ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت دهم

موضوع: ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت دهم

اشکال بر جواب:

صغریٰ: منشأ استحاله‌ی اجتماع وجوب و حرمت در شیئ واحد، وحدت زمان متعلّق وجوب و حرمت است.

توضیح: متعلّق وجوب و حرمت، دو صورت دارد.

الف: متعلّق، واحد است. در این صورت، اجتماع وجوب و حرمت مطلقا محال است. مطلقا یعنی اعمّ از اینکه زمان ایجاب و تحریم، واحد و یا متعدّد باشد. مثل اینکه مولا در روز شنبه، صوم روز جمعه را واجب و در همان روز شنبه و یا روز یکشنبه، صوم روز جمعه را حرام کند. در این مثال، متعلّق وجوب و حرمت، واحد است (صوم روز جمعه) و لذا اجتماع وجوب و حرمت در آن، محال است.

ب: متعلّق، متعدّد است. در این صورت، وجوب و حرمت از طرف مولا مطلقا ممکن است. مطلقا یعنی اعمّ از اینکه زمان ایجاب و تحریم، واحد و یا متعدّد باشد. مثل اینکه مولا در روز شنبه، صوم روز جمعه را واجب و در همان روز شنبه و یا روز یکشنبه، صوم روز خمیس را حرام کند. در این مثال، متعلّق وجوب و حرمت، متعدّد است (صوم روز خمیس، صوم روز جمعه) و لذا وجوب و حرمت از ناحیه‌ی مولا ممکن است.

کبریٰ: وحدت زمان متعلّق وجوب و حرمت، در خروج ثابت است (متعلّق حرمت، خروج بعد از دخول و متعلّق وجوب نیز خروج بعد از دخول است. اگر چه زمان ایجاب و تحریم، بالفرض، متعدّد باشد).

نتیجه: منشأ استحاله‌ی اجتماع وجوب و حرمت در شیئ واحد، در خروج ثابت است. و در نتیجه، اجتماع وجوب و حرمت در خروج محال خواهد بود.

به بیان دیگر، الحاصل (اختلاف زمان ایجاب و تحریم بالفرض) لا یفید و المفید (اختلاف متعلّق وجوب و حرمت) لایحصل.

جواب دوّم از اشکال دوّم:

صغریٰ: شرط تحقّق اجتماع وجوب و حرمت در شیئ واحد، وحدت متعلّق وجوب و حرمت است (بالضرورة).

کبریٰ: وحدت متعلّق وجوب و حرمت، در خروج منتفی است.

توضیح: حرمت، به خروج به نحو مطلق تعلّق گرفته است. خروج به نحو مطلق یعنی خروج قبل از دخول و بعد از دخول. ولی وجوب، به خروج به نحو مقیّد تعلّق گرفته است. خروج به نحو مقیّد یعنی خروج بعد از دخول. بنابراین، متعلّق وجوب و حرمت، متعدّد است.

نتیجه: شرط تحقّق اجتماع وجوب و حرمت در شیئ واحد، در خروج منتفی است. بنابراین، اجتماع وجوب و حرمت در شیئ واحد لازم نمی‌آید.