمم شدند مشمول ادعیه زاکیه ولی عصر (ارواحنا فداه) باشند عالم ربانی بشوند، هم از بهره‌های عقلی لذت ببرند هم کام جامعه را با معارف قرآن و عترت شیرین کنند.

پروردگارا امر فرج ولی‌ات را تسریع بفرما!

نظام اسلامی، مقام معظم رهبری، مراجع بزرگوار تقلید، حوزه‌های فقهی، فرهنگی، دانشگاهی، همه را در سایه امام زمان حفظ بفرما!

دولت ما، ملت ما، مملکت ما، تمامیت ارضی ما، جوان‌های ما و این عزیزان را مشمول ادعیه ولی عصر قرار بده!

ارواح مؤمنان عالم، معلمان ما، ذوی حقوق ما، پدران و مادران ما، امام راحل، شهدای انقلاب و جنگ همه را در سایه رحمت بی‌کرانت با انبیا محشور بفرما!

امنیت مناطق مسلمان‌نشین، مخصوصاً ایران، عراق، افغانستان، فلسطین، غزه، لبنان و سوریه را در سایه امام زمان تأمین بفرما!

خطر بیگانگان مخصوصاً استکبار و صهیونیست را به خود آنها برگردان!

توفیق عالم ربانی شدن را به همه ما مرحمت بفرما!

غفر الله لنا ولكم و السلام عليكم و رحمة الله و بركاته