ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت دهم

موضوع: ملازمات عقلیّه/ غیر مستقلّات عقلیّه/ مسئله پنجم: مسأله اجتماع امر و نهی/جهت دهم

جواب اوّل از وجه اوّل از طرف محقّق خوئی:

صغریٰ: ملاک در تقدیم احد ظهورین بر ظهور دیگر، قوّت ظهور است. (اگر ظهوری، اقویٰ از ظهور دیگر باشد، ظهور اقویٰ مقدّم می‌شود و همین اقوائیت ظهور، ملاک جمع عرفی بین دلیلین است).

کبریٰ: قوّت ظهور، در مطلق شمولی نسبت به مطلق بدلی منتفی است.

توضیح: مطلق شمولی مثل لا تغصب، ظهور در اطلاق دارد. اطلاق یعنی سریان حکم به جمیع افراد. و مطلق بدلی مثل صلّ نیز ظهور در اطلاق دارد. اطلاق یعنی تعلّق حکم به صرف الوجودی که قابل انطباق بر هر فردی از افراد است. و هر دو ظهور (ظهور مطلق شمولی در اطلاق، ظهور مطلق بدلی در اطلاق) مستند به مقدّمات حکمت است. بنابراین، این دو ظهور در قوّت و ضعف، مساوی هستند و هیچکدام اقویٰ از دیگری نیست. و همان طوریکه تقدیم مطلق بدلی بر مطلق شمولی در مادّه اجتماع (صلوة در دار غصبی). مستلزم تصرّف در مدلول و در ظهور مطلق شمولی است، تقدیم مطلق شمولی بر مطلق بدلی نیز مستلزم تصرّف در مدلول و در ظهور مطلق بدلی است.

نتیجه: ملاک در تقدیم احد ظهورین بر ظهور دیگر، در مطلق شمولی نسبت به مطلق بدلی منتفی است. بنابراین، وجهی برای تقدیم مطلق شمولی بر مطلق بدلی در مادّه اجتماع نیست.

جواب دوّم از وجه اوّل از طرف محقّق خوئی:

صغریٰ: تقدیم مطلق شمولی بر مطلق بدلی در مادّه اجتماع، ترجیح بدون مرجّح است.

توضیح: مطلق بدلی، به نوعی، مشتمل بر مطلق شمولی است. چون مدلول مطابقی مطلق بدلی، ثبوت یک حکم برای یک فرد از طبیعت است ولی مدلول التزامی مطلق بدلی، ثبوت احکام ترخیصیّه متعدّده به عدد افراد طبیعت است. پس مطلق بدلی نسبت به حکم ترخیصی، مطلق شمولی است. مثلاً صلّ مطلق بدلی است. مدلول مطابقی صلّ، وجوب یک فرد از صلوة است و مدلول التزامی صلّ، ترخیص شارع در تطبیق آن فرد بر هر فردی از افراد طبیعت صلوة است. یعنی مکلّف از طرف شارع اجازه‌ی تطبیق آن فرد بر این فرد از طبیعت صلوة و آن فرد از طبیعت صلوة و ..... دارد. پس صلّ از ناحیه‌ی حکم ترخیصی، مطلق شمولی می‌شود. بنابراین، همان طوریکه تقدیم مطلق بدلی بر مطلق شمولی در مادّه اجتماع (تقدیم صلّ بر لا تغصب در صلوة در دار غصبی) موجب رفع ید از بعض مدلول مطلق شمولی است، تقدیم مطلق شمولی بر مطلق بدلی در مادّه‌ی اجتماع نیز موجب رفع ید از بعض مدلول مطلق بدلی است. با این تفاوت که تقدیم مطلق بدلی موجب رفع ید از حکم الزامی نسبت به مادّه اجتماع و تقدیم مطلق شمولی موجب رفع ید از حکم ترخیصی نسبت به مادّه اجتماع است. بنابراین، تقدیم مطلق شمولی بر مطلق بدلی ترجیح بدون مرجّح است. توجّه باشد که دلالت مطلق شمولی بر احکام متعدّده الزامیّه، دلالت مطابقی و دلالت مطلق بدلی بر احکام متعدّده ترخیصیّه، دلالت التزامی است ولی اختلاف این دو مطلق در نوع دلالت موجب ترجیح یکی بر دیگری نیست.

کبریٰ: ترجیح بدون مرجّح، باطل است. (بالضرورة).

نتیجه: تقدیم مطلق شمولی بر مطلق بدلی در مادّه اجتماع، باطل است.