عزم و جدیت در علم‌آموزیِ توحیدی/اخلاق معرفت محور /اخلاق توحیدی

موضوع: اخلاق توحیدی/اخلاق معرفت محور /عزم و جدیت در علم‌آموزیِ توحیدی

مقدم شما مهمانان بزرگوار ایرانی و غیر ایرانی را گرامی میداریم عزیزان حوزوی و دانشگاهی برادران و خواهران گرامی که در این محفل حضور یافتید مقدم همه شما خیر و رحمت و برکت باشد.

آنچه برای همه ما در این سفر اساسی و جهانی لازم است این است که درباره کلام خدا و کتاب خدا هم بهتر بیندیشیم هم با انگیزه دقیق تر بپذیریم.

ذات اقدس الهی این برنامه دنیا و آخرت ما را هم به عنوان حق معرفی کرد که بطلان در او راه ندارد هم به عنوان جد معرفی کرد که هزل در آن راه ندارد. فرمود این کتاب حق است حدیثی است صدق ﴿مَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللَّهِ قيلاً﴾[1] ﴿مَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللَّهِ حَديثاً﴾[2] این کلام مطابق با حق است هیچ بطلانی در این کلام نیست، جای سهو و نسیان نیست. این قرآن عالم را خوب تفسیر میکند و انسان را خوب تفسیر میکند و پیوند انسان و جهان را خوب تفسیر میکند بعد از این تفسیر و روشن کردن خوب تکمیل میکند مثل اینکه آفتاب وقتی تایید اشیاء را خوب تفسیر میکند که کجا راه است کجا چاه است کجا آب است کجا درخت است بعد همه اینها را برابر استعدادهایی که دارند می پرورانند خاصیت نور این است.

قرآن کریم هم جهان را خوب تفسیر کرد و هم جهان را خوب تکمیل میکند. به ما فرمود این کتاب از نظر علمی حق است هیچ اشتباهی در آن نیست جهلی در آن نیست و هم از نظر عمل برنامه های جد دارد ﴿إِنَّهُ لَقَولٌ فَصْلٌ﴾[3] . این قول فصل گاهی فصل حق و باطل است، صدق و کذب است، خیر و شر است، حسن و قبح است و مانند آن گاهی فصل در برابر هزل است یعنی کتاب، کتاب جد است. برابر تفسير دوم سخن نورانی امیر المومنین (سلام الله علیه که در نهج البلاغه آمده است معنا پیدا می کند حضرت فرمود:

«لَا يُقِيمُ أَمْرَ اللَّهِ سُبْحَانَهُ تَعَالَى إِلَّا مَنْ لَا يُصَانِعُ وَ لَا يُضَارِعُ وَ لَا يَتَّبِعُ الْمَطَامِعَ» [4] کسی که اهل سهل انگاری، تسامح، تساهل و مانند آن است او نمیتواند دین را اقامه کند کسی که اهل سازش است اهل دین نیست کسی که سعی میکند شبیه دیگران بشود شریک دیگران بشود او اهل اقامه دین نیست. «لَا يُقِيمُ أَمْرَ اللَّهِ سُبْحَانَهُ تَعَالَي إِلَّا مَنْ لَا يُصَانِعُ وَ لَا يُضَارِعُ وَ لَا يَتَّبِعُ الْمَطَامِع» او که اهل مسامحه و سازش است اهل مضارعه و شباهت و همگونی و همسانی است آن که خود را سعی میکند شبیه دیگران بکند آنها را اصل میداند و خود را فرع می پندارد او نمیتواند این دین را اقامه کند چون این قول قول فصل است يك انسان جدی می طلبد.

فراگیری علوم الهی که شما عزیزان از کشورهای دیگر به ایران آمدید يك عزم کامل می طلبد. اینکه ذات اقدس الهی لقمان را به عنوان اینکه از حکمت برخوردار است معرفی کرد و حکمت لقمان را ستود معارف حكيمانه لقمان را هم تبیین کرد؛ بعد در خلال آن معارف لقمان به فرزندش می گوید: ﴿فَإِنَّ ذلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ مِنْ عَزْمِ الأمور﴾[5] يعنى من الامور التي يجب أن يُعزم عليها، ما هیچ کاری را بدون عزم و بدون اراده نخواهیم کرد؛ مگر ممکن است انسان کاری را بدون اراده انجام بدهد انسان يك موجود متفکر و مختار است اگر بخواهد کاری را بدون اراده انجام بدهد يك امر محالی را قصد کرده؛ حتی شوخی هم بخواهد بکند با اراده شوخی میکند. مگر اینکه انسان مورد کار باشد نه مصدر کار که آنجا اراده نقشی ندارد؛ يك وقت دست انسان را میگیرند از جایی به جایی میبرند در این مورد و این مثال انسان مورد فعل است نه مصدر فعل يك وقت است انسان نحو و صرف میخواند میگوید مات «زید» «مات» فعل ماضی است و «زید» فاعل، يك وقت بالاتر از این فکر میکند که «مات زید»؛ «زید اگر فاعل بودی کی ز مرگ خویشتن غافل بودی؛ این مورد فعل است این مفعول است از نظر عقل فاعل است از نظر نحو و صرف این به دنبال رفع و نصب میگردد میگوید «مات» فعل و «زید» فاعل؛ اما این چنین نیست که او فاعل باشد او مورد فعل است. آنجا که فعل برای فاعل است ممکن نیست ارادی نباشد اصلاً انسان مختاراً آفریده شده اگر تمام کارهای ما با اراده انجام بگیرد اینکه لقمان حكيم فرمود: ﴿فَإِنَّ ذلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ﴾؛ یعنی این نظير کارهای عادی نیست این کاری است که انسان باید روی آن جداً تصمیم بگیرد؛ مثلاً روزانه انسان برای تهیه میوه، تهیه گوشت تهیه نان بنشیند و مدتها فکر بکند و اینها نیست؛ اما اگر خواست خانه تهیه کند یا ازدواج بکند جزء ﴿مِنْ عَزْمِ الْأُمُور﴾ است؛ یعنى من الامور التي يجب أن يُعزم عليها». در مسائل ساختن با مشکلات زندگی فرمود این ﴿مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ﴾ است آن معارف علمی که لقمان به فرزندش یاد داد در پایانش فرمود: ﴿وَ اصْبِرْ عَلَى مَا أصابَكَ إِنَّ ذلك﴾[6] نه یعنی تنها صبر، این ذلك اشاره به همه آن حرفهاست ﴿مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ﴾ يعنى من الامور التي يجب أن يعزم عليها».

تحصیل و فراگیری علوم هم این چنین است. انسان باید اهل عزم باشد وقتی تصمیم گرفت يك راه طولانی را با دقت طی کند میشود يك مرد مصمم و جد؛ وقتی جدی شد میتواند اهل قرآن باشد ﴿إِنَّهُ لَقَولٌ فَصْلٌ * وَ مَا هُوَ بِالْهَزْلِ﴾[7] هر چه غیر قرآن هست هزل است. گاهی انسان میگوید اینکه خنده نداشت اینکه طنز نبود نه، همین که علمی نیست هزل است چون انسان به هر حال وقت را داده است و چیزی نگرفت فرقی نمیکند حرف های طنز بزند یا حرفهای غیر تحقیقی؛ هر چه غیر قرآن غیر علم غیر تحقیق شد میشود هزل می شود طنز طنز این نیست که انسان بخندد؛ طنز را هم که طنز میگویند برای اینکه مقصد اساسی ندارد اگر چیزی مطابق با معارف قرآنی نبود در بخش اندیشه میشود باطل میشود زخرف در بخش انگیزه میشود هزل. اگر ﴿وَ اللهُ يَقُولُ الْحَقَّ وَ هُوَ يَهْدِي السَّبِيلَ﴾[8] يا ﴿مَنْ أَصْدَقُ مِنَ اللهِ قِيلاً﴾ راجع به صدق و حق بودن اندیشه علمی قرآن کریم است، درباره عملی بودن و کاربردی بودن قرآن هم فرمود این قول فصل است جدی است ﴿و ما هُوَ بِالْهَزْلِ﴾. بنابراین شما عزیزان که از راه دور آمدید به جد تسلیم فراگیری علوم الهی باشید آنها هم که از خود این سرزمین وارد حوزه علمیه و دانشگاه شدند آنها هم همین طورند. ما اگر بخواهیم با جد وارد تحصیل بشویم چیزی نصیبمان میشود؛ این يك مطلب.

مطلب دیگر اینکه ممکن است مشکلاتی در راه راهزن ما باشد این را هم قرآن کریم پیش بینی کرده روایات پیش بینی کردند که این هم کاملاً قابل حل است مرحوم کلینی (رضوان الله علیه در جلد هشت کافی به نام روضه کافی بیانی دارد که وجود مبارك امام معصوم (سلام الله علیه به یکی از شاگردانش میفرماید اگر من به شما بگویم شما مشغول تحصیلتان باشید هزینه تحصیلی شما را من تأمین میکنم آیا مطمئن میشوید راضی می شوید؟ عرض کرد بله. وقتی امام پسر امام و معصوم به من بگوید که من هزینه تحصیلی شما را میدهم شما مشغول کارتان باش البته من مطمئن میشوم. فرمود ما که هر چه داریم از طرف ذات اقدس الهی است همین وعده را هم که خدا به شما داد پس شما نگران چه هستید؛ مگر این وعده را خدا نداد؟ مگر نفرمود شما عائله من هستید؟! من زعيم، كفيل و ضامن هستم که رزق شما را بپردازم با این نگاه انسان وقتی وارد حوزه و دانشگاه میشود محقق در می آید، این هم يك مطلب.

مطلب دیگر اینکه باز وجود مبارک حضرت امیر فرمود کسی به شما اجازه دعا کردن داد که تمام خزائن آسمان و زمین در دست اوست «أَنَّ الَّذِي بِيَدِهِ خَزَائِنُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ قَدْ أَذِنَ لَكَ فِي الدُّعَاءِ وَ تَكَفَّلَ لَكَ بِالْإِجَابَةِ»[9] فرمود کسی که تمام کلیدها در دست اوست او گفته از من بخواه من میدهم.

بنابراین مسئله دعا تنها برای این نباشد که خدا گذشتگان ما را گناهان ما را یا اموات ما را بیامرزد این یکی از کارهاست؛ حل مشکلات علمی ما این است درك مسائل صحیح این است قول جد بودن همین است ﴿مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ﴾ داشتن همین است. از ذات اقدس الهی خواستن که به آدم توفیقی بدهد ما در این سال هم مطالب نو بیاوریم مطالب را شکوفا کنیم این سال نوآوری و شکوفایی به دست ما انجام بگیرد نه به دست دیگران؛ این راه خوبی است اینها يك همت های بلند است انسان از ذات اقدس الهی بخواهد خدایا تو که کشور را اداره کردی و میکنی جامعه را اداره کردی و میکنی اما توفیقی بده که به دست ما این کشور اداره بشود ما در کنار سفره دیگران نباشیم دیگران در کنار سفره ما باشند اینها نعمت خوبی است؛ اینها کوثر طلبی است و نه تکاثر خواهی چیز بدی نیست.

فرمود خدایی که «بیده خَزَائِنُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ» است «قَدْ أَذِنَ لَكَ فِي الدُّعَاءِ وَ تَكَفَّلَ لَكَ بِالْإِجَابَةِ» و بين شما و بين خدا هم حاجبی نیست. این تعبیری که بین شما و بین خدا حاجبی نیست این منافی با توسل نیست فرمود حاجب نیست، نه نورافکن و شفاف و مرآت گاهی بین ما و بین آن مقصد ما دیوار فاصله است این دیوار حاجب است نمی گذارد او را ببینیم؛ اما اگر بین ما و بين او يك نورافکنی بود که نور او را میگیرد به ما میدهد خواسته ما را میگیرد به او میدهد این را نمی گویند حاجب این را نمیگویند حجاب اگر گفتند به اهل بیت توسل کنید به ائمه علیهم السلام) متوسل بشويد به اسمای الهی توسل کنید در دعای سمات یا دعای ندبه یا دعای کمیل ذات اقدس الهی را با اسمای حسنای او بخوانید «وَ بِأَسْمَائِكَ الَّتِي مَلَاتٌ أَرْكَانَ كُلِّ شَيْءٍ»[10] این اسما يك نورافکن خاص اند که نور الهی را می گیرند بــه مــا می دهند درخواست ما و مسئلت ما را بهتر میرسانند؛ این را نمیگویند حجاب در روایات هست که بین خدا و بین شما حاجبی در کار نیست؛[11] بله حاجبی در کار نیست حجابی در کار نیست بله حجابی در کار نیست؛ اما در روایات ندارد که بین شما و بین خدا نوری در کار نیست. بنابراین توسل به این ذوات قدسی استفاده از نور اینهاست و این هم خیر دنیا را به همراه دارد هم خیر آخرت را.

بنابراین این کتاب الهی که شما برای فراگیری آن از سایر نقاط جهان به ایران آمدید کتابی است حق ﴿فَمَا ذَا بَعْدَ الْحَقِّ إِلَّا الضَّلال﴾ و کتابی است جد؛ ﴿إِنَّهُ لَقَولٌ فَصْلٌ * وَمَا هُوَ بِالهَزْلِ﴾ برای فهمیدن حق يك عالم محقق می طلبد برای عمل به دستورهای این کتاب يك انسان جد میطلبد تا کسی محقق نباشد چیزی از این علوم گیرش نمی آید مگر اینکه مقلدانه برگردد و اگر اهل جد نباشد توان اجرای امر الهی را ندارد «لَا يُقِيمُ أَمْرَ اللَّهِ سُبْحَانَهُ تَعَالَى إِلَّا مَنْ لَا يُصَانِعُ وَ لَا يُضَارِعُ وَ لَا يَتَّبِعُ الْمَطَامِع» و اهل بیت این هستند.

من مجدداً مقدم شما را گرامی میدارم همه عزیزان برادران و خواهران مخصوصاً مهمانانی که از کشورهای دیگر به أم القرای اسلامی تشریف آوردند از ذات اقدس الهی مسئلت میکنیم که عالماً محققاً متحققاً به دیارشان برگردند ـ إن شاء الله ـ بعد از تفقه کامل در دین ﴿لِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ﴾[12] باشند.

پروردگارا امر فرج ولی ات را تسریع بفرما!

نظام اسلامی، مقام معظم رهبری مراجع بزرگوار تقلید حوزه های فقهی فرهنگی دانشگاهی همه را در سایه امام زمان حفظ بفرما!

دولت و ملت و مملکت را در سایه ولی ات حمایت بفرما!

مشکلات دولت و ملت را مخصوصاً در امر مسکن و اقتصاد و ازدواج جوانها در سایه ولی ات برطرف بفرما!

شرح صدر به همه علاقه مندان قرآن و عترت مخصوصاً به عزیزان مرحمت بفرما!

ارواح مؤمنان عالم احیا و امواتشان معلمان ما ذوى الحقوق ما پدران و مادران ما امام راحل شهدای انقلاب و جنگ همه را در سایه رحمت بی انتهایت با انبیا (علیهم السلام) محشور بفرما!

امنیت مناطق مسلمان نشین مخصوصاً ایران، عراق، افغانستان، فلسطین و لبنان و سوریه را در سایه لطف امام زمان تأمين بفرما!

دشمنان اسلام و مسلمانها مخصوصاً استکبار و صهیونیست را مخذول و منکوب بفرما!

کشور اسلامی را تا ظهور ولی ات از هر خطری محافظت بفرما!

غفر الله لنا ولكم و السلام عليكم و رحمة الله و بركاته»