ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت دهم

موضوع: ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت دهم

جواب از وجه دوّم از طرف محقّق خوئی:

صغریٰ: مبنای وجه دوّم، احتیاج اطلاق در مطلق بدلی به احراز تساوی افراد طبیعت زائد بر دو مقدّمه مذکوره است.

توضیح: در وجه دوّم گفته شد که ثبوت اطلاق برای مطلق بدلی، علاوه بر دو مقدّمه مذکوره (در مقام بیان بودن مولا، عدم نصب قرینه بر خلاف)، احتیاج به احراز تساوی افراد دارد. یعنی باید احراز شود که کلّیه افراد طبیعت در اینکه مکلّف را به غرض مولا می‌رسانند، مساوی هستند. توجّه باشد که اطلاق در مطلق بدلی به معنای قابلیّت انطباق بر هر فردی از افراد است.

کبریٰ: احتیاج اطلاق در مطلق بدلی به احراز تساوی افراد طبیعت زائد بر دو مقدّمه مذکوره، منتفی است.

توضیح: در مطلق بدلی، حکم به طبیعت به نحو صرف الوجود تعلّق گرفته است. اگر مولا هنگام تکلّم به مطلق بدلی در مقام بیان باشد و قرینه بر خلاف نصب نکند، مقتضای این دو مقدّمه این است که تمامی افراد طبیعت در اینکه مکلّف را به غرض مولا می‌رسانند، مساوی هستند. چون در صورت عدم تساوی افراد، بر مولا لازم است که قرینه بر عدم تساوی افراد بیاورد. به خاطر اینکه نیاوردن قرینه، نقض غرض مولا به حساب می‌آید. پس عدم قرینه بر تفاوت افراد، قرینه بر عدم تفاوت افراد به حساب می‌آید. بنابراین، ثبوت اطلاق برای مطلق بدلی زائد بر دو مقدّمه مذکوره، احتیاج به احراز تساوی افراد ندارد بلکه تساوی افراد به واسطه‌ی خود دو مقدّمه مذکوره، احراز می‌شود. مثلاً در صلّ اگر مولا در مقام بیان مراد خود باشد و قرینه بر تقیید صلوة به صلوة خاصّ نیاورد، مقتضای این دو مقدّمه این است که در نظر مولا تمامی افراد طبیعت صلوة در اینکه مکلّف را به غرض مولا می‌رسانند، مساوی هستند. بنابراین، صلوة در دار غصبی در وفاء به غرض مولا مثل صلوة در غیر غصب است.

نتیجه: مبنای وجه دوّم، منتفی است. بنابراین، مقتضای اطلاق بدلی، وفاء مادّه اجتماع به غرض مولا و مقتضای نهی، عدم وفاء مادّه اجتماع به غرض مولا است فتقع المعارضة بینهما لا محالة و لا وجه لتقدیم احدهما علی الآخر.

آدرس جلسه‌ی بعد:

کفایه ج۱ ص۲۷۵: منها انّه اقوی دلالة ..... و منها.