وارث علم و ارتباط با امام زمان/تقسیم‌بندی علوم و اهمیت علم نافع /اخلاق اسلامی

موضوع: اخلاق اسلامی/تقسیم‌بندی علوم و اهمیت علم نافع /وارث علم و ارتباط با امام زمان

مقدم شما بزرگواران حوزوی برادران و خواهران مخصوصاً طلاب و فضلای حوزه ولی عصر بناب را گرامی می داریم سعی بلیغ و کوشش خالصانه زعيم عالی قدر حوزه عالى قدر علمیه بناب ان شاء الله مشکور باشد ساليان متمادی است که این شخصیت بزرگوار با مدیریت خالص و با زعامت مخلصانه فضلایی را به پیشگاه ولی عصر (ارواحنا فداه اهدا کرده اند هم فضلایی که الآن در حوزه مقدسه علميه قم جزء اساتید و مدرسان عالی مقام حوزه علمیه قم اند و هم طلاب و فضلایی که فعلاً در حوزه پر برکت ولی عصر بناب مشغول اند اینها همه از قداست روح يك زعيم و اخلاص و مدیریت تام يك مسئول است، امیدواریم آن حوزه روز افزون باشد و سایر حوزه ها و برادران و خواهرانی که برای فراگیری علوم و معارف الهی تلاش و کوشش میکنند همچنان بهره وافی ببرند.

مستحضرید که در حوزه ها و دانشگاه ها يك سلسله تقسیم علوم هست که علم را تقسیم میکنند می گویند یا تجربی است یا ریاضی است یا انسانی است و مانند آن این یک تقسیم خوبی است که در دانشگاه ها هست.

در حوزه های علمی هم گاهی تقسیمش از این لحاظ است که علم یا معقول است یا منقول، منقولش هم یا اصول است یا فقه و معقولش هم یا فلسفه است یا کلام این تقسیمات هست و تقسیمات خوبی است و ما هم مادامی که در حوزه هستیم با این تقیسمها روبه روییم.

اما انبیای الهی اولیای الهی شاگردان آنها يك تقسیم دیگری نسبت به علوم روا می دارند در بیانات نورانی حضرت امیر (سلام الله علیه هست در ادعیه نورانی اهل بیت (علیهم السلام) هست که گاهی ما در قنوت نماز آنها را میخوانیم گاهی در تعقیبات نماز آنها را میخوانیم می گوییم «أَعُوذُ بِكَ مِنْ عِلْمٍ لا ينفع وَ مِنْ قَلْب لا يخشع[1] علم دو قسم است یا علم نافع است یا علم غیر نافع، این يك تقسيم که در این ادعیه و روایات هست.

یک تقسیمی هم شاگردان این انبیا و اولیا دارند میگویند علم یا علم الدراسه است یا علم الوراثه، علم لدني فوق علم الدراسه و علم الوراثه است آن علم فائق را وقتی ضمیمه این دو تا علم بکنیم می شود علم الدراسه علم الوراثه علم لدنى اما آن علمی که در روایات و در ادعیه قنوت نماز تعقیبات نماز می خوانیم عرض میکنیم خدایا به ما علم نافع بده و علمی که نافع نباشد ما از او به تو پناه میبریم و وجود مبارک حضرت امیر (سلام الله علیه) در آن خطبه همام که اوصاف متقیان را تبیین میکند میفرماید مردان با تقوا وقَفُوا أَسْمَاعَهُمْ عَلَى الْعِلْمِ النافع لَهُمْ»[2] اینها مجاری ادراکی شان را وقف علم نافع کرده اند غیر علم نافع چیزی را گوش نمی دهند علم نافع علمی است که هم في حد نفسه سود آور باشد مثل فقه اصول تفسیر کلام علوم عقلی اینها علمی است «في حـد نفسه سودآور و به حال خود عالم سودآور باشد که این عمل بکند و به حال جامعه نافع باشد که این عالم بعد از عمل به خود منزوی نباشد این معارف را با نوشتن یا با گفتن به جامعه منتقل بکند عده ای را هم بپروراند این میشود علم نافع

اینکه مرحوم کلینی و سایر محدثان بزرگوار در فضیلت عالمان دین گفته اند «عَالِمٌ يُنْتَفَعُ بِعِلْمِهِ»[3] نــه ينتفع» أن عالمی که از علمش انتفاع حاصل میشود هم خودش بهره میبرد هم دیگران سودمند می شوند، مرگ او برای شیطان چه اثر دارد حیات او درباره جامعه نسبت به شیطان چه اثر دارد در آن روایت است که آدم علمی فراهم بکند که به حال مردم نافع باشد پس علمی که سودمند نیست نظیر سحر و شعبده و جادو و طلسم و این گونه از علوم یا علم سودمند است في حد نفسه لكن شخص عالم از او بهره نمی برد این علم ممدوح و محمود نیست و در آن خطبه نورانی ما را به این گونه از علمها دعوت نکرده این تقسیمی است درباره علم نافع و اگر علم نافع نباشد يك شر و آتش و فتنه ای است که ما در نمازها در تعقیبات نماز میگوییم خدایا از علمی که نافع نیست من به تو پناه میبرم چون هر جا اختلاف است در اثر علم غیر نافع است این اختلافها این فتنه ها این درگیریها هر کدام برای این است که يجر النار الى قرصه این يك تقسیم است که در روایات ما آمده تقسیم دیگر به لحاظ درس و بحث یا به لحاظ عمل همان است که گفتند یا علم الوراثه است یا علم الدراسه است یا علم لدنی علم الدراسه همین است که انسان از استاد چیزی را بشوند از کتاب استفاده کند از مباحثه استفاده کند از تدریس استفاده کند چون يك طلبه در حوزه از سه راه عالم میشود وقتی که درس میخواند از استاد استفاده میکند وقتی که بحث میکند به عنوان تضارب افکار از اندیشه های همبحثش علمش بیشتر میشود شکوفا می شود وقتی هم که تدریس میکند همان علوم برای او ملکه میشود احیاناً از سؤالهای خوب و از اشکالهای خوب خودش به دقت بیشتری دسترسی پیدا میکند از سه راه يك طلبه حوزوی یا دانشجوی دانشگاهی عالم میشود اینها می شود علم الدراسه اما علم الوراثه وقتی است که انسان فرزند انبیای الهی بشود علم الوراثه در کتابها نیست از مورث آدم ارث می برد خب مورث عالمان دین کیست چون الْعُلَمَاءَ وَرَثَةُ الْأَنْبِيَاءِ[4] از آنها ارث میبرد آنها هم به عنوان اینکه پدر روحانی ما هستند خوش را معرفی کرده اند خودشان را به عنوان پدر روحانی ما معرفی کرده اند ما باید شناسنامه جدی بگیریم فرزند اینها بشویم وقتی فرزند اینها شدیم از اینها ارث میبریم اگر وجود مبارك پيغمبر فرمود: «أنا و على (عليهما آلاف التحية و الثناء) ابوا هذه الامة» جمعیتی هم زیر پوشش نبوت و ولایت رفتند و شناسنامه را با اختیار خودشان گرفتند شدند واقعاً فرزند پیغمبر شدند واقعاً فرزند علی بن ابي طالب (عليهما الصلوة و عليهما السلام خب از اینها ارث میبرند اگر اینها ما را به عنوان فرزندی قبول کردند ما هم باید آماده فرزندی اینها باشیم وقتی فرزند اینها شدیم میشویم «العلماء ورثة الانبياء» همین بیانی که مرحوم کلینی نقل کرد و سایر محدثان هم آوردند اين يك علم الوراثه است دفعتاً میبینید يك سلسله مسائلی برای انسان روشن شده هیچ فکر نمی کردیم که در فلان مجلس این مطلب علمی نصیب ما بشود ما داشتیم عبور میکردیم یا رفتیم مجلسی کسی از کسی سؤال کرده بدون اینکه ما از جریان باخبر باشيم يك مطلب تحقیقی ارائه شده دفعتاً مـا طـرفی بسته ایم یــا رؤیاهای خوبی نصیب انسان شده یا ملکات دیگری از درون انسان جوشيده بالأخره اينها علومی است که جزء علم الوراثه است شرط اصلی اش پیوند با مورث است کسی از مورث ارث میبرد که فرزند او باشد دیگر با او رابطه داشته باشد اگر رابطه قوی با کسی نداشته باشد چه ارثی از او میبرد این ارتباط بر خلاف ارتباطات مادی است در ارتباطات مادی پدر و پسر از یکدیگر ارث میبرند اما وارث وقتی ارث میبرد که مورث بمیرد یعنی وقتی پدر مرد پسر ارث میبرد در ارتهای علم الوراثه ای وقتی وارث علم میبرد که خود وارث بمیرد نه مورث ما تا بــا حیاط ظاهری زنده هستیم با من و ما زنده هستیم با همین اعتبارات زنده هستیم با همین حیاط دنیایی زنده هستیم هرگز از پیغمبر و اهل بیت علیهم السلام) ارث نمیبریم اگر بر اساس موتوا قبل أن تموتوا از این حیات مادی مردیم به آن وصیت عمل کردیم اگر آنها پدران ما هستند و ما فرزند آنها شدیم باید ببینیم چه چیزی دستور می دهند آنها فرمودند: «موتوا قبل أن تموتوا» «زِنُوا أَنْفُسَكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ تُوزَنُوا وَ حَاسِبُوهَا مِنْ قَبْلِ أَنْ تُحَاسَبُوا»[5] یعنی قبل از اینکه قیامتی بشود و میزان اعمال نصب بشود و ﴿نَضَعُ الْمَوازينَ الْقِسْطَ﴾[6] بشود خودتان را وزن کنید قبل از اینکه شما را توزین کنند خودتان را وزن کنید قبل از اینکه به حساب شما برسند خودتان را مورد حساب قرار بدهید قبل از اینکه بمیرید بمیرید خب اگر این مرگ حاصل شد آدم میتواند وارث انبیا بشود چیزی از علم بفهمد وقتی وارث انبیا شد نه بیراهه میرود نه راه کسی را میبندد در متن سیاست هست اما بازی نمی کند مثل سید حسن مدرس مثل امام مثل افراد خاص این در جامعه هست در سیاست هست در زندگی هست با مردم هست اما نه بیراهه میرود نه راه کسی را میبندد هیچ توقعی هم ندارد این کسی است که آن شهوتها آن غضبها آن من و ماها را اماته کرده وقتی اماته کرده میتواند وارث انبیا و اولیای الهی بشود این است که فرمودند: «العلماء ورثة الانبياء » اگر وجود مبارك امام باقر (سلام الله علیه در دیدار قتاده این قتاده که از مفسران معروف است و در بسیاری از موارد مرحوم امین الاسلام طبرسی در مجمع البیان از ایشان از صدی قول نقل میکند نقل مرحوم امین الاسلام مسبوق به نقل مرحوم شیخ طوسی (رضوان الله علیه است نقل مرحوم شیخ طوسی مسبوق به نقل طبری است منتها او مسنداً نقل میکند مرحوم شیخ طوسی و امین الاسلام مرسلاً این قتاده از مفسران معروف عصر خود بود وقتی به حضور مبارك امام باقر (سلام الله علیه) شرفیاب شد حضرت فرمود من شنیدم فتوا می دهی در کوفه عرض کرد بله فرمود به چه چیزی فتوا میدهی عرض کرد برابر قرآن فتوا میدهم حضرت فرمود: «كيف تفتی بالقرآن و ما ورثك الله من القرآن حرفاً تو چطور طبق قرآن فتوا میدهی در حالی که يك حرف را ارث نبرده ای خب قتاده از مفسران معروف کوفه بود حوزه علمیه داشت شاگردان زیاد داشت حضرت فرمود يك حرف ارث نبرده ای یعنی علم الدراسه داری و این علم الدراسه كافي نيست باید علم الوراثه داشته باشی علم الوراثه برای ورثه انبیاست کسی که واقعاً فرزند پیغمبر است فرزند علی بن ابی طالب فرزند اهل بیت (علیهم آلاف التحیه و الثناء) باشد خب حالا ما چطور فرزند آنها بشویم کجا به ما شناسنامه میدهند این شناسنامه های مادی ما را پدر و مادر ما برای ما گرفته اند این شناسنامه فقط به درد اداره متوفیات میخورد که بروند آنجا مهر باطل بزنند اما آن شناسنامه که خود ما میگیریم آن را از چه راه بگیریم از کجا بفهمیم که ما میتوانیم از آنها ارث ببریم این را این بیان نورانی که مرحوم کلینی نقل کرده از وجود مبارك حضرت امیر (سلام الله علیه در سایر جوامع روایی ما هم هست ایــن است که به همین مناسبت به هم او را علم الوراثه گفته اند این است که من عمل بما علم ورثه الله علم ما لم يعلم» اگر کسی آنچه را خواند عمل بکند این علم الدراسه را به عمل تبدیل بکند این وارث عمل خود می شود که این طریق است و راهنماست و کاشف است که ما وارث پیامبر و اهل بیت شده ایم به حد خودمان حالا بعضيها وارث طبقه اول اند سهم بیشتری میبرند بعضی وارث طبقه دوم اند محجوب به اولاند بعضی وارث طبقه سوم اند محجوب به دوم اند بالأخره ارث طبقاتي دارد حجبی دارد مانعی دارد ما اگر خواستیم خودمان را جزء ورثه انبیای الهی قرار بدهیم بهترین راه همین عمل است من عمل بما علم ورثه الله علم ما لم یعلم چیزی که نمی داند نصیبش می شود آنگاه شاگرد خوب استاد خوب هم بحث و هم حجره خوب رفیق خوب کتاب خوب مقال و مقالت خوب می بیند دفعتاً نصیبش میشود يك هم حجره خوبی نصیبش میشود يك استاد خوبی نصیبش میشود يك شاگرد خوبی نصیبش میشود که این از برکات است يك هم بحث خوبی نصیبش میشود که با هم بحث کنند هر دو از یکدیگر استفاده های علمی ببرند این هم از برکات است اینها معلوم نیست که از کجا به دست می آید گاهی ممکن است که کسی مدتها به دنبال يك هم بحث خوب بگردد نصیبش نشود به دنبال يك استاد بگردد گیرش نیاید اما از يك طرف ببينيد «اذا اراد الله امراً هیئ اسبابه این بیانی نورانی حضرت امیر (سلام الله علیه) این است که آنچه را که ما میدانیم عمل بکنیم میراث عمل ما عائد خود ما خواهد شد این عمل طهارت روح می آورد و قهراً زمینه علوم بعدی را فراهم میکند

«فتحصل» که علم الدراسه در حوزه و دانشگاه رایج است کار خوبی است بالاتر از او علم الوراثه است علم الوراثه دو تا راه دارد که یکی طریق دیگری است یکی اینکه آدم وارث انبیا و اوليا (عليهم الصلوة و عليهم السلام بشود

دوم اینکه طریقش و راهش راه این ابوت و بنوت آن است که آنچه را می داند عمل بکند ما خیلی چیز میدانیم تمام این احکام شرعیه که در این رساله ها نوشته است بیش از هزار حکمش خداست همه را ما می دانیم کم چیزی نیست نمیدانیم منتها مگر چه چیزی میخواهیم بدانیم ما اگر همینها را عمل بکنیم خیلی چیز نصیب ما میشود علم ما خیلی است منتها چون عمل نمیکنیم به دنبال چیز دیگر می گردیم ما الآن نمی دانیم چه چیزی حلال است چه چیزی حرام است چه چیزی واجب است چه چیزی مستحب است چه چیزی پاک است چه چیزی آلوده است خب چه کسی است که از ماها این رساله عملیه که فارسی است و بیش از هزار مسئله دارد همه مربوط به زندگی ماست دیگر بنابراین مشکل جامعه هم همین است که رساله عمل نمی شود این هفت هشت میلیون پرونده در اثر اینکه این رساله عمل نمی شود و گرنه کسی گران نفروشد احتکار نکند مغبون نکند غش در معامله نکند اقساطش را بپردازد به دینش عمل به قولش عمل بکند اینها جزء الفبای دین است ما اینها را میدانیم چون اینها را عمل نمیکنیم هفت هشت میلیون پرونده در دادگاه ها جمع شده اینها جزء شبهه این کمونه نیست که کسی نداند یا خیلی کم بدانند ما الفبای دین را عمل نمیکنیم شما غالب این پرونده هایی که می بینید بر اساس همین امور عادی و عرفی دین است اینکه شما و همه ما وقتی وارد هر مسجد شدیم آن واعظ بزرگوار می گوید دروغ حرام است غیبت حرام است کم فروشی حرام است برای اینکه موعظه کند موعظه معنایش این نیست که شما نمی دانید موعظه معنایش این نیست که جاذبه ایجاد کند این را که میدانی عمل بكن وعظ جذب الخلق الى الحق است او با گفتن آیات با گفتن روایات در ضمن ذكر مصيبت حسين بن على (صلوات الله وسلامه علیه میگوید این را عمل بکن این را که میدانیم و اینکه در هر مسجدی از این مطالب هست برای اینکه هر روز از این وساوس هست هر لحظه شیطان وسوسه میکند نامحرم را نگاه کنی فلان دروغ را بگو فلان مال را جذب بکن بنابراین اگر ما به این چیزهایی که میدانیم عمل بکنیم میراث عمل صالح ما به ما میرسد و از همین راه می توانیم وارث انبیا و اولیای الهی بشویم از علم الوراثه طرفی ببندیم و از علم الدراسه اصطلاحاً تعبیر میکنند به علم جلی یعنی شفاف و روشن برای اینکه سند این علم الدراسه یا مشهودات است یا مسموعات و متواترات است یا تجربیات تجربیات هم بالأخره به حس بر میگردد عقل تجربی پایه اش را از حس میگیرد متواترات و منقولات هم که از راه گوش به ما می رسد محسوسات و تجربیات خود ما هم که مشاهدات خود ماست این را میگویند علم الدراسه يك علم جلى است بعد از علم جلی این علم الوراثه است که از او به عنوان علم خفی یاد میکنند بالاتر از آن علم جلی و این علم خفى علم لدنی است که آن برای خواص اصحاب است حالا ﴿ذلِكَ فَضْلُ اللهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَاءُ﴾[7] او سند ندارد که از عالمی که نظیر خضر که ﴿وَ عَلَّمْنَاهُ مِنْ لَدُنَا عِلْمَاً﴾[8] يا ﴿أَذَقْنَاهُ رَحمةً مِنّا﴾[9] يا وجود مبارك پيغمبر(عليه و على آله آلاف التحية و الثناء) كه خدا فرمود: ﴿إِنَّكَ لَتُلَقَّى الْقُرْآنَ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ عَليم﴾[10] ) این سند نمی خواهد که به چــه دلیل این حرف را میزنی يك وقت است کسی میگوید این آتش است چرا برای اینکه من خودم دیدم این سند می خواهد اما يك وقت دستش را گذاشته دارد میسوزد این دیگر سند نمیخواهد این خودش عین است اینکه درباره علم لدنی گفته اند اسناده وجوده و نعته حكمه اما علوم تجربی سند میخواهد علوم نقلی سند می خواهد چه کسی گفت فلان محدث در فلان کتاب نوشت سند میخواهد به چه دلیل این دارو شفا بخش فلان بیماری است برای اینکه پزشکان تجربه کرده اند اینها سند میخواهد و علم الوراثه هم تا حدودی سند می خواهد اما علم لدنی خود واقعیت است واقعیت که دیگر سند نمیخواهد آن حالا مربوط به اوحدی از اولیای الهی است آنچه که ماها مشمولیم هم علم الدراسه را صحیح و صائب و سالم ارائه کنیم هم ان شاء الله برسیم به علم الوراثه که هم برای ما علم نافع باشد هم ما جزء عالمانی باشیم که ينتفع بعلمه

من مجدداً مقدم شما بزرگواران برادران و خواهران مخصوصاً طلاب عزيز حوزه ولی عصر بناب و افاضل و اساتید بنابی که قبلاً در آن حوزه بودند و فعلاً در قم مشغول اند گرامی میداریم

سعی بلیغ زعیم پر برکت و مدیر خالص و مخلص حوزه مبارکه ولی عصر بناب را مقدم ایشان را گرامی میداریم و سعی بلیغ ایشان را از ذات اقدس الهی مسئلت میکنیم که مشکور قرار بدهد

و توفیق همه را در فراهم کردن علم الدراسه و علم الوراثه از ذات اقدس الهی مسئلت میکنیم

پروردگارا امر فرج ولی ات را تسریع بفرما

نظام اسلامی مقام معظم رهبری مراجع بزرگوار تقلید حوزه های فقهی فرهنگی دانشگاهی همه را در سایه امام زمان حفظ بفرما

دولت ما ملت ما مملکت ما تمامیت ارضی ما جوانها و نوجوانهای ما و این عزیزان را در سایه ولایت و عنایت ولی عصر از امدادهای غیبی برخوردار بفرما

مشکلات دولت و ملت مخصوصاً در بخش مسکن و ازدواج و اقتصاد همه را در سایه عنایت امام زمان برطرف بفرما

مرضاى مسلمين بالاخص منظورین را شفا مرحمت بفرما ارواح مؤمنان عالم احیا و امواتشان اساتید ما علامه طباطبائي مراجع ماضين امام راحل (رضوان الله عليه شهدای انقلاب و جنگ همه را در سایه رحمت بی انتهایت با انبیا محشور بفرما

امنيت مناطق مسلمان نشین مخصوصاً ایران عراق افغانستان فلسطین غزه لبنان و سوریه همه را در سایه امام زمان تأمين بفرما

خطر بیگانگان مخصوصاً استکبار و صهیونیست را به خود آنها برگردان

پایان امور همه را به خیر و سعادت ختم بفرما

«غفر الله لنا ولكم و السلام عليكم و رحمة الله و بركاته» .