جهت سوّم/باب اوّل: درباره قطع/مقصد سوّم: درباره‌ حجّت

موضوع: مقصد سوّم: درباره‌ حجّت/باب اوّل: درباره قطع/جهت سوّم

اشکال از طرف محقّق عراقی و محقّق صدر:

صغریٰ: شرط تأکید، عرضی بودن دو حکم است.

توضیح: مراد از تأکید، اندکاک احد حکمین در حکم دیگر و تحوّل حکمین به حکم واحد است. با حفظ این نکته، اگر دو حکم، در عرض هم باشد یعنی یکی متوقّف بر حکم دیگر نباشد، تأکید ممکن است. مثل اکرم العادل و اکرم العالم. وجوب اکرام عادل در طول وجوب اکرام عالم نیست چون وجوب اکرام عادل متوقّف بر وجوب اکرام عالم نیست و همچنین وجوب اکرام عالم در طول وجوب اکرام عادل نیست چون وجوب اکرام عالم نیز متوقّف بر وجوب اکرام عادل نیست. در این صورت، اندکاک احد حکمین در حکم دیگر و تحویل این دو حکم به حکم واحد اکید در مادّه اجتماع یعنی عادل عالم ممکن است. ولی اگر دو حکم، در طول هم باشد یعنی احد حکمین متوقّف بر حکم دیگر باشد، تاکید محال است چون تاکید لازمه‌اش این است که شیئ واحد، متوقّف و متوقّف علیه، علّت و معلول باشد.

کبریٰ: عرضی بودن دو حکم، در ما نحن فیه منتفی است.

توضیح: دو حکم در ما نحن فیه، طولی هستند. چون ابتداء باید حکم مجعول باشد تا قطع به او پیدا شود. سپس حکم مقطوع، موضوع برای حکم دوّم شود. بنابراین، حکم دوّم متوقّف بر حکم اوّل است به نحوی که اگر حکم اوّل نباشد، حکم دوّم متولّد نمی‌شود.

نتیجه: شرط تأکید، در ما نحن فیه منتفی است. بنابراین، محذور اجتماع مثلین با تأکید مرتفع نمی‌شود.

در پایان صورت دوّم، توجّه باشد که محذور اجتماع مثلین در صورتی لازم می‌آید که حکمی که متعلّق قطع قرار گرفته با حکمی که مترتّب بر قطع است، اتّحاد مرتبه داشته باشند. به اینکه هر دو حکم، انشائی و یا هر دو حکم، فعلی باشند. ولی در صورت اختلاف مرتبه این دو حکم، محذور اجتماع مثلین نیست. مثل اینکه قطع به حکم در مرتبه انشاء موضوع برای حکم در مرتبه فعلیّت قرار بگیرد کما اذا ورد فی الخطاب اذا قطعت بانشاء وجوب التصدّق یجب علیک التصدّق فعلاً. علّت عدم محذور اجتماع مثلین، اختلاف مرتبه است.